Een jaar later

Het moet de trouwe aanhangers van Pim Fortuyn pijn doen dat vermoedelijk maar weinigen vandaag stil zullen staan bij de dood van hun geliefde leider....

Op 6 mei 2002 maakten pistoolschoten een einde aan het leven van een van de meest charismatische naoorlogse politici die, was hij in leven gebleven, een reële kans had gemaakt minister-president van Nederland te worden. Het contrast tussen de schok die zijn dood toen teweegbracht en de reeds drie maanden durende formatiebesprekingen van dit moment, had nauwelijks groter kunnen zijn.

Wie na een jaar afwezigheid en verstoken van nieuws vandaag in Nederland zou terugkeren, zou de indruk krijgen dat er nog steeds niets is veranderd. Na een mislukte poging een kabinet te formeren over links, probeert het CDA, teruggekeerd in het centrum van de macht, het nu over rechts. De ironie wil dat het CDA daarbij wordt geholpen door de partij die reeds ver vóór de opkomst van Fortuyn poogde het bestaande politieke bestel 'op te blazen', en die nu vooral wanhopig zoekt naar een manier de electorale ondergang (andermaal) af te wenden.

Het regeerakkoord van het kabinet-Balkenende I bewees hoe moeilijk het is de bestaande verhoudingen te doorbreken. Onthand door het wegvallen van haar leider en verguld door het vooruitzicht te mogen meeregeren, liet de LPF zich in weerwil van haar monsterzege zonder veel problemen inkapselen. De interne spanningen die dit opleverde deden, gevoegd bij een gebrek aan leiderschap, de rest.

Hoe veerkrachtig het Nederlandse bestel, waarin het zoeken naar consensus hoger wordt gewaardeerd dan polarisatie, ook is, het zou naïef zijn te denken dat de revolte niet meer dan een eenmalige rimpeling was in het altijd zo rustige water van de Haagse politiek. De verkiezingen van zowel mei 2002 als die van januari van dit jaar lieten zien dat de kiezer definitief is losgeslagen van zijn ankers.

De grote betekenis van Fortuyn ligt vooral in het feit dat hij op genadeloze wijze blootlegde hoezeer partijen en electoraat van elkaar zijn vervreemd. Paars maakte de fout uit de ontzuiling en ontideologisering de conclusie te trekken dat er geen belangentegenstellingen meer zijn. De LPF leerde door schade en schande dat de populistische retoriek waarmee dit aan de kaak werd gesteld nog geen handvat biedt voor praktisch politiek handelen. Hoe zuur het ook is, een rechts kabinet is in dit opzicht misschien wel de beste manier om duidelijk te maken dat er nog wel degelijk wat valt te kiezen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden