Een joyeus meningsverschil

Soms verandert er in het bestaan iets zo abrupt en vervreemdend dat de term cultuurschok tekortschiet. Het is eerder een existentiële dreun die het middenrif schier dubbel doet klappen....

Het zachtblauw en rose (als van geboorten) op zachtgrijs had plaatsgemaakt voor hardgroen, paars en knalrood. De vriendelijke houten letters, waarvan de Y en de Blanco door jonge valsspelers zo handzaam gemerkt werden met een klein puntje, waren in brutale en niet te bekerven plastic tegels veranderd. Twee lange IJ-en erbij (4) en ook de Z-en telden maar vier punten in plaats van zes. Hier dient zich een nieuwe eeuw aan, waarvan ook de sciencefiction-schrijvers ons niets vertelden.

Ik heb altijd geleerd dat inflatie iets lelijks en schadelijks is. Maar het bleek toch (voor een korte tijd) onbedaarlijk gezellig om flink hoger te scoren, nu de 102 letters in totaal 36 punten meer waard zijn in het nieuwe spel. Wat nog veel meer oplevert door de vele dubbeltellingen en premies. R, D en T zijn twee punten waard. De C ging van drie naar vijf, de H van twee naar vier. Wat word je rijk van ZUCHTEND of SCHURKJE.

Om beter wegwijs te worden in deze wondere nieuwe wereld bezocht ik onlangs Soest. Daar werden in twee aanpalende kerkzaaltjes de nationale Scrabblekampioenschappen gehouden, waarvoor de fanaten letterlijk schouder aan schouder zwoegden.

Waarbij ze, behalve een groot vrouwenoverschot en de vaderlandse vergrijzing, een immense parate kennis van de meest onbekende korte woorden toonden. Het waren vooral leden van de dertien Scrabbleclubs, en ze waren ook erg goed in lange woorden. AFREKENENDEN stak bijna het hele bord over. Ook de scores mochten er wezen: 793 (voor een potje met twee) als hoogste in de eerste ronde.

Maar dit volk was ook een stuk losbandiger dan ik in een huiskamer zou durven. Gezellig samen complotteren in de geest van: als jij nou dat legt, leg ik dit. Officieel verboden, maar de wedstrijdleiding liet het in alle gemoedelijkheid gaan.

Blanco's ruilen mocht niet - bij mij sinds mijn vroege jeugd wel en ze zelfs dan bewaren. Wel wisselden zij hun zeven letters erg vaak (en dus lang niet alleen bij zeven medeklinkers). In het begin mocht dat drie beurten achter elkaar, later om beurten. Het kostte niets, want alleen de totaalscore gold, niet het beurtgemiddelde.

De organisatoren vonden het prettig dat dank zij deze ruimhartigheid in het begin lange woorden werden uitgelegd, ter verhoging van ieders speelvreugde. Een sympathieke houding die er, consequent verder gedacht, ook toe had kunnen leiden dat het aantal Blanco's met minstens tien werd uitgebreid. Leve de inflatie.

Scrabble (tegenwoordig grabbelen of graaien we de plasticjes uit groene zakjes) is nog immer erg populair. Dit ondanks enkele evidente nadelen. Het ergste vind ik het wachten op elkaar, wat zeker met meer dan twee spelers afgrijselijk lang kan duren. Met als climax dat juist die prachtige plaats - de enige waar je het hele woord kwijt kan (vijftig punten premie) - voor je neus wordt weggekaapt.

De luxe versie van het spel kent een soort klokje dat - nog steeds royaal - op twee of vier minuten per beurt ingesteld kan worden. Een fundamenteler oplossing van het probleem is: in je eentje spelen. Niet wachten. Geen ergernis dat die andere prutser het spel zo kleinschalig dichtbouwt dat geen fatsoenlijke score meer mogelijk is. En geen ruzie over de toelaatbaarheid van wel zeer vreemd ogende woorden.

De echte clubgrabbelaar heeft daar geen probleem mee. Wat van Van Dale mag, mag nederdalen. In Soest verbaasde ik me over VA (vader), AB (Latijn) en LIJPSTER (??). Ook CON mocht, niet omdat dit zo'n populair Frans woord is, maar wegens de uitdrukking 'con amore'. De georganiseerde scrabblehoofden gaan op één punt zelfs verder dan hun co-sponsor Van Dale. Het Friese KLUNEN mag ook, in alle verbuigingen. Maar D'R (van 'haar') en IQ mogen weer niet. De Soesteriken weten dit alles en kunnen hun malle woorden ook testen bij een uitgebreide jury, met rondlopende hulpposten. In de huiskamer moet je eerst kunnen uitleggen wat zo'n mal woord betekent, voordat het wordt opgezocht. Blijkt het dan in een heel andere betekenis te bestaan, dan is een joyeus meningsverschil in vergaande staat van rijping. En er zijn gevallen bekend van het verstoppen van woordenboeken, dit om de dichterlijke vrijheid onbegrensde ruimte te geven.

Speel het dus (zonder woordenboek) maar in je eentje, desnoods met meer rekjes, en beperk je tot je eigen woordenschat. Probeer het ook eens met de van het oude Boardscript gejatte acht letters op een rekje. Vooral is enige zelfdiscipline nodig, ook in geval van beroerde letters. Maar dat zijn echte ludikeriken wel gewend.

Op deze manier is het spel weldadig en rustgevend, ook omdat je niemand frustreert met ruimtejattende prachtwoorden of met een tijdrovend doorschouwen van de talloze mogelijkheden en combinaties (waarbij soms ook flink gerekend moet worden). Immers, het Sartriaanse 'de hel, dat is de ander' geldt speciaal voor treincoupés, wachtkamers, concertzalen en Scrabble.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.