Een klassieke beleggingsfraude

Eind jaren negentig klopte een bende rondom een Duitse vermogensadviseur winstbeluste Brabanders en Limburgers tientallen miljoenen euro's uit de zak....

De veroordeling dinsdag van vermogensadviseur Van A. maakt de eerste ronde vonnissen in de zaak-Koch, een van de grootste beleggingsfraudes ooit in Nederland, compleet. De cijfers onderstrepen de omvang: ruim 350 aangiftes, zeker zeshonderd gedupeerden, 25 strafzaken, een rechtszaak met negentien zittingen, en ten minste 60 miljoen euro onvindbaar.

De Duitse vermogensadviseur Elmar Koch en zijn handlangers verkochten – vooral in Brabant en Limburg – tussen 1995 en 1999 honderden, naar later bleek waardeloze, beleggingscertificaten. Zij schermden daarbij met rendementen van tientallen procenten op jaarbasis. Bij het aan de man brengen paste de bende een klassieke oplichtersruc toe: aan het begin van de rit keerde Koch daadwerkelijk uit, zodat klanten verleid werden om meer te investeren. De enorme rentes leidden bovendien tot mond-tot-mond-reclame, waardoor steeds meer vermogende Brabanders en Limburgers toestroomden. Uiteindelijk bleken de certificaten vals, en zagen de winstbeluste beleggers miljoenen euro's in rook opgaan.

Er zijn diverse indrukwekkende statistieken in deze affaire. Zo had het Openbaar Ministerie een hele dag nodig om zijn eis voor te lezen en werden de twee hoofdrolspelers in de zaak eind juli van dit jaar zwaar gestraft. Koch kreeg vier jaar gevangenisstraf opgelegd, en moet bovendien 5 miljoen euro terugbetalen. Zijn Eindhovense compagnon Erik van V. moet 3,5 jaar zitten en 1 miljoen betalen. Dat zijn hoge straffen voor dit soort witteboordencriminaliteit.

Wellicht het meest indrukwekkende getal is het gewicht van de hoofdrolspeler. Koch, die eerder in Duitsland in het nauw kwam wegens mogelijke financiële malversaties, weegt namelijk tegen de tweehonderd kilo. Zijn indrukwekkende gewicht speelt een niet te onderschatten rol in de nasleep van de zaak. Koch, die na het uitkomen van de fraude naar zijn geboorteland Duitsland vluchtte, is door zijn omvang Haftunfähig – ongeschikt voor detentie in een Duitse cel. Koch heeft de Roermondse rechtszaal dan ook nog nooit van binnen gezien.

De problematische detentie van Koch is niet de enige reden dat het parket in Roermond nog lang niet klaar is. Hoofdofficier Ben Swagerman en behandelend officier Karin Janssen rest nog het hoger beroep van de twee belangrijkste verdachten en een aparte rechtszaak over de schadevergoedingen. 'Ook zijn wij in beroep gegaan tegen de vrijspraak de man die in onze ogen de vierde hoofdrolspeler is: de huisadvocaat van Koch en zijn compagnons', voegt Swagerman daaraan toe.

'De zeer luxueuze kantoorvilla van Koch speelde een belangrijke rol in de oplichting', zegt Swagerman. Koch en de zijnen nodigden geïnteresseerde beleggers uit op een villa in het Belgische Maasmechelen, vlak over de Limburgse grens. Het pand, met gouden kranen en marmeren vloeren, ademde weelde. De entourage met chique secretaressen en Bentleys op de oprijlaan deed de rest. Honderden beleggers zwichtten voor de verleiding, en staken zich diep in de schulden om te kunnen profiteren van de enorme rendementen die Koch beloofde.

Het OM achterhaalde zeshonderd mensen die de waardeloze certificaten kochten, en vermoedt dat er meer gedupeerden zijn. 'Sommige mensen schamen zich zo dat ze niets meer met de zaak te maken willen hebben', zegt Swagerman. 'Ook zijn er hardnekkige verhalen over mensen die met zwart geld zijn ingestapt. Die melden zich niet snel bij het OM. Als die verhalen kloppen, is de fraude nog omvangrijker.'

In de loop van 1999 bleken Koch en zijn handlangers niet de briljante vermogensbeheerders voor wie zij zich uitgaven. De uitbetaling van de torenhoge rendementen stokte, en Koch nam de wijk naar Duitsland. Vervolgens begon het de klanten te dagen dat zij hun geld kwijt waren. Dat leidde tot grote ophef en honderden aangiftes.

Die aangiftes vormden de opmaat voor een van de grootste strafrechterlijke onderzoeken die het relatief kleine parket de afgelopen jaren uitvoerde. Het OM van Roermond werkte daarbij samen met diverse opsporingsdiensten, tapte telefoons, reisde de verdachten achterna en nam uiteindelijk drie vrachtwagens vol bewijsmateriaal in beslag.

Het was een terechte investering, vindt Swagerman, zeker nu de belangrijke verdachten veroordeeld zijn. 'Als OM moeten we altijd de kosten en opbrengsten van een onderzoek afwegen. Door de omvang van de fraude, de 350 aangiftes en de enorme uitstraling moesten we bijna wel in actie komen.' Hij pleit er niettemin voor om dit soort omvangrijke fraudes voortaan op landelijk niveau aan te pakken. 'Zo'n zaak legt een te zwaar beslag op een klein parket. Bovendien gaat dit soort fraude het hele land aan.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden