Column

Een jij-bak van 57 bladzijden

Afspraak is afspraak klinkt goed, maar is de bijl aan de wortel van de politiek.

Rechter ik ben er niet... Beeld .

Science is settled, zei Al Gore ooit. In zijn film An inconvenient truth gebruikte hij een bouwliftje om te laten zien hoe angstwekkend snel de grafiek van de opwarming de lucht inging. Het klopte niet maar het was politiek en dan mag veel. Later kwam VN-secretaris-generaal Ban Kimoon erbij. De tijd van praten was voorbij, zei hij. Handen uit de mouwen en op naar een wereld vol windmolens. Ook politiek. Zolang we mogen zeggen dat het onzin is, is het in orde.

Nu heeft de Haagse rechter zich in het koor van Cassandra's gevoegd. Het panel van de klimaatkundigen van het IPCC heeft gelijk. De toestand is zo ernstig, het risico van opwarming zo groot, dat de regering haar zorgplicht verzaakt met de luizige 17 procent minder CO2 in 2020 waarop nu wordt gekoerst. De rechter heeft nu opgelegd dat de CO2-uitstoot over vijf jaar een kwart minder moet zijn. High fives bij Urgenda dat de zaak had aangespannen.

Science settled? Dat politiek en actiegroepen alarm slaan is één ding, maar een rechterlijke uitspraak is van een andere orde. Wat zou de wetenschap er zelf van vinden? Luister naar Richard Tol, hoogleraar klimaateconomie en onze eigen man bij het IPCC. In de Nederlandse pers zie je hem weinig, misschien omdat hij niet zo van alarmisme houdt. Inderdaad vindt hij dat de rechter zich laat meeslepen door de politiek.

Tol: 'Hier in Nederland slaan ze al een kwart eeuw alarm over het klimaat. Dat is niet te onderbouwen, ook niet met de rapporten van het IPCC. Decennia worden catastrofen voorspeld, steeds weer door de regering gesteund. Door activistische ambtenaren, wetenschappers ook. Journalisten. Begin jaren negentig waren er tv-spotjes om mensen bewust te maken. Klimaatopwarming werd voorgesteld als iemand met een plastic zak over zijn hoofd. Idioot. In die zin heeft Urgenda gelijk: er gaapt een gat tussen de retoriek, ook van de regering, en het feitelijke klimaatbeleid.'

Ook over het verzaken van de zorgplicht waar de rechter het over heeft, is Tol niet te spreken. 'Het idee dat de Nederlandse bevolking erg kwetsbaar is voor het klimaat, is mesjogge. Nederland loopt geen groot risico door opwarming. Overstromingen hooguit, maar die zijn goed beheersbaar. Als de dijken niet worden bijgehouden, zou de staat tekort schieten in zijn zorgplicht. Of wij 20 procent dan wel 50 procent minder CO2 produceren, maakt voor het klimaat niet uit. Dat is een politieke weging en daar gaat de rechter buiten zijn boekje.' Dat is natuurlijk de kern.

Richard Tol: tegen catastrofisme.. Beeld Urgenda

Mag de rechter zich ermee bemoeien? We bevinden ons in de Bermudadriehoek wetenschap, politiek en rechterlijke macht. De rechter voelde uiteraard nattigheid en betoogt pagina's lang dat hij niet aan politiek doet en zich evenmin waagt in het wetenschappelijke moeras van de opwarmingsdiscussie.

Dat doet hij slim. Eigenlijk is het hele vonnis een jij-bak van 57 bladzijden, met voortdurende verwijzing naar teksten van de Nederlandse regering zelf. Kijk eens, dit hebben jullie afgesproken. Het ene klimaatverdrag na het andere getekend. Kyoto, Bali, noem maar op. Die 25 procent CO2-reductie hebben jullie zelf voorgesteld, in Cancun 2010. Nederland vond als eerste dat dat moest gebeuren. Hou je aan je woord, is eigenlijk het enige wat de Haagse rechter zegt.

Hier loopt dus een gidsland in zijn eigen mes. Het verklaart misschien waarom de verdediging van de landsadvocaat zo slapjes was, net als de reactie van staatssecretaris Mansveld die zei dat de regering hetzelfde wil als Urgenda, alleen langs andere weg. Zo win je geen hoger beroep. Maar is het zo simpel, regering hou je aan je woord? Ook deze krant vond dat de regering nu niet moet gaan sputteren en leren dat afspraken niet gratis zijn. Dat klinkt goed, maar is wel de bijl aan de wortel van de politiek.

Van juristen hoor ik dat verdragen tussen landen niet kunnen worden aangeroepen door burgers. Dat zou de zwakke stee zijn in dit vonnis. Belangrijker is dat politieke besluiten wezenlijk anders zijn dan die van de rechter. Laten we die verstandige klimaatman Richard Tol nog eens aan het woord. 'Rechtspraak is altijd een eenzijdige afweging. Moord is fout. Dan heb je wel verzachtende omstandigheden, maar moord blijft fout. Zo werkt politiek niet. Politiek moet altijd meer factoren afwegen. Een stabiel klimaat is goed, maar goedkope energie is ook goed. Als klimaatafspraken kunnen worden afgedwongen, waarom dan niet afspraken over onderwijs of volksgezondheid?'

Precies. Neem de reactie van D66, die na het vonnis met de vinger wees naar de Partij van de Arbeid. Immers in het verkiezingsprogramma van de PvdA stond nog 18 procent duurzame energie. Dat werden er 16 in het regeerakkoord en uiteindelijk 14 in het energie-akkoord. Sliep uit PvdA, nu moeten jullie wel van de rechter, zei Stientje van Veldhoven van D66.

Tsja mevrouw Van Veldhoven, dat is politiek. In dit vonnis gaat het uitsluitend om klimaat. De rest van de wereld bestaat niet. Terwijl zo'n regering nog wat andere afwegingen en lasten heeft dan de 50 miljard extra die dit kan gaan kosten, in ruil voor 0,04 procent minder CO2-uitstoot in 2020. Dat lijkt mij een bizarre verhouding tussen kosten en opbrengsten. Goddank hebben we voorlopig nog scheiding der machten.

Maar deze uitspraak heeft nog een ander naargeestig effect. Politiek is strijd, botsing der meningen en dat mag hoog oplopen. Daar hoort bij dat je uiteindelijk vrede moet hebben met de afloop. Ook als die niet bevalt. Wie dan nog zijn hogere gelijk haalt, vraagt om wrok, rancune en populisme bij de tegenpartij. Daaraan zou een rechter niet moeten meedoen.

Martin Sommer is politiek commentator van de Volkskrant.

Sliep uit Van Veldhoven. Beeld ANP
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden