Een kleine revolutie

NATUURLIJK, het waren maar statenverkiezingen en de uitslag ervan laat zich niet zonder meer vertalen in zetels in de Tweede Kamer, maar de kiezers hebben andermaal een verschrikkelijke slachting aangericht....

De middelpuntvliedende trend van vorig jaar lijkt te worden bestendigd. Regeren loont kennelijk niet, behalve voor de liberalen, die dank zij Bolkestein optimaal profiteren van het nieuwe dualisme tussen de regering en de coalitie in het parlement. De VVD is na deze verkiezingen ruimschoots de grootste partij en dat mag een kleine revolutie heten.

In de jaren zeventig en tachtig zou de ruim 26 procent die PvdA en D66 nu samen halen, voor de sociaal-democraten alléén een teleurstellende uitslag zijn geweest. Nu zijn beide partijen opgeteld kleiner dan de VVD. Het centrum van het politieke krachtenveld is onmiskenbaar naar rechts verplaatst.

Vooral van de PvdA moet zich langzamerhand een lichte wanhoop meester maken. De partij beschikt nu al jaren over een leider, inmiddels ook premier, die bij vriend en vijand veel vertrouwen en gezag geniet. Maar dat neemt niet weg dat de PvdA onder zijn leiding inmiddels acht verkiezingsnederlagen op rij heeft geboekt. Zelfs vergeleken met de statenverkiezingen van vier jaar geleden - destijds een historisch dieptepunt - is de partij verder weggezakt.

Ook bij D66 komt de klap hard aan. Van Mierlo zette tijdens de kabinetsformatie al zijn kaarten op paars en wordt nu beloond met een verlies van zo'n 6 procent. Ook deze keer valt de harde praktijk van het regeren de Democratische aanhang kennelijk rauw op de maag. Al kunnen Van Mierlo en de zijnen, net als de PvdA trouwens, enige hoop putten uit het feit dat hun resultaat bij kamerverkiezingen waarschijnlijk beter had uitgepakt.

De meeste kleine oppositiepartijen - GroenLinks deze keer incluis - kunnen tevreden zijn. Van het CDA kan dat niet worden gezegd. Vergeleken met vorig jaar heeft de grootste oppositiepartij zich weliswaar iets verbeterd, maar bij kamerverkiezingen zou het CDA waarschijnlijk in de min zijn gedoken. Daarbij komt dat het dramatisch zwakke optreden van Heerma zondag tijdens het fractievoorzittersdebat de christen-democratische aanhang onmogelijk het vertrouwen kan hebben gegeven dat de weg terug snel zal worden ingeslagen.

De uitslag van gisteren zal, alle verzekeringen van het tegendeel ten spijt, ongetwijfeld gevolgen krijgen voor het functioneren van paars. Bolkestein kan het zich met deze uitslag achter de hand weliswaar permitteren zijn scherpe, aan een oppositierol grenzende dualisme wat te matigen, maar dat kan van PvdA en D66 zeker niet worden gezegd.

Om een volgende keer wat beter uit de bus te komen, zullen die zich nu toch echt scherper moeten profileren. Daarbij komt dat VVD en CDA nu weer op een meerderheid van het electoraat kunnen rekenen. In de Eerste Kamer hebben zij straks samen een ruime meerderheid.

Dat hoeft allemaal niet onmiddellijk tot crisisachtige toestanden te leiden, maar de verhoudingen worden er zeker niet stabieler van.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.