Een koelkast is overbodig

De op Sumatra geboren Gerhard Haneveld wist wat sober leven was. Vijf uur slaap per nacht was voldoende voor de (tropen)arts, die iedereen de basiskennis van geneeskunde wilde bijbrengen....

Dr. G. T. Haneveld, op 7 januari op 84-jarige leeftijd in Middelbeers overleden, was arts en marineman, patholoog-anatoom (‘lijkschouwer’) bij de Rijksuniversiteit Utrecht, tropenarts en schrijver van talloze populair-wetenschappelijke boeken en artikelen over ziekte en gezondheid. Zijn laatste bijdrage, afgelopen zomer, aan zijn geliefde EHBO-blad Eerste Hulp, ging over ‘Jeuk en de avontuurlijke toerist’. In de jaren zeventig presenteerde hij het TROS-programma Op uw gezondheid. Wekelijks was hij op de Wereldomroep te horen. Lezingen en colleges vrolijkte hij graag op met lichtbeelden van griezelige plaatjes.

Hij had grote belangstelling voor medische geschiedenis, oosterse geneeskunde, parapsychologie. Ook onderzocht hij beenderen bij archeologische opgravingen. Hij was vrijmetselaar. Op vakantie met zijn gezin wilde hij altijd wel een omweg maken naar een vervallen leprozengesticht of het dorp van de vrouw met zes borsten. Hij was een innemend, bescheiden man, leefde sober, vond een koelkast overbodige luxe en was altijd aan het werk. Hij sliep niet meer dan vijf uur per nacht.

Gerhard Teunis Haneveld werd op Sumatra geboren. Zijn vader had een rubberplantage en liet, als bewonderaar van Multatuli, de inlandse werknemers delen in de winst.

In 1929 keerde het gezin terug naar Nederland. Op zijn 34ste kon zijn vader gaan rentenieren. Na de Dalton-hbs in Den Haag ging Gerhard medicijnen studeren. Vanwege een razzia onder studenten moest hij onderduiken. Hij schuilde met zijn moeder in een houten huisje in een bos in het Brabantse Middelbeers. In de kippenhokken zaten onderduikers. Op een dag zagen zij de piloot van een neergeschoten RAF-vliegtuig. Hij zat bekneld in een boom. De piloot hielpen zij op weg naar Zwitserland. Over zijn dagelijkse wederwaardigheden schreef Gerhard lange brieven onder valse naam naar een lerares Engels in Amersfoort. Hij kreeg van haar boeken en cursussen Engels. Met de jonge lerares, Elisabeth Droogis is hij later getrouwd. Zij kregen twee zonen, een tweeling; ook zij werden arts.

Na de oorlog was er geen geld om verder te studeren; zijn vader had alles verloren. De Marine bekostigde Gerhards studie. In 1953 haalde hij zijn arts-examen, daarna het diploma Tropische Geneeskunde. Hij werd uitgezonden naar Nieuw Guinea, Curaçao en Libanon.

Na zijn afscheid van de Marine specialiseerde hij zich Utrecht tot patholoog-anatoom. Hij promoveerde op de bijzondere, 19de-eeuwse universiteitscollectie van wasboetseersels tot weefsels op sterk water.

Dr Haneveld zag het als zijn missie iedereen basiskennis van geneeskunde bij te brengen. Hij schreef even gemakkelijk over wintertenen als de medische zorg op zee. In Zandloper, zeis en pierlala gaf hij een historische beschouwing over symbolen van de dood in volkskunst en cultuur.

Hij was voorzitter Albert Schweitzerfonds, actief in een dertigtal verenigingen, als de club van schrijvende artsen, het Aangespannen Paard, het Hubert Lampo-Genootschap en de exclusieve Sociëteit De Witte in Den Haag. Hij legde de laatste hand aan een biografie over Alessandro Cagliostro, de 18de eeuwse edelman, Don Juan, arts, vrijmetselaar en charlatan wiens dood pas werd geloofd, toen Napoleon het zei.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.