Een jongenshormonenfilm

Haar film Snackbar over Marokkaanse hangjongeren is te rauw voor op tv, vonden de omroepen. 'Ze wilden een meer politiek correcte film. Ik niet.'

Een stenenregen - daarmee begon het. Documentairemaker Meral Uslu trok vijf jaar geleden voor het programma Premtime Amsterdam-West in voor een item over no-go-area's. Mét multiculti-crew: zijzelf als Turks-Nederlandse cameravrouw, een Marokkaan als presentator, een Tunesiër voor het geluid. Maar toch: stenen. 'De camera aan laten was geen optie', zegt Uslu (49), thuis in haar woning in Amsterdam-Zuid. Toch wilde ze de groep - jongens van Marokkaanse origine - graag filmen, en dan bovenal het ploegje dat er voor de snackbar hing. Met de camera uit bleek het stel best benaderbaar. Uit de gesprekken werd een script geconstrueerd, Uslu zocht er jonge acteurs bij. Sommigen met al wat ervaring in Nederlandse films en series, anderen gewoon van de straat geplukt. 'Aziz, een van de acteurs uit de film, sleep ik nu een beetje mee - geadopteerd is een groot woord. Hij wil iets met film doen, voor of achter de schermen, dus ik help wat. Hij hangt ook echt in de buurt. Heeft geen vader, moeder spreekt amper Nederlands.'


Hoe echt is Snackbar?

'Alles in de film is echt. Ik heb niets verzonnen. Ik raakte verliefd op die plek en wat er gebeurde. Dat gehang heeft soort aangename landerigheid. Het is gemoedelijk, maar kan ook elk moment omslaan in agressie, in geweld. Dat fascineert me. Terwijl ik er zat, werd een maatje om de hoek van de snackbar helemaal afgeslacht. Onderling, door de groep. En dan komen ze terug alsof er niks aan de hand is, bestellen ze hun patatje. Waar komt dat vandaan? Dat wilde ik onderzoeken. Ik ben zelf gaandeweg heel erg van die jongens voor de snackbar gaan houden.


'Het vertrouwen kwam wel, geleidelijk. En dan komen de verhalen. Mounir, die jongen die in de film opzettelijk met zijn hoofd door de ruit slaat - dat is echt gebeurd. En de ruzie die de aanleiding was ging, net als in de film, ook écht over Barça en Real Madrid. Een onzindiscussie met een mattie, over niks. Maar ze waren knetterstoned, schuim op de bek. Ik heb het litteken in zijn nek gezien: slagaderlijke bloeding. Hij denkt dat Allah hem heeft gered. Nu loopt hij met een baard, hij is religieus geworden.'


Hoe veel uit de film is geïmproviseerd?

'Heel veel. Wat wel geestig is: in het script zat maar één echte vechtscène, in de uiteindelijke film wel tien. Dat ontstond gewoon, tijdens improvisaties. Ik moest vanachter mijn camera ook vaak roepen: jongens stop, niet vechten nu. Hormonen, denk ik. Ik vind het eigenlijk een soort jongenshormonenfilm. Ik heb een zoon van 15, ik zie dat thuis ook.'


Uslu maakte samen met Maria Mok ('mijn navelstreng') tal van spraakmakende en prijswinnende documentaires, waaronder De kinderrechter (2010) en Long Stay (2009), over uitbehandelde tbs'ers. Snackbar is haar eerste fictiespeelfilm, of semidocumentaire. 'Eigenlijk is het verschil niet zo groot: documentaire of fictie. In beide gevallen vertel je een verhaal. Ik zou alleen nooit met een grote crew kunnen werken, zoals bij speelfilms.'


Snackbar, die werd geselecteerd voor het Filmfestival van Berlijn en momenteel langs het internationale festivalcircuit reist, is zeer lowbudget gedraaid. 'Omdat we geen omroep mee kregen. Zes omroepen hebben het script afgewezen. Redenen? Te rauw, te heftig taalgebruik, te veel personages. De dramaturgen konden zich niet identificeren. Een zei: dit is voer voor de PVV. Ze waren uit op een politiek correctere film. Wilde ik niet.'


Je vergoelijkt niks, in Snackbar.

'Nee, en dat is precies waarom al die omroepen afhaken. Ik wil geen film maken als Shouf shouf habibi! of Pizzamaffia.'


Je zegt: ik houd van ze. Maar de jongens in je film lopen over van zelfmedelijden, zijn agressief en narcistisch, onaardig voor hun moeder, seksistisch en grof tegen Marokkaanse meisjes. Ze zijn niet eens solidair met elkaar: als hun vriend ligt dood te bloeden, lopen ze snel weg.

'Ja, dat is het harde straatleven. Heb je dan helemaal geen sympathie voor ze aan het einde?'


Nee, hooguit empathie. Het komt ze wel uit, dat ze zo kansarm zijn. Kunnen ze de hele dag blowen.

'Dat is de realiteit. Als iemand ze werk komt aanbieden, is het: flikker op met je werk. Zit ook in de film. Maar als ik een portret zou maken over zwerfjongens, zie je precies hetzelfde: die trappen elkaar ook dood om niks, bij wijze van spreken. Dit is wat ik zag.


'Het heeft alles te maken met hun zelfbeeld, dat zeer negatief is. Ik denk dat ze zich zo gedragen omdat ze toch zo worden bestempeld: kutmarokkanen. Als je nu jong bent en Marokkaan - alleen al hoe vaak ze hun identiteitsbewijs moeten laten zien. Dan steek je op een gegeven moment je middelvinger op. Oké, dan ben ik toch zo? Daar gaat de film over.'


Filmografie Meral Uslu

De kinderrechter (IDFA 2010, nominatie Prix Europa)

Long Stay (IDFA 2009, Gouden Tegel voor beste journalistieke productie 2010)

Kruispost (IDFA 2007, eervolle vermelding Prix Europa)

De kinderen van mijn vader (Gouden Kalf beste documentaire 2005)

Schaakkoning Ali (2002)

Roos & Rana (telefilm 2001)

Snackbar draait momenteel in de bioscoop. Zondag is de première in het nieuwe Eye-gebouw in Amsterdam.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden