Een jaar lang Haags gejojo om het Brusselse hakblok te ontwijken

Precies een jaar na het Lente- alias Kunduzakkoord staat het kabinet weer voor dezelfde opdracht: aan Brussel laten zien dat de begroting voldoet aan de 3-procentsnorm.

En dat is negen: zo veel akkoorden zijn er in politiek Den Haag in één jaar tijd gesloten. En geklapt. Of geheel hetzij gedeeltelijk herzien. Of als een nieuw akkoord uit een vorig akkoord getild. Het woensdag gesloten zorgakkoord is nummer negen.

Al die akkoorden zijn door wisselende coalities uitonderhandeld. Ze bevatten bij elkaar honderden plannetjes die het afgelopen jaar hebben overleefd of bij het volgende akkoord geheel of gedeeltelijk in de prullenbak belandden. In de Tweede Kamer weet inmiddels vrijwel niemand meer de laatste stand van zaken. Vicepresident Donner van de Raad van State kan het allemaal niet meer bijhouden, liet hij vorige week weten. En de buitenwereld is het overzicht ook allang kwijt.

Zo op het oog is er een goede verklaring voor het onnavolgbare Haags gejongleer: Brussel. Precies een jaar geleden timmerde een inderhaast geformeerde coalitie in twee dagen het Lente- alias Kunduzakkoord in elkaar. Waarom die haast? Brussel wilde uiterlijk op 30 april 2012 een ontwerpbegroting hebben over 2013. Het belangrijkste wat uit die lijst van eurobedragen moest blijken, was dat Nederland in 2013 een tekort op de begroting zou hebben van minder dan 3 procent van het bruto binnenlands product (bbp).

In de weken ervoor was het kabinet-Rutte I gevallen. Ook vanwege die 3 procent en die 30ste april. Het minderheidskabinet was er na zeven weken opsluiting in het Catshuis niet in geslaagd bezuinigingen overeen te komen die Brussel ervan zouden overtuigen dat de 3 procent zou worden gehaald.

Dezelfde opgave

En nu staat het nieuwe kabinet, Rutte II, voor dezelfde opgave. Alleen gaat het nu niet om de begroting over 2013 - die schiet sowieso door Europese eisen - maar die van 2014. De vermaledijde 3 procent leek in november, bij het begin van Rutte II, nog een te nemen horde. Het regeerakkoord was er op gericht. Per slot staan er volgens de regels miljarden aan boetes op overschrijding van de 3 procent.

Maar een paar maanden later viel het financieel-economisch toch tegen en kwam minister Dijsselbloem van Financiën, op 1 maart, met een aanvullend bezuinigingsakkoord ter grootte van 4,3 miljard euro. Louter om op 30 april aan de verantwoordelijke eurocommissaris Olli Rehn te kunnen melden dat Nederland in 2014 niet over de 3 procent zou gaan. Dat kan Dijsselbloem aan Rehn volgende week niet meer beloven. Want het sociaal akkoord van begin april heeft die 4,3 miljard voorlopig van tafel geveegd.

Het kabinet staat nu, net als vorig jaar, voor het Brusselse blok. Vandaag bespreekt de Tweede Kamer de brief waarin Dijsselbloem moet schrijven dat hij weliswaar alles op alles gaat zetten om in 2014 de 3 procent te halen, maar dat dat nog niet blijkt uit de bijgevoegde cijfers. Met vriendelijke groet, de minister van Financiën.

Van de 4,3 miljard is na gisteren 1 miljard verdwenen. Het is de nullijn in de zorg. Die bevriezing van salarissen van zorgmedewerkers deed haar intrede in de Catshuisonderhandelingen van Rutte I, maar werd van tafel geveegd in het Lenteakkoord. Rutte II liet de zorgnullijn terugkeren in maart om de 3 procent te halen, ze werd uitgesteld in het sociaal akkoord en ze is met het zorgakkoord van gisteren definitief geschrapt.

Niet alleen voor Brussel

Het zou kortzichtig zijn om die 3 procent alleen maar in Europees perspectief te zien. Er zijn ook binnenlandse politieke redenen om nu duidelijkheid te willen. Jaar op jaar minstens 18 miljard euro meer uitgeven dan dat er binnenkomt, jaagt de staatsschuld op. Daarover moet rente worden betaald. Voordat die gaat oplopen, moet zo veel mogelijk van de schuld worden afgelost. Dat moet trouwens ook van Brussel.

Om het tekort op de begroting volgend jaar te beperken, is er simpel gezegd keus uit twee smaken: hogere belastingen of snijden in de staatsuitgaven. Het tweede kost tijd, omdat er regels of wetten moeten worden veranderd. Het eerste kan zo'n beetje op elk moment worden ingevoerd en levert snel geld op. Denk aan de btw-verhoging op 1 oktober 2012.

Het kabinet staat aldus op een tweesprong. Of het kiest voor de vlucht naar voren en vertrouwt op economisch herstel, zoals premier Rutte bij de presentatie van het sociaal akkoord op 11 april. Of het kiest nu voor het op de rails zetten van hervormingen zodat het minder uitgeeft - eventueel aangevuld met 'makkelijke' lastenverzwaringen.

Welke afslag het kabinet ook neemt, het is de opmaat voor politieke spanning. De VVD hecht eraan dat het begrotingstekort de 3 procent niet te boven gaat, de PvdA zit daar minder geharnast in. De VVD wil geen extra lastenverzwaringen, de PvdA ziet daar geen fundamenteel bezwaar tegen. De oppositie - nodig voor steun in de Eerste Kamer - is sterk verdeeld. CDA, CU, SGP en D66 zitten grofweg op de VVD-lijn, GroenLinks en SP op de PvdA-lijn. Het kan bijna niet anders: de komst van akkoord nummer 10 is een kwestie van tijd.

Eigen bijdrage in de ggz. Of niet, of toch wel, of toch niet?

Illustratief voor een jaar jojoën met plannetjes is de eigen bijdrage in de geestelijke gezondheidszorg. Die zorg is gesplitst in eerstelijns - eenvoudige - zorg en tweedelijnszorg voor specialistische bijstand. Voor de 'eerstelijn' moet een eigen bijdrage worden betaald, voor de 'tweedelijn' niet.

Dat moet anders, besloten VVD en CDA bij de formatie van hun minderheidskabinet in 2010. De toeloop op psychische hulp was te groot. Bovendien was het aantrekkelijk om niet van de eerstelijn gebruik te maken, maar meteen door te lopen naar de tweedelijn omdat daar geen eigen bijdrage gold. De eigen bijdrage voor de eerstelijnshulp moest omhoog en voor de tweedelijn moest ook een bijdrage worden betaald, vonden VVD en CDA. Gedoogpartij PVV tekende niet voor het plan.

Het Lenteakkoord van VVD, CDA, D66, ChristenUnie en GroenLinks kondigde echter alweer 'verzachting' aan. In de herfst van 2012 werd het weer anders in het tussen-regeerakkoord dat VVD en PvdA sloten. De eigen bijdrage voor de tweedelijns-ggz werd geschrapt. Maar in het regeerakkoord van VVD en PvdA dook de bijdrage weer op. Er kwam een eigen bijdrage voor zowel de eerste- als tweedelijns-ggz. Zes weken later, bij de behandeling van de begroting Volksgezondheid, stelden VVD en PvdA voor de bijdrage in de ggz helemaal te schrappen. Eerstelijns én tweedelijns.

undefined

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden