InterviewSerena Frijters, datajournalist

Een jaar lang élke dag bezig met coronacijfers: ‘Lezers willen weten: wanneer is het nou eens klaar?’

Serena Frijters is datajournalist bij de Volkskrant. Ze houdt zich al bijna een jaar bezig met het publiceren, duiden en analyseren van de coronacijfers. ‘Ik zie het als mijn taak om uit te zoeken wat de invloed van een maatregel op de cijfers is, niet om een oordeel te geven over de maatregel.’

Serena Frijters Beeld Ines Vansteenkiste-Muylle
Serena FrijtersBeeld Ines Vansteenkiste-Muylle

De honger naar cijfers over besmettingen en reproductiegetallen is nog nauwelijks afgenomen na een jaar coronacrisis. Maar, ziet datajournalist Serena Frijters: we zijn wel wijzer geworden over die cijferberichten. Zoals de betrekkelijkheid van de dagcijfers.

‘Je kan beter naar weekcijfers kijken, want de dagcijfers zijn soms grillig. Dan heeft het een keer gesneeuwd en heb je minder besmettingen, want niemand is naar de teststraat geweest. Maar dat inzicht dringt steeds meer door, merk ik.’

Frijters glimlacht. ‘Ik hoor mensen in mijn omgeving die zich nooit eerder voor cijfers hebben geïnteresseerd nu heel geïnformeerd zeggen: ‘Ja, er zijn weinig besmettingen vandaag, maar op dinsdag is het dagcijfer altijd veel lager want er zijn in het weekend minder testen.’’

Het eerste dagbericht over coronacijfers verscheen op maandag 16 maart, toen de eerste Nederlandse cijfers van het RIVM binnenkwamen. Sindsdien is er geen krant verschenen zonder een cijferupdate en wordt op de site een breed scala aan grafieken met nationale en internationale besmettingsaantallen, sterftecijfers en vaccinatietempo’s bijgehouden. Frijters en de rest van het team zijn al een jaar intensief bezig met het duiden en analyseren van al die cijfers rond het virus.

Wat is er veranderd op het gebied van cijfers in een jaar?

‘We hebben nu veel betere cijfers. We konden in het begin nog heel weinig zeggen over het echte aantal besmettingen per land. Wat landen rapporteerden, hing nog vooral af van hoeveel ze testten. Elk land veranderde elke drie weken het testbeleid; dan weer werden alleen ernstig zieken getest, dan alleen contactberoepen, dan weer juist iedereen. Dat is nu allemaal wat stabieler, dus kun je meer over trends zeggen.

‘Inmiddels kunnen we ook een laag dieper kijken. Eerst vroegen we alleen: hoeveel mensen hebben er corona? Nu ook: hoeveel ervan zijn ernstig ziek? En: wat kan er allemaal open zonder dat de zorg te veel wordt belast? De grootste puzzel voor ons zijn nu de mutanten: de Britse, Zuid-Afrikaanse en Braziliaanse variant. We willen zoveel mogelijk weten over welk deel die uitmaken van de besmettingen en hoe zich dat ontwikkelt.’

Hoe stellen jullie dat aandeel van de virusmutanten nu vast?

‘Bij positieve coronatesten wordt niet standaard gekeken welke variant jij hebt, dus er worden steekproeven gedaan door het RIVM. Dat zijn dus geen volledige cijfers, maar ik geloof wel dat dit iets zegt over de trend. Het lastige is dat je eigenlijk nooit weet wat de situatie vandáág is, onder andere omdat je een besmetting pas een week later kan verifiëren. Bij het coronavirus ben je altijd achteruit aan het kijken.’

Is dat frustrerend voor jullie?

‘Je zou het liefst alles direct weten. Als je met zoiets ingrijpends als een avondklok begint, willen mensen liefst de volgende dag weten of dat ook helpt. Ikzelf ook. Is dit zo’n maatregel wel waard? Ik zie het overigens als mijn taak om uit te zoeken wat de invloed van een maatregel op de cijfers is, maar niet om een oordeel te geven over de maatregel. Daar heb ik privé wel meningen over, maar ik vind niet dat ik dat in mijn werk moet meenemen.

‘Ik schrijf het wel op als ik vind dat de cijfers niet duidelijk zijn of niet op tijd worden gemeld. Het heeft best lang geduurd voordat we in Nederland wisten hoeveel mensen er per dag werden gevaccineerd, in vergelijking met andere landen. En daarvoor moesten we heel lang wachten tot we op dagbasis te horen kregen welk percentage testen positief was, dat weten we pas sinds eind vorig jaar. Dan deel ik mijn journalistieke mening dat het gewoon raar is dat die gegevens er niet zijn.’

Zijn er nu ook nog cijfers die jullie niet krijgen van de overheid, die er wel zouden moeten zijn?

‘Op dit moment vind ik het jammer dat maar een keer in de week bekend wordt gemaakt welke doelgroepen er zijn ingeënt, en hoeveel mensen een tweede vaccin hebben gekregen. Zeker nu er steeds meer groepen bijkomen zou ik dat elke dag willen weten. Als ze aankondigen een nieuwe groep te gaan inenten, wil ik de lezer graag al gelijk vertellen of ze er dan honderden per dag inenten of duizenden.’

Waarom is het belangrijk dat jullie de cijfers zo gedetailleerd bijhouden en bespreken elke dag, als je van die dagcijfers toch weinig kunt aflezen?

‘Je merkt dat de lezer het graag wil weten. Volgens mij vooral nu er nog veel onzeker is over een nieuw element, zoals bij die mutanten van het virus en bij de vaccinaties. Er is nu zoveel om die vaccinaties te doen. Laatst ook met die rekenfout, toen bekend werd dat inentingen dubbel werden geteld en het leek alsof er opeens een enorme sprong was gemaakt. Als die vaccinatiecampagnes een tijdje lopen heb je misschien ook genoeg aan een weekupdate.

‘Maar, en misschien projecteer ik hier deels mijn eigen gevoel op anderen hoor: ik denk dat die grote informatiebehoefte ook te maken heeft met het gegeven dat lezers graag een antwoord willen op de vraag: wanneer is het nou eens klaar?’

Waar ben jij het meest benieuwd naar, wat betreft de cijfers?

‘Ik ben heel benieuwd hoe het gaat met de invloed van diverse varianten die besmettelijker zouden zijn dan de reguliere. Wat de exacte cijfers zijn, of het lukt om voor al die varianten de reproductiewaarde – dus aan hoeveel andere mensen een besmet persoon het virus gemiddeld doorgeeft – onder de 1 te krijgen. Voor het gemiddelde van alle varianten samen is dat nu zo, alleen de Britse zit net boven de 1. Die variant gaat langzaam de meerderheid vormen, dus wil je die ook onder de 1 hebben. Ik denk dat dit op dit moment de grootste onzekere factor is, dus die houden we sterk in de gaten.

‘En laat ik eindigen met een positieve noot! Ook al zijn er vragen over de effectiviteit van het AstraZeneca-vaccin en over hoe goed vaccins werken tegen de Zuid-Afrikaanse variant van het virus: de cijfers uit andere landen zijn hoopgevend. In landen zoals Israël, waar de meeste ouderen zijn ingeënt, zie je dat de gemiddelde leeftijd van positief geteste mensen omlaag gaat en ouderen niet meer in het ziekenhuis terechtkomen. Dus ik hoop binnenkort ook meer positieve stijgende lijnen te kunnen laten zien.’

Meer over de coronacijfers

De belangrijkste grafieken en kaarten over de uitbraak van het coronavirus in Nederland

Hoe gaat het met vaccineren in Nederland en wereldwijd? De belangrijkste grafieken op een rij

Corona wereldwijd – cijfers over het coronavirus in alle landen op een rij

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden