Een klein lexicon van Amerikaans extreem-rechts

Neonazi's, alt-right, witte nationalisten, witte supremacisten - wat zijn de verschillen? En: wie is wie? Een lexicon van Amerikaans extreem-rechts.

Demonstratie van 'alt-right' in Charlottesville afgelopen weekend Foto afp

alt-right

'Alt-right' is geen vastomlijnde, samenhangende beweging, maar een informeel verbond tussen allerlei (extreem-)rechtse stromingen. De enige factor die deze stromingen echt met elkaar verbindt, is een grote afkeer van de gevestigde orde, zowel aan Republikeinse als Democratische zijde. Om alt-right te zijn, hoef je dus niet expliciet racistische denkbeelden aan te hangen: regeringshaters vallen er bijvoorbeeld ook onder. In de praktijk zijn die racistische denkbeelden er vaak wel. Alt-right wordt ook gebruikt als versluierende, zachtere term voor ouderwets extreem-rechts gedachtengoed.

etnostaat

Etnisch homogene natie waarin mensen zonder een gedeelde, witte afkomst en cultuur niet welkom zijn. De etnostaat is het doel van witte nationalisten.

identitaire beweging

Deze beweging pleit voor het behoud van de nationale identiteit en een terugkeer naar traditionele westerse waarden. Predikt oppositie tot multiculturalisme, vaak met een anti-moslimhouding.

Richard Spencer, de geestesvader van de alt-right-beweging, noemt zichzelf identitair. Hij wordt niet graag racist, nazi of witte supremacist genoemd. Evengoed gaat het hem om 'de maximalisering van de blanke stem', maar ook om de erkenning van een 'rassenhiërarchie die biologisch is gefundeerd'. Hij begroette het publiek op een conferentie met 'Hail Trump, hail our people, hail victory!' Als antwoord: een collectieve Hitlergroet.

Ook leden van de identitaire beweging gebruiken soms dus een eufemistische naam om af te leiden van de onderliggende overtuigingen.

Richard Spencer (met zonnebril) wordt door de politie tegengehouden tijdens de demonstratie in Charlottesville Foto afp

libertarisme

Veel van de huidige leiders van het alt-right-verbond zijn afkomstig uit het libertarische kamp. Maar libertarisch betekent niet automatisch alt-right: een heleboel libertariërs willen niets met extreem-rechts te maken hebben. Zij hangen de politieke filosofie aan die grote nadruk legt op persoonlijke vrijheid en verantwoordelijkheid en zien het liefst een zo klein mogelijke rol voor overheden.

neonazi's

Van toepassing op eenieder die zichzelf als zodanig identificeert, of die belangrijke aspecten van de retoriek en iconografie van de nazi's overneemt.

neoreactionaire ideologie

In het neoreactionaire gedachtengoed staat een afwijzing van de democratie als staatsvorm centraal. Democratie is een 'ineffectieve en destructieve' vorm van regering en wordt door neoreactionairen geassocieerd met 'oorlog, tirannie, destructie en armoede'. Neoreactie, oftewel NRx, is eerder een filosofie of gedachtengoed dan een politieke beweging, maar in de praktijk lopen idee en actie vaak in elkaar over.

Steve Bannon sympathiseert naar verluidt met NRx. Bannon was een van de belangrijkste strategisch adviseurs van Trump. Direct na zijn vertrek als adviseur keerde hij terug als hoogste baas van Breitbart News, een uiterst rechtse Amerikaanse nieuwssite waarover Bannon eerder zei: 'We're the platform for the alt-right.'

Steve Bannon Foto epa

wit nationalisme

Een specifieke ideologie binnen het alt-right-verbond. Een witte nationalist gelooft dat de nationale identiteit moet worden opgebouwd door en voor witte mensen; een etnostaat is het doel. Witte mensen moeten een demografische meerderheid behouden, evenals dominantie over de nationale cultuur en het publieke leven.

witte supremacist

Mensen die de ideologie van witte suprematie omarmen. Witte supremacisten geloven dat witte mensen een aangeboren superioriteit bezitten over niet-witte mensen.

Het belangrijkste verschil met witte nationalisten is dat het witte supremacisten niet direct gaat om meerderheid in een natie, maar louter om macht en superioriteit. Er hoeft geen aparte staat te komen, maar wel dominantie over niet-witte mensen in dezelfde staat. Ze sluiten elkaar echter niet uit; je kunt zowel witte nationalist als witte supremacist zijn.

Maar veel maakt het in de praktijk niet uit. Witte nationalisten en witte supremacisten geloven allebei dat raciale discriminatie ingebouwd moet worden in wetten en beleid; beide groepen plaatsen de belangen van witte mensen over die van alle andere raciale groepen. De onderdrukte voelt de haat en zal het worst wezen hoe de onderdrukker wordt genoemd.

En links?

alt-left

Trumps gebruik van deze term in reactie op de aanslagen in Charlottesville - 'En alt-links dan, dat op, zoals jullie het noemen, alt-rechts af kwam gestormd?' - kwam hem op nogal wat kritiek te staan. Voordat Trump de term bezigde, zoemde deze al maanden rond op rechtse websites en Fox News.

Soms wordt met alt-left gedoeld op anti-Trumpdemonstranten en Black Lives Matter-activisten, maar meestal gaat het om anti-fascistische groeperingen die demonstreren bij rechtse bijeenkomsten.

Volgens sommige experts is de term alt-left verzonnen vanuit de rechtse noodzaak om een tegenhanger van alt-right te hebben, maar gaat de vergelijking mank omdat er geen links equivalent is van het extreme anti-semitisme en racisme aan de zijde van alt-rechts.

antifa

Antifa is een afkorting van anti-fascists. De term beslaat een brede groep mensen die neigen naar links, maar zich niet kunnen vinden in het Democratische platform. De groep heeft geen officiële leider of hoofdkwartier, maar er zijn afsplitsingen die wel regelmatig bijeen komen.

De precieze herkomst van de groep is onduidelijk, maar Antifa bestond al in nazi-Duitsland en wordt ook in verband gebracht met Anti-Fascist Action, een militante Britse anti-fascistische groep die in de jaren '80 werd opgericht.

Antifa protesteert vaak bij rechtse evenementen die veel media-aandacht krijgen en staat erom bekend materiële schade aan te richten tijdens demonstraties.

social justice warriors

Deze term werd in 2015 toegevoegd aan het Oxford Dictionary en wordt op de online versie hiervan gedefinieerd als informele, denigrerende benaming voor (vertaald) 'een persoon die sociaal-progressieve denkbeelden uit of promoot'.

In 2014 werd de term mainstream dankzij 'gamergate', een controversiële online beweging tegen de progressieve invloed in de gamewereld. Social justice warriors werden in deze context gezien als indringers; vaak wordt de metafoor van een kankergezwel gebruikt. Meer dan 20 jaar geleden was de term echter nog neutraal, of zelfs positief.

Al deze termen zijn natuurlijk deels overlappend en voor interpretatie vatbaar. Zijn er meer termen die u verklaard zou willen zien of heeft u een inhoudelijke suggestie? Mail naar internet@volkskrant.nl

Meer over