NieuwsVaccinatiecampagne

Een klein lichtpuntje voor Zuid-Afrika: het eerste vrachtje vaccins is aangekomen

In Zuid-Afrika, het Afrikaanse land dat het meest te verduren heeft van het coronavirus, zijn maandag eindelijk de eerste vaccins gearriveerd: 1 miljoen doses. Het is slechts een begin, met een inwoneraantal van 60 miljoen.

Een verpleger loopt voorbij een apotheker in Alberton, nabij Johannesburg. Beeld AP
Een verpleger loopt voorbij een apotheker in Alberton, nabij Johannesburg.Beeld AP

Op het vliegveld van Johannesburg waren maandagmiddag om 4 uur louter blije gezichten te zien. Dat valt te begrijpen. Het Afrikaanse land met de meeste coronadoden ontving de eerste vaccins. ‘Een enorme mijlpaal’, zei president Cyril Ramaphosa over de leverantie, die hij persoonlijk in ontvangst nam. ‘Historisch’, schreef de lokale pers.

Zuid-Afrika kan wel een opsteker gebruiken, na 44.000 corona-gerelateerde sterfgevallen en 1,5 miljoen besmettingen. In het land gelden opnieuw strenge maatregelen, zoals een avondklok.

In deze sombere omstandigheden vormen de 1 miljoen doses vaccin die maandag zijn afgeleverd, een klein lichtpuntje. Nu kan eindelijk een begin worden gemaakt met het inenten van Zuid-Afrikanen, te beginnen met artsen en verplegers. ‘Zij staan vooraan om ons allemaal veilig te houden’, zo verklaarde Ramaphosa.

Mondiale race

Maar zijn hoopvolle woorden laten onverlet dat het Afrikaanse continent flink achterop dreigt te raken in de mondiale race om coronavaccins. De eilandstaten Mauritius en de Seychellen voeren wel inentingscampagnes uit, en ten noorden van de Sahara zijn Marokko en Egypte inmiddels aan het vaccineren geslagen. Maar in de rest van de uitgestrekte regio, waar naar schatting meer dan 1,2 miljard mensen leven, is het schraalheid troef.

In Guinee hebben enkele tientallen mensen een experimentele prik gehad, met het Spoetnik-vaccin uit Rusland – dat is de karige tussenstand. Zelfs in Zuid-Afrika vormen de sinds gisteren aanwezige, 1 miljoen vaccins een druppel op een gloeiende plaat: het land telt zo’n 60 miljoen inwoners.

Gehamster

Wereldwijd opererende organisaties zoals de WHO wijzen met de beschuldigende vinger naar rijkere landen. Door hun ‘gehamster’ – landen reserveren zelfs meer vaccins dan ze kunnen gebruiken – worden Afrikanen gedwongen te wachten op inentingen, aldus Matshidiso Moeti, de baas van de Afrika-afdeling van de wereldgezondheidsorganisatie WHO. Moeti noemt dit ‘ten diepste onrechtvaardig’. Ze waarschuwt voor een wereld waarin de kloof tussen arm en rijk nog verder wordt verbreed.

Hierbij moet wel worden aangetekend dat niet alle Afrikaanse landen grote haast hebben gemaakt met het veiligstellen van vaccins. President Ramaphosa van Zuid-Afrika verweet vorige week in een toespraak rijke landen dat zij ‘vaccin-nationalisme’ bedrijven, maar zijn eigen regering heeft moeten toegeven dat ze vorig jaar te traag reageerde op een aanbod van farmaceut Pfizer om te onderhandelen over afname van een vaccin dat in ontwikkeling was.

De vaccins die Zuid-Afrika nu wel heeft, komen uit India, waar een grote medicijnenproducent, het Serum Insitute, toestemming heeft om vaccins te maken met de technologie van AstraZeneca. Naar verluidt brengt AstraZeneca wel extra kosten in rekening bij Zuid-Afrika.

Inhaalslag

Op papier is Afrika nu ubezig met een inhaalslag bij het bemachtigen van vaccins. De Afrikaanse Unie en Covax (een speciale alliantie met onder meer de WHO) zeggen dat zij samen inmiddels ongeveer 1,2 miljard vaccins toegezegd hebben gekregen. Dat is ‘slechts’ 300.000 minder dan nodig om 60 procent van de inwoners van Afrika te vaccineren en aldus toe te werken naar groepsimmuniteit.

Maar als de toegezegde vaccins al komen, dan nog dient zich een forse uitdaging aan: die van de distributie en het opzetten van massale inentingscampagnes in uitgestrekte, soms moeilijk begaanbare gebieden waar het dikwijls aan de meest basale (gezondheids-)infrastructuur ontbreekt. Enige ervaring bestaat er overigens wel, door bijvoorbeeld de inentingscampagne tegen ebola in Oost-Congo twee jaar geleden.

Rijkere landen zouden dus niet alleen kunnen helpen door ‘overtollige’ vaccins beschikbaar te stellen, maar ook door mee te helpen met de logistieke operaties. Deskundigen doen daartoe niet alleen een moreel beroep op de welvarende landen, maar wijzen hen ook op hun eigenbelang.

Zolang in Afrika het coronavirus rondwaart, kunnen zich mutaties ontwikkelen waartegen de vaccins in Europa of Amerika mogelijk onvoldoende bescherming bieden, zo waarschuwt onder anderen Seth Berkley, de baas van Gavi, een organisatie die vaccins voor ontwikkelingslanden beschikbaar probeert te maken. ‘Niemand is veilig tot iedereen veilig is’, zegt Berkley. Hij wijst op de reeds bestaande corona-mutaties uit Groot-Brittannië, Brazilië én het land waar gisteren de eerste vaccins aankwamen: Zuid-Afrika.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden