Een kiem van Afrika's culturele wedergeboorte

Op een heuveltje in Abidjan, de metropool van Ivoorkust, ligt een oase: de kunstenaarscommune Ki-Yi. Hier heeft het leven een ander ritme....

Twee zussen zijn de spinnen in dit web: de schrijfster en schilderes Werewere Liking en de zangeres en voormalige danseres Nserel Njock. Dat zijn hun artiestennamen, ten teken dat in Village Ki-Yi een ander Afrika leeft, dat van de rijke culturele traditie en de verbeelding.

Nserel Njock (Alice Ngwe) is de organisatrice van het kunstenaarsdorp. Zij beheert de kas. 'We leven van de entree voor onze voorstellingen en de verkoop van sieraden die we maken. Aan het eind van de maand kijken we hoeveel geld we over hebben en dat verdelen we onderling volgens een verdeelsleutel.'

Ze kwam in 1982 uit Kameroen naar Ivoorkust, naar haar zus en om naar de kunstacademie te gaan. Ze had toen al in het nationale ballet van Kameroen gedanst. Ki-Yi ontstond in 1985, gesticht door bevriende kunstenaars, die vonden dat 'de Afrikanen hun eigen kunst niet meer kennen'.

Ze wilden zich losmaken van de gevestigde instellingen. Kunnen leven van hun kunst. Ze trokken naar de dorpen om voorstellingen te geven en met de dorpelingen te spreken. Andere kunstenaars sloten zich bij hen aan. Ze kwamen van heinde en verre. Ki-Yi werd een broedplaats voor talent uit heel West-Afrika. Veel leden van de commune bleven een paar jaar en trokken daarna de wereld in.

Nu telt de groep zeventig kunstenaars. Musici, dansers, poppenspelers, acteurs, zangers, dichters, schilders, beeldhouwers. De meesten hebben verscheidene talenten. In het Village Ki-Yi hebben ze naast het openluchttheater een grote overdekte zaal voor toneel, dans en concerten. Vlakbij is een tweede Ki-Yi-dorp, met woonhuizen voor de gezinnen.

Onder een lekkende goot nemen kinderen joelend een douche in de stortregen. In Village Ki-Yi wonen niet alleen artiestenkinderen. 'We nemen straatkinderen op om ze een vak te leren', zegt Nserel Njock. De meesten zijn door hun ouders in de steek gelaten en van school getrapt. 'Meisjes gaan de prostitutie in, jongens gaan stelen. Hier leren we ze stoffen bewerken, trommelen, gitaar spelen en dansen. Als ze komen zijn ze angstig en agressief, het duurt een tijd voor ze trots en gelukkig zijn. Als ze een voorstelling geven en zien hoe honderden mensen naar hen kijken, krijgen ze hun zelfrespect terug.'

'Als dit toch eens op grote schaal zou gebeuren', mijmert Nserel Njock, 'dan zou Afrika er toch een stuk beter uitzien.'

De meeste van de driehonderd kinderen die Ki-Yi weer hebben verlaten, zijn goed terechtgekomen, zegt ze. Ze zijn beroepsmusici of lichttechnici geworden, ze dansen bij andere gezelschappen of maken kunstvoorwerpen. De kinderen mogen vijf jaar in Village Ki-Yi blijven. Nu wonen er dertig.

Het drama van Afrika is dat de Afrikanen hun cultuur en hun waarden zijn verloren 'of er zelfs op neerkijken'. 'Dan gaat het mis.' De kunstenaars van Ki-Yi willen de kiem leggen voor de culturele wedergeboorte. Dat dragen ze uit in hun balletten, hun poppenspelen, hun muziekspektakels.

Die kiem leggen de artiesten in een van de meest verwesterde steden van Afrika, Abidjan. Maar je moet durven dromen, je voorstellen hoe Afrika ook kan zijn, zegt Nserel Njock. 'Als de Afrikanen hun waarden en cultuur hervinden, zou er zoveel minder geweld zijn.'

Uit de menging van de vele Afrikaanse culturen komt de moderne cultuur, zegt Nserel Njock. De kunstenaars van Ki-Yi komen uit allerlei delen van het continent. 'We grijpen terug op tradities, maar zijn tegelijkertijd modern. Wij zijn niet als onze ouders vroeger. Wij willen onze cultuur aanpassen aan de nieuwe tijd. Traditie is juist verandering.'

De vrouwen van Afrika spelen daarin de sleutelrol. 'Dat komt in al onze voorstellingen terug. Vrouwen zijn de hoedsters van onze waarden en normen. De moeders leren hun kinderen hoe het hoort in de wereld. Dat ze niet uit bedelen mogen gaan. Als een man ten oorlog wil trekken, zal zijn vrouw proberen hem ervan te weerhouden.'

Hoe komt het dan dat er zo weinig vrouwen het heft in handen nemen als de zussen van Ki-Yi? 'Ik denk,' zegt Nserel Njock na een lange denkpauze, 'dat het slapheid is. Een vrouw mag niet zeggen wat ze denkt. Haar man rijdt in een grote auto en dat vindt zij wel mooi. Ze houdt haar mond dicht. Maar er zijn duizenden manieren om iemand te laten luisteren. Als vrouwen echt hun rol gaan spelen, is het zo gedaan met die masculiene cultuur in Afrika.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden