Een knal in de mist, en de Maas loopt leeg

'We voelden onze ark helemaal wegglijden', zegt Jolanda Sluiters vrijdag, staand op de dijk van de Rijksvluchthaven in het Limburgse Maasdorpje Heijen. 'Deuren sloegen open, spullen verschoven.'

Beeld Ton Koene

Hun rode woonboot, Mermaid genaamd, ligt schuin en met de kont in het water. 'Hij heeft gelukkig geen water gemaakt', verzucht Sluiters. 'We hebben al veel meegemaakt op het water, van hoogwater tot zware vorst en brand bij de buren, maar ik vond het vannacht echt heel spannend.' Haar zoon: 'Ik werd er ook een beetje misselijk van.'

Alle zeventien woonboten in de Rijksvluchthaven, ironisch genoeg juist bedoeld als veilige vluchthaven voor schepen bij calamiteiten op de Maas, zijn op last van de brandweer ontruimd. Haar buurman Theo Janssen: 'We moesten meteen van de boten af. De hele Maas liep leeg. Onze ark heet El Bonito. Maar het is nu even minder bonito.' Zijn vrouw: 'Verschrikkelijk toch, en dat allemaal door zo'n stomme stuurfout.'

Door de stuw

De avond ervoor is een Duits binnenvaartschip gevuld met benzeen dwars door de stuw bij Grave gevaren, 20 kilometer stroomafwaarts. Dat gebeurde in dichte mist. 'In plaats van stuurboord - rechts - aan te houden en door de sluis te gaan, is hij rechtdoor gevaren en dwars door de stuw gegaan', zegt burgemeester Lex Roolvink van Grave. 'Het is een wonder dat er geen gewonden zijn gevallen.'

Het schip ramde een betonnen pijler en enkele metalen schuiven in de stuw. Daarna stortte het 3 meter naar beneden - het verschil in het waterpeil voor en achter de stuw - om een 0,5 kilometer verderop pas tot stilstand te komen. De stuurhut van het schip raakte zwaar beschadigd, zo is goed te zien vanaf de berijpte uiterwaarden langs de Maas.

De vijfkoppige bemanning kwam er zonder kleerscheuren vanaf. De 52-jarige Slowaakse schipper is na onderzoek in het ziekenhuis aangehouden. Wat de oorzaak is van het ongeluk, wordt nog onderzocht. De politie wil alleen zeggen dat er een bloedmonster bij de man is afgenomen om te kijken of hij onder invloed van alcohol was.

De Thompsonsbrug bij Grave, waar de stuw door een aanvaring beschadigd werd. Beeld anp
Beeld Ton Koene

Op de kade van de jachthaven in Grave, waar eveneens meerdere bootjes op het droge liggen, wordt druk gespeculeerd over de oorzaak. 'Het was wel heel mistig, maar zo'n schip heeft toch radar- en navigatieapparatuur?', oppert Gravenaar Marco van Zwam. 'Die schipper heeft gewoon niet opgelet, of hij heeft gedronken.'

Van Zwam memoreert dat 35 jaar geleden met Kerst ook al een Duits schip de stuw bij het Brabantse vestingstadje ramde. 'Dat was een Duits jacht, waarop ze een feestje hadden - ze hadden gedronken. Toen liep het minder goed af: drie mensen overleden.'

Dat ongeluk was juist de aanleiding om een veiligheidskabel met gele waarschuwingsballen over deze kant van de Maas te spannen. 'Daar is dit schip dus gewoon overheen gevaren', aldus Van Zwam.

Het gevolg van de kapot gevaren stuw is dat het waterpeil van de Maas tussen de stuwen van Sambeek en Grave vrijdagmorgen wel 3 meter zakt. 'De Maas loopt gewoon leeg', zegt iemand op de brug boven de gehavende stuw.

De jachthaven Beeld anp

Beneden zijn de ontwrichte schuiven te zien die half open staan. Het water kolkt door de stuw. 'Gisteravond stortte het water nog veel harder naar beneden', vertelt Henk Hammen. 'Toen was het hoogteverschil nog veel groter.' Volgens Rijkswaterstaat zijn vijf schuiven van de stuw beschadigd.

Het stuk Maas tussen beide stuwen is te vergelijken met een badkuip die voor een flink deel is leeggelopen en waarvan de kanten zijn drooggevallen. In de jachthaven van Grave liggen naast meerdere plezierjachten ook twee woonboten schuin en gedeeltelijk op het droge.

Ernstiger is de situatie in Heijen. De brandweer heeft in enkele zwaar naar beneden hellende boten waterpompen gezet. Volgens burgemeester Peter de Koning valt de schade tot dusver mee: slechts één boot heeft lichte waterschade. Sommige boten zijn 's nachts door een sleepboot wat verder van de kant in het water gesleept.

'Mijn ark is een stalen bak met een diepgang van 60 à 70 centimeter', vertelt Janssen. 'Maar de betonnen bakken liggen wel twee meter in het water. Als die met de kont op de grond komen, dan zakken ze veel verder weg.'

Ze hebben het weleens eerder meegemaakt, in 1997, toen de stuw bij Grave werd opengezet wegens de strenge vorst. 'Toen hadden we 24 uur de tijd om ons voor te bereiden', aldus Janssen. 'We hebben speciale verlengkabels voor gas en stroom om verder van de kant te liggen. Maar dit kwam wel heel snel.'

Zijn buurvrouw Sluiters: 'We lagen gelijk met de kont op de grond.' Zij vreest dat het water verder wegzakt. 'Zo'n ark van beton kan ook gewoon breken. Je voelt je zo machteloos. Je kunt niks doen, zelfs geen zandzakken vullen om je te beschermen. Je kunt alleen maar kijken en wachten.'

De woonbootbewoners moeten voorlopig elders onderdak vinden. Dat kan nog wel vele dagen of zelfs enkele weken duren. 'Net zo lang tot de stuw bij Grave is gedicht', verzucht Janssen.

Verschillende woonboten zakten drie meter. Beeld Ton Koene

Onderwaterinspectie

Volgens Rijkswaterstaat zal vandaag (zaterdag) na een onderwaterinspectie met camera's 'meer duidelijkheid kunnen worden gegeven over de mogelijke herstelwerkzaamheden en de duur ervan'. De Maas en het Maas-Waalkanaal in de regio blijven voorlopig gestremd. Omleidingsroutes voor de scheepvaart lopen via Rotterdam en Antwerpen.

Bij het ongeluk is geen benzeen vrijgekomen, onderstreept burgemeester Roolvink. 'Er is geen gevaar geweest voor de volksgezondheid.' In de Maasdorpen zijn ze vooral beduusd over het bizarre ongeval en de gevolgen daarvan. 'Bij ons zeggen ze: 'Bij God en in de Graaf kan alles'', grapt Van Zwam. Woonbootbewoner Sluijters: 'Dit is een unieke situatie. Hoe vaak gebeurt het nou dat een boot dwars door een stuw heen vaart?'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden