AnalyseProvinciaal bestuur

Eén jaar Forum in de provincie: de taal van Baudet is vaak ver weg

De Overijsselse fractievoorzitter Johan Almekinders.Beeld Kiki Groot

Ondanks het felle verzet in eigen gelederen koerst het CDA in Brabant aan op een college met Forum voor Democratie. De partij van Baudet verbaasde in maart 2019 vriend en vijand door de grootste te worden bij de statenverkiezingen. Hoe hebben de meer dan tachtig FvD’ers, vaak zonder politieke ervaring, het in hun eerste jaar gedaan?

De oppositievoerders

Een wildtunnel is niet het eerste dat je te binnen schiet als kroonjuweel van Forum voor Democratie. Toch gaat Johan Almekinders prat op de unanieme steun die zijn Overijsselse fractie kreeg voor de aanleg van zo’n tunnel, onder een drukke weg bij Twente Airport. Goed voor de dieren én de automobilist.

Het is de constructieve koers die Almekinders vaart sinds de provincialestatenverkiezingen van vorig jaar. Met zes zetels eindigde Forum in Overijssel op een gedeelde tweede plek, maar net als in de meeste andere provincies verdween een plek in het bestuur uit zicht door weerstand bij de linkse partijen.

In de oppositie haalt Forum het nieuws met onderwerpen die zijn kiezers zomaar als linkse hobby’s kunnen bestempelen – naast wildtunnels legt de fractie graag fietssnelwegen en bossen aan.

Almekinders vindt het niet meer dan logisch. De provincie gaat niet over immigratie, dus waarom zou hij dat er telkens met de haren bijslepen? ‘Daar erger je je collega’s alleen maar mee.’

Zo ziet Forums fractievoorzitter de andere Statenleden: als collega’s met wie je concrete problemen oplost. Zij zien op hun beurt dat met Forum te praten valt. ‘Het persoonlijke contact is prettig en op sommige onderwerpen kunnen we elkaar prima vinden’, zegt D66-fractievoorzitter Wybren Bakker. Renate van der Velde (ChristenUnie): ‘De PVV weet immigratie in ieder denkbaar debat te fietsen. Dat doet Forum niet.’

Tweede Kamertje spelen

Van de 31 moties die Forum in Overijssel alleen of met andere partijen indiende, werd meer dan de helft aangenomen. Daarmee drukt de partij hier en in andere provincies ondanks haar plek in de oppositie wel degelijk een stempel op het beleid. Dat blijkt uit een analyse door de Volkskrant naar de moties die Forum indiende in het jaar na de opzienbarende zege bij de statenverkiezingen. Moties vormen slechts een deel van het politieke instrumentarium, maar geven wel een indruk van de provinciale inzet.

In drie provincies (Noord-Holland, Zuid-Holland en Flevoland) werd Forum op 20 maart 2019 de grootste, in de rest van het land behaalde de partij de tweede of derde plek. Meer dan tachtig kandidaten, meestal zonder enige politieke ervaring, mochten zich van de ene op de andere dag Statenlid noemen.

Hoe zij hun werk sindsdien invulden, verschilt sterk per provincie. In de ene is Forum een motiekanon (Groningen, 59 moties), in de andere is het beduidend zuiniger (Zeeland, 10 moties). Geliefde partners zijn PVV of 50Plus, maar de partij deinst ook niet terug voor samenwerking met de SP, of de Partij voor de Dieren.

De Statenleden bekommerden zich om plaatselijke perikelen als het tellen van grote grazers (Flevoland) en de gesproken taal op scholen (Friesland), maar bereden ook landelijke stokpaardjes, met voorop de strijd tegen het stikstofbeleid en de energietransitie.

De succesvolste moties waren vaak de meest praktische, zoals de wildtunnel in Overijssel. In juni kreeg het voorstel van Statenlid Frederik Tattersall de steun van alle andere partijen. Die moesten toen nog ontdekken wat voor vlees zij met Forum in de kuip hadden. De nieuwe partij diepte haar provinciale programma’s pas uit na de verkiezingen, waardoor lang onduidelijk was wat Forum met Overijssel wilde.

Een jaar later hebben de nieuwelingen het politieke handwerk aardig in de vingers. Dat Forum de andere fracties zo vaak meekreeg, komt deels door de aard van de provinciale staten, waar besturen prevaleert boven ideologische scherpslijperij en onderlinge verschillen minder hoog worden opgespeeld.

Alsnog hangt veel af van de instelling van de verschillende fracties. In Overijssel kreeg Forum veel meer gedaan dan in een provincie als Groningen, waar Forum zich als klassieke weg-met-het-beleid-oppositiepartij manifesteert.

De medaille heeft ook een andere kant. Oppositie voeren is ook, als dat moet, het provinciebestuur het vuur aan de schenen leggen – en dat hebben de andere partijen in Overijssel nog weinig gezien.

‘Ik zie geen felle oppositiepartij’, zegt D66’er Bakker. Heel lastig heeft het college het niet met Forum, zegt ook Van der Velde van coalitiepartij ChristenUnie. En waar de partij wel fel is, zoals op het stikstofdossier, plaatst zij zich buiten de discussie ‘door te zeggen dat er geen probleem is’. ‘Dan praat je niet heel serieus mee.’

Zijn collega’s doen wat te gewichtig over het provinciale werk, werpt Almekinders tegen. ‘Zo veel stelt het nou ook weer niet voor.’ Wat je ziet, zegt hij, is dat partijen landelijke zaken naar de provincie toetrekken ‘om maar relevant te blijven’. Dan kan het gebeuren dat zijn fractie zich opeens over het Ceta-verdrag met Canada moet uitspreken. ‘Dat is Tweede Kamertje spelen.’

Waarmee Almekinders onbedoeld het wisselende karakter van de provinciale Forum-fracties onderstreept. In Drenthe, Utrecht, en Gelderland waren het zijn partijgenoten die per motie afstand namen van het Ceta-verdrag.

Onversneden rechts

Zelf blijft Almekinders graag dichter bij de praktijk. Zo verzette zijn fractie zich tegen een ‘lelijk’ zonnepark in het Twentse buurtschap Zuna, waar uiteindelijk een streep doorheen ging. Dat gebeurt met een redelijker toon dan Forum op het Binnenhof bezigt, vinden de andere partijen.

Toch zijn de twee werelden niet helemaal gescheiden. Almekinders werd in de Staten aangesproken op Baudets ‘Marokkanen-tweet’, een incident waar GroenLinks en D66 volgens hem maar al te gretig op inspelen. ‘Onze Haagse fractie geeft hun soms te makkelijk de stok om ons mee te slaan.’

Zijn eigen afdeling bewaart het onversneden rechtse geluid voor partijavonden als die in het Twentse Lonneker, waar de Statenleden zich in oktober aan de achterban voorstelden. In een volle zaal reeg Andreas Bakir, tevens fractiemedewerker in Den Haag, daar de oneliners aaneen, variërend van het stikstofbeleid – ‘daar pakken ze wel mee door, maar niet met het uitzetten van uitgeprocedeerde asielzoekers’ – tot de zuidelijke Europese landen, waar de mensen ‘vier uurtjes per dag werken en op hun 50ste klaar zijn’.

Een andere fractiegenoot, Johan Stuut, wierp in Lonneker twijfels op over het electorale proces. Door het ‘fraudegevoelige’ stemmen met papieren biljetten ‘zie je weleens rare dingen gebeuren’, zei Stuut. Zo was de stapel met PvdA-stemmen wel érg hoog op een stembureau waar hij eens als voorzitter werkte. Wat bleek: er zaten ook verkeerd getelde PVV-stemmen bij.

Het zijn denkbeelden die niet doordringen tot het provinciehuis in Zwolle. Daar houdt Forum het bij wildtunnels en fietssnelwegen – praktische oplossingen voor praktische, provinciale problemen.

De meebestuurders

Terwijl het CDA spitsroeden moet lopen vanwege de onderhandelingen met Forum in Noord-Brabant, is de samenwerking in een buurprovincie allang een feit. Alleen in Limburg bestuurt Forum mee in een extraparlementair college, wat inhoudt dat de gedeputeerden er niet namens hun partij, maar op eigen titel zitten.

Die vorm is gekozen om de coalitiedeelname van Forum (en PVV) politiek verteerbaar te maken voor CDA en, in mindere mate, VVD. In de praktijk bestaat geen onduidelijkheid over welke partijen de dienst uitmaken in het gouvernement in Maastricht.

Forums officieuze gedeputeerde heet Ruud Burlet, een ondernemer uit de wereld van de plasticrecycling met duurzaamheid en milieu in zijn portefeuille. Onderwerpen waarover zijn partij geheel eigen gedachten heeft. Maar Burlet houdt zich keurig aan de acht vooraf afgesproken uitgangspunten, zegt CDA-gedeputeerde Ger Koopmans, de man die als (in)formateur de aanzet gaf tot de opmerkelijke coalitie.

Een van die uitgangspunten is dat het college ‘zijn rol pakt’ rondom de klimaat- en energietransitie. ‘We accepteren dat je om verschillende redenen aan die transitie werkt’, licht Koopmans toe. De een omdat hij de Saoedi’s en hun olie niet vertrouwt, de ander om de opwarming van de aarde tegen te gaan. Maar gewerkt aan de transitie wordt er in Limburg, al gebeurt dat in een langzamer tempo dan de linkse oppositie graag zou zien.

Hetzelfde recept paste het CDA toe in Noord-Brabant. Ook daar moest Forum een lijst met acht beloftes ondertekenen, van ‘we zijn actief onderdeel van Europa’ tot ‘wij zijn een betrouwbare partner bij de uitvoering van het Klimaatakkoord’.

In ruil voor het meebesturen is de bewegingsvrijheid op twee van haar pijlers – het verzet tegen Brussel en de ‘klimaatgekte’ – dus sterk beperkt. Brabant gaat een milder stikstofbeleid voeren dan het in december gevallen provinciebestuur deed, maar kan op dit thema niet onder landelijke regels uit.

Realisme

Daarmee is de vraag hoeveel Forum uit het meedoen haalt. In Limburg heeft de partij geen projecten op het gebied van duurzame energie stopgezet. ‘Je mag je niet onttrekken aan wat je als overheid hebt afgesproken’, stelt Burlet. ‘Als je zo’n contract opzegt, is de schade vaak groter dan de opbrengst.’

Burlet zegt vooral een ‘stuk realisme’ mee te brengen. Tegen zonnepanelen is hij niet, maar begin eens met ze te leggen op daken van huizen en parkeerplaatsen. Daarna kun je denken aan panelen op oude groeves en stortplaatsen. ‘En pas daarna ga je over op zonneparken in weilanden.’

In de wandelgangen van het gouvernement wordt smalend over de Forum-fractie gesproken als ‘het reserve-elftal van het CDA’. ‘Koning Koopmans’ zou de touwtjes stevig in handen hebben.

‘De andere gedeputeerden doen wat hij zegt’, meent SP-fractievoorzitter Marc van Caldenberg. PvdA-fractievoorzitter Jasper Kuntzelaers: ‘Forum conformeert zich aan alles wat het CDA wil. Een partij zonder eigen mening: dat had ik in mijn acht jaar in het gouvernement nog niet meegemaakt.’

Kuntzelaers denkt dat Forum maar één doelstelling heeft: bestuurswaardig overkomen. Als de partij in Limburg laat zien een alleszins redelijke coalitiepartner te zijn, opent dat de deur naar toekomstige samenwerkingen in andere provincies – zoals nu in Noord-Brabant lijkt te gaan gebeuren – of zelfs in Den Haag. De rit uitzitten is dan belangrijker dan je eigen programma doordrukken.

‘Niet aan de leiband’

Cees van der Sande zag het niet meer zitten. Hij stapte in november op als Statenlid in Limburg omdat de fractie in zijn ogen afgleed tot een ‘Forum-light’. Ook had Van der Sande er moeite mee dat zijn fractiegenoten binnenskamers kritisch spraken over controversiële uitspraken van landelijk leider Baudet. Hij reageerde niet op een verzoek om verdere toelichting aan deze krant.

Van der Sande was de enige FvD’er die vertrok omdat hij vond dat de partij niet scherp genoeg was. De andere negen Statenleden die het sinds 20 maart voor gezien hielden, deden dat vaker uit afkeer van Baudets uitspraken en de interne machtsstrijd met medeoprichter Henk Otten. Vier van hen zijn nu lid van Ottens nieuwe beweging GO, die aast op meer overstappende statenleden.

In Limburg had Van der Sande ‘een ander beeld van de provinciale politiek’ dan de rest van de Forum-fractie, zegt Burlet. ‘Cees wilde wat sneller gaan dan de rest. Hij is zelf heel erg filosofisch ingesteld, heel partijpolitiek. Misschien had hij meer landelijke politiek willen inbrengen.’

Hij spreekt tegen aan de leiband te lopen van CDA’er Koopmans, zoals oppositiepartijen beweren. ‘Ger zegt zelf dat de machtspositie vele malen beter verdeeld is dan hij ooit heeft gezien.’

Het interne FvD-tumult zat het college niet in de weg. Burlet ging sindsdien verder op de ingeslagen weg van een realistische, maar constructieve duurzaamheidspolitiek. Te vuur en te zwaard verdedigde hij in februari de 6 miljoen euro subsidie die de provincie in gedachten had voor een proeftuin voor duurzame toepassingen van kunststoffen in Geleen.

Een gebied met ‘zeer energie-intensieve’ bedrijven in de chemische sector, hielp hij zijn toehoorders herinneren. Als er ergens behoefte is aan een visie op ‘CO2-reductie, de energietransitie en omgaan naar andere grondstoffen’, zei hij, dan is dat ‘híér, in de Westelijke Mijnstreek. En u praat hier over 6 miljoen.’

Zinnen die een gedeputeerde van ieder andere kleur had kunnen uitspreken.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden