Een jaar van pleisters plakken

De euro bestaat nog - evenzeer als de eurocrisis. Bizar genoeg is de Griekse beurs de grote winnaar van vorig jaar. Die draaide zelfs beter dan de Duitse. De verliezer is de spaarder. Wat 2012 ook weer aantoonde: risico nemen kan lonen.

De eurocrisis is in 2012 niet gaan liggen maar evenmin geëscaleerd. Zij is wel overgeslagen van de financiële markten naar de arbeidsmarkt.


In alle eurolanden is vorig jaar de werkloosheid fors opgelopen. In de hele eurozone zitten nu maar liefst 18,3 miljoen mensen zonder werk, oftewel 11,3 procent van de beroepsbevolking. Voor het eerst sinds het begin van de crisis is de werkloosheid ook in Nederland fiks gaan stijgen: van 5 procent ultimo 2011 naar 7 procent eind 2012.


Daarentegen is in 2012 de onrust op de internationale financiële markten wat afgenomen. De aandelenmarkten kenden hun beste jaar sinds 2009. En de euro kwam ten opzichte van de dollar bijna een heel jaar niet van zijn plaats af - iets wat sinds de introductie van de munt, alweer 11 jaar geleden, nog niet was gebeurd.


Dit was vooral te danken aan het daadkrachtig optreden van president Mario Draghi van de Europese Centrale Bank. Hij zette zijn belofte van de zomer om 'alles te doen om de euro te redden' in het najaar om in daden.


Maar ook de Europese kiezers deden een duit in het zakje. De Grieken moesten nog twee keer naar de stembus om de anti-Europapartijen een toontje lager te laten zingen, maar in Nederland moest Geert Wilders zijn anti-Europacampagne al bij de eerste de beste stembusgang met fors zetelverlies bekopen. Het volk wilde de euro en de Europese gedachte in meerderheid nog niet bij het oud vuil zetten.


Politici kregen hierdoor meer moed om ondanks het boegeroep van populistische partijen Griekenland de gelegenheid te geven een deel van de schuld af te schrijven en het vervolgens met extra geld te helpen. Tegelijkertijd werd 100 miljard euro voor hulp aan Spaanse banken gereserveerd, kwam een begrotingspact tot stand en bovendien een bankenunie.


De hernieuwde stabiliteit was broodnodig, omdat het door economen voorspelde voorzichtige herstel van de groei in 2012 uitbleef. In de eerste maanden van het jaar leek de economie nog enigszins uit het dal te kruipen, maar in de tweede helft viel die opnieuw terug in een recessie: al weer de derde dip sinds het begin van de crisis.


Vuurbal

Econoom Harald Benink van de Universiteit van Tilburg durft niet te beweren dat de eurozone in 2012 dichter bij een veilige haven is geloodst. 'Ik wil ook niet spreken van stilte voor de storm. Maar Spanje, Italië en ook Frankrijk zullen moeten laten zien dat ze hun economie kunnen hervormen en bezuinigingen kunnen doorvoeren. Het gevaar van de actie van Draghi is dat de politici gaan denken dat de ECB het wel voor hen opknapt en dat ze niets doen. Afschrijven van de schulden van deze landen - zoals bij Griekenland is gebeurd - is geen optie. Dan zal een vuurbal ontstaan.'


In tegenstelling tot de verwachting van veel analisten en economen is de eurozone nog helemaal intact. Maar hetzelfde geldt voor de crisis. Het volk wil niet van de euro af, maar wil die ook niet omhelzen. Ambitieuze plannen om de eurocrisis bij de wortels aan te pakken door een volledige budgettaire harmonisatie - zoals de Europese president Van Rompuy wil - worden door bijna alle landen afgehouden - niet in de laatste plaats door Nederland. Er zijn zogezegd in het afgelopen jaar veel nieuwe pleisters geplakt, maar aan de oorzaak van de eurocrisis is niets gedaan.


In 2012 bleek opnieuw veelvuldig dat gorilla's, dolfijnen en pijltjesgooiende chimpansees betere toekomstvoorspellers zijn dan analisten en economen. Die waren ervan overtuigd dat de aandelenkoersen zouden zakken, Griekenland uit de eurozone zou worden gezet en de SNS Bank nog voor de Kerst bij de staat voor steun zou aankloppen.


Goed jaar

Griekenland bleef, SNS klopte (nog) niet aan bij de staat en de aandelenmarkten - met uitzondering van die in Spanje - schoten omhoog. Zelfs voor obligatiebeleggers was het een zeer goed jaar, met een gemiddeld rendement van ongeveer 10 procent.


De grootste verliezers van 2012 waren de spaarders. De grootste winnaars waren bizar genoeg degenen die al hun geld in Griekse aandelen of obligaties hadden durven steken. Risico loonde in 2012. De Griekse beurs was met een stijging van 32,5 procent de beste beurs in de hele eurozone - nog voor die van Duitsland, waar de DAX met 29,7 procent steeg.


Grote winst was er ook voor de Nikkei-index van de beurs in Japan, die met 23 procent steeg in het jaar na de desastreuze tsunami en de kernramp van Fukushima. De Dow Jones-index in New York (30 fondsen) sloot vorig jaar 7,3 procent hoger ten opzichte van 2011 en de Standard & Poor's index (500 fondsen) 13,4 procent. De Nasdaq Composite - de index van de elektronische beurs - won 15,9 procent.


Blikvanger was Apple. In de eerste helft van het jaar steeg de koers tot boven 700 dollar, waarmee de fabrikant van smartphones en tablets het duurste bedrijf in de wereldgeschiedenis werd. Maar juist toen iedereen voorspelde dat het aandeel weleens boven de 1.000 dollar zou kunnen komen en Apple als eerste bedrijf meer dan 1.000 miljard waard zou kunnen worden, kelderde de koers bijna even spectaculair. Concurrenten zoals Samsung slaagden er het tweede halfjaar steeds beter in een deel van de Apple-markt in te pikken. Met Kerst werden Apple-gadgets zelfs tot de meest ongewenste cadeaus van 2012 uitgeroepen.


Verwachtingen

Het aandeel Apple sloot maandag het beursjaar af op 532,17 dollar. Grootste tegenvaller voor de New Yorkse beurs was echter de beursgang van socialemediasite Facebook, die in mei tegen 38 dollar per aandeel nieuw op de beurs kwam. Binnen twee maanden was de koers gehalveerd, omdat de verwachtingen veel te hoog bleken. Maandag sloot het aandeel het beursjaar af op 26,62 procent.


De AEX-index van de beurs van Amsterdam klom in 2012 met bijna 10 procent van 312,47 naar 342,71 punten. De Midkap-index steeg met 14 procent. Hiermee werden de verliezen van 2011 bijna weer goedgemaakt. De fondsen die in 2011 het meest daalden, stegen in 2012 juist het sterkst - zoals Aegon en Air France-KLM. Voedingsmiddelenconcern Unilever en chipmachinefabrikant ASML zijn de enige twee fondsen die beide jaren een koersstijging wisten te realiseren.


Heineken leed een klein verlies in 2011 maar maakte dat dit jaar meer dan goed - waarna topman Van Boxmeer meteen tot de bestuurder van het jaar werd gekozen. Grootste verliezers bij de AEX-fondsen waren KPN - het kampte met een bestuurscrisis en moest veel neertellen voor mobiele frequenties - en SBM Offshore - een olieplatform bij Noorwegen moest wegens gebreken worden ontmanteld.


Maar eigenlijk waren de individuele prestaties van bedrijven ondergeschikt aan het gevecht dat internationaal gaande was om de schuldenberg te slechten die eind jaren negentig van de vorige eeuw en het eerste decennium van deze eeuw zoveel kunstmatig gecreëerde welvaart had gebracht, maar waarvan nu de rekening moest worden opgebracht.


'En dat geldt in Nederland niet alleen voor de overheid maar ook voor de particulieren, en vooral de huiseigenaren', zegt econoom Theo Smid van de Rabobank. 'Zij moeten nu de schulden terugbrengen.' Hij verwacht niet dat de regering erin zal slagen het tekort in 2013 al onder de 3 procent terug te brengen, maar denkt dat Rutte II vast voornemens is koste wat het kost te bezuinigen.


Kleine speler

Nederland is echter een kleine speler in de eurozone. Na de verkiezingen in Griekenland, Frankrijk en Nederland vorig jaar wachten in 2013 verkiezingen in Duitsland en Italië. Opnieuw zal worden getest of de gematigde krachten die de muntunie bij elkaar willen houden, de overhand kunnen houden boven de populistische die vinden dat er inmiddels genoeg geld is verspild aan het europroject.


Opnieuw zal nauwlettend worden gekeken of de Grieken vorderingen maken met het op orde brengen van de staatshuishouding, en opnieuw zal de vraag rijzen of Spanje bereid is zich in ruil voor Europese steun aan de banken financieel-economisch onder curatele te laten stellen. In Tilburg verwacht Harald Benink dat vooral in Spanje het verzet tegen nieuwe bezuinigingen hoog kan oplopen. 'Ik weet niet wat de Spanjaarden emotioneel nog kunnen hebben.'


Er riepen in 2012 net zoveel politici dat het ergste van de crisis voorbij is - de Franse president Hollande, ECB-president Draghi en Van Rompuy - als er doemdenkers waren die denken dat het ergste nog moest komen. Daarbij komen de onzekerheden rond de oplopende schulden van de VS en Japan.


Voor de aandelenmarkt zijn de verwachtingen in tegenstelling tot een jaar geleden tamelijk optimistisch. Bedrijven hebben niet alleen nauwelijks nog schuld, maar hebben zelfs grote bedragen in kas. Niettemin blijven ze herstructuren vanwege de afkalvende vraag en het gebrek aan groeiperspectieven. Dat is een even sterk motief als de eurocrisis.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden