NIEUWS

Een jaar na de eerste coronadode: wie stierven er in Nederland aan covid-19?

Precies een jaar geleden werd in Nederland het eerste coronasterfgeval gerapporteerd door het RIVM. Een 86-jarige man uit Hoeksche Waard was, voor zover bekend, het eerste slachtoffer van het virus. De laatste weken dalen de sterftecijfers, en door de vaccinaties gloort er licht aan de einder. Wie overleden er in Nederland aan covid-19?

Een coronapatiënt op de covid-afdeling in het HMC Westeinde.  Beeld ANP
Een coronapatiënt op de covid-afdeling in het HMC Westeinde.Beeld ANP

Veel meer sterfte in 2020

Voor het eerst sinds september is de sterfte in Nederland weer onder het verwachte niveau. Dat maakte het CBS vrijdag bekend. Na zes maanden van zogeheten oversterfte overleden in de laatste week van februari minder mensen dan gebruikelijk in deze tijd van het jaar. Er overleden vooral veel minder 80-plussers en verpleeghuisbewoners dan in de afgelopen maanden. Bij deze groepen is de vaccinatiecampagne al enige tijd bezig.

Zeker in de eerste golf, toen lang niet iedereen werd getest, stierven er meer mensen aan corona dan uit de RIVM-cijfers bleek. Het RIVM houdt alleen sterfte bij van mensen die positief zijn getest op het virus. De oversterfte gaf zeker toen een betere indicatie van de werkelijke coronasterftecijfers. Uit een analyse van het CBS over de periode tot en met oktober 2020 bleek dat de oversterfte, op de hittegolf in augustus na, volledig werd veroorzaakt door covid-19.

Van latere maanden zijn de exacte doodsoorzaken nog niet verwerkt, maar uit de sterftemeldingen van het RIVM blijkt dat ook die oversterfte zeker grotendeels door corona kwam. Sinds maart 2020 zijn in Nederland in totaal ruim 172 duizend mensen overleden, ruim 12 procent meer dan het CBS zou hebben verwacht zonder corona.

Vooral oudere mannen, in verpleeghuizen

Vooral ouderen stierven aan covid-19; tweederde van de overledenen was ouder dan 80. Covid-19 trof meer mannen dan vrouwen; 54 procent van de alle overledenen was man. Alleen boven de 90 stierven er meer vrouwen, maar in die leeftijdsgroep zijn zij dan ook ruim in de meerderheid. Verreweg de meeste doden, meer dan de helft van de totale coronasterfte, vielen in verpleeghuizen en andere instellingen voor langdurige zorg.

Toch zijn het niet alleen ouderen die stierven. Zo’n 1.500 Nederlanders onder de 70 stierven aan corona. In alle leeftijdsgroepen was de sterfte dit jaar hoger dan verwacht. Bij de meerderheid van alle ‘jonge’ overledenen was sprake van een onderliggende aandoening, een andere ziekte dan covid-19. Bij 65 procent van de gestorven covid-patiënten is een andere aandoening gemeld, vooral hart- en vaatziekten en hoge bloeddruk komen veel voor. Bij slechts 10 procent van hen is bekend dat zij geen onderliggende aandoening hadden. Van de overige overledenen onder de 70 is niet geregistreerd of zij al aan een andere ziekte leden.

Brabant en Limburg het zwaarst getroffen

De eerste coronagolf begon in Brabant en het noorden van Limburg. In het noorden van Nederland was, zeker tijdens de eerste golf, eigenlijk niet veel aan de hand. De sterftecijfers waren daar dan ook veel lager dan in het zuiden. De tweede golf was meer verspreid over het land, maar ook als de balans over een jaar corona wordt opgemaakt blijft de kaart in Friesland en Groningen veel lichter gekleurd. Uiteindelijk stierven, omgerekend naar inwonertal, in de gemeente Zandvoort de meeste mensen aan corona. Daar zijn tot nu toe 41 sterfgevallen gemeld, 239,5 per 100 duizend inwoners. Daarna volgen Bernheze en Cranendonck, met meer dan 230 sterfgevallen per 100 duizend inwoners. Dit is veel meer dan het Nederlands gemiddelde. De 15.672 officieel gemelde coronadoden zijn er omgerekend 91 per 100 duizend inwoners. Maar drie gemeenten in Nederland zijn gevrijwaard gebleven van sterfte door het virus: de Waddeneilanden Ameland, Vlieland en het kleine Rozendaal.

Corona is niet doodsoorzaak nummer 1

Corona is, mede dankzij de getroffen maatregelen, geen enkel moment doodsoorzaak nummer 1 geweest in Nederland. In april 2020, op het hoogtepunt van de eerste golf, was covid-19 bij een op de drie overledenen de oorzaak van overlijden. In totaal is van alle sterfte tot en met oktober 2020 bij ruim 10 procent covid-19 als doodsoorzaak genoteerd. In de eerste tien maanden van 2020 stierven ongeveer drie keer zoveel mensen aan kanker en aanverwante ziekten dan aan corona, en ruim twee keer zoveel mensen overleden aan hart- en vaatziekten. Naar verwachting zullen de sterftecijfers de komende tijd snel gaan dalen. Steeds meer mensen met een groot risico op overlijden door corona – ouderen en verpleeghuisbewoners – zijn gevaccineerd. Overlijden is niet het enige risico bij covid-19, ook een ernstig maar niet fataal ziekteverloop is een zware belasting. Voor degene die ziek wordt natuurlijk, maar overbelasting van de zorg kan ook leiden tot meer sterfte door andere oorzaken, omdat bijvoorbeeld een kankerdiagnose te laat wordt gesteld.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden