Een Israëlische infiltrant tussen neo-nazi's in Duitsland 'ZE VERWACHTTEN NIET DAT IK MEEVOCHT, IK WAS ER OM TE LEREN HOE GOED ZE WAREN'

'Ha, ha. Ja, boem', reageert Yaron Svoray wanneer neo-nazi's roepen dat ze een bom op Israël willen gooien. Voor een niet-bestaand rechts-extreem Amerikaans blad bracht de gewezen Israëlische politieman het Duitse neo-fascisme in kaart....

'WEET U WAT me zo overstuur maakt? Ik heb voorbeeldig speurwerk gedaan, naar ze zeggen. Bandopnamen heb ik. Foto's. Namen. Data. Op een presenteerblaadje heb ik het materiaal aangereikt. En wàt gebeurt ermee? Absoluut niets! Als het om kinderpornografie was gegaan, of om een drugssyndicaat, dan waren die kerels allang achter de tralies beland. Noem me maar naïef. Ja, ik was zo naïef om te veronderstellen dat de Duitse autoriteiten ook iets zouden doen aan de fascistische tijdbom in hun land.'

Zijn stem slaat over. Veel aan Yaron Shoray is luidruchtig; van zijn honkbalpet uit Noord-Carolina tot en met zijn visitekaartje dat de 'verbazingwekkende reis van een Israëli in Duitsland's neo-nazibeweging' uitdraagt. Met het uiterlijk van een Turkse worstelaar (zoals hij zichzelf graag omschrijft) en de habitus van een Newyorkse tv-detective staat de 41-jarige Shoray boven aan de dodenlijst van Duitse neo-nazi's: 'Geen donder' kan het hem schelen. 'Fuck 'em', klinkt het driewerf in zijn Londense hotelkamer. Naar de hel met hen.

Oké, hij heeft z'n leven geriskeerd met zijn ontdekkingstocht door het universum van lieden die dromen van een Vierde Rijk. Ze hebben geprobeerd hem te overrijden en als z'n vrouw toen door de telefoon had gemaand: Yaron, kom terug naar je gezin, dan was hij gegaan. 'Maar in dit soort situaties denk je niet aan jezelf', zal zijn frêle echtgenote nog gedecideerd zeggen. 'Iemand anders had in zijn plaats hetzelfde gedaan, toch?'

Volgende week verschijnt het vertaalde relaas van Shoray's bevindingen, De nieuwe Hitlertjes - De bom onder de democratie (ghostwriter is de Amerikaan Nick Taylor), dat zich laat lezen als een spannend jongensboek. In zijn voorwoord zegt Simon Wiesenthal dat het Duitsland na Shoray's missie niet meer mag ontbreken aan politieke wil en collectief bewustzijn om extremisme en racisme aan te pakken. De omvang van het fascistisch netwerk is immers nu in kaart gebracht? Maar het grootste rendement van Shoray's speurwerk lijkt, afgezien van lovende recensies, vooralsnog de speelfilm die In de schaduw van Hitler gaat heten.

Shoray is de zoon van holocaust-overlevenden. Hij vertelt dat hij een draai om de oren kreeg toen hij voor zijn vijfde verjaardag vroeg om precies zo'n nummer-tatoeage op zijn hand 'als iedereen in kibboets'. Zijn Berlijnse grootvader had als Duits soldaat in de Eerste Wereldoorlog het IJzeren Kruis verworven. De meeste familieleden kwamen om in de concentratiekampen. Zelf raakte Shoray gewond als paratrooper tijdens de Jom Kippoer-oorlog. Na een studie politieke wetenschappen in Jeruzalem werkte hij bij een elite-eenheid van de Israëlische politie ('Ik was niet zozeer de Maigret als wel de Clouseau van Tel Aviv') en ging vervolgens in New York communicatiewetenschappen studeren.

Als correspondent voor de Israëlische krant Hadashot deed Shoray in Amerika onderzoek naar mafiapraktijken, over welke ervaringen hij lezingen gaf. Zo kwam hij in contact met een man die als soldaat in de Tweede Wereldoorlog diamanten had gevonden en ze in Elzas had begraven. Shoray leek de aangewezen man om ze alsnog op te sporen. Het liep anders; door toeval stuitte hij op een organisatie van oud-nazi's. 'Ik was net als Saul die ezels ging zoeken en uiteindelijk koning van Israël werd.'

In Los Angeles zien de rabbijnen van het Simon Wiesenthal Center for Holocaust Studies graag antwoord op de vraag of er contacten bestaan tussen Duitse skinheads en de Amerikaanse Ku-Klux-Klan; wie achter het computerspel zit dat vergassen van Turken beloont. Svaroy is hun man. Hij geeft zich uit voor Australisch journalist van een (niet bestaand) extreem-rechts blad in de VS, The Right Way. Zijn nieuwe naam is Ron Furey, ontleend aan de figuur in een strip, en die lijkt nog op de Führer ook.

Bij de kennismaking met het 'milieu' in Frankfurt is hij omringd door oude mannen die collectief masturberen tijdens een verkrachtingsfilm; het meisje, een Mexicaanse, wordt er gruwelijk in vermoord. Wonderbaarlijk genoeg wekt de buitenlandse gast geen argwaan door zijn afzijdigheid. Het niet accentloze Engels van de Israëli - Duits spreekt hij niet - zal hem later evenmin ontmaskeren. Wel moest hij zich door skinheads in elkaar laten slaan. 'Een onvermijdelijke initiatierite. Een les die je als politieman leert is: wil je bij een wolvenbende horen, dan moet je op je rug gaan liggen en je laten bijten. Pas dan word je opgenomen.'

Heinz Reisz heet zijn nieuwe 'vriend' die in Langen woont. Hitler aan de muur en nog treurend over de dood van Michael Kühnen van de verboden Deutsche Alternative. Reisz ('Duitsland wordt door de smerige joodse staat verkracht') blijkt de sleutel tot het deel van de natie dat buitenlanders een kopje kleiner wil maken en graag een bom op Israël wil gooien. 'Ha, ha. Ja, boem', reageert de infiltrant.

'Furey' ontmoet Bernd Thrun van de Republikaner die vrijwilligers voor Kroatië werft; Curt Müller ('de man die joden kan ruiken', die de viering van Hitler's verjaardag organiseert en oude nazi's bijstaat; Wilhelm (der Kampfhahn) Köberich, een van de beste leerlingen van de Adolf Hitler Schule. Vechtpartijen, Horst Wessel-liederen: de infiltrant verzeilt op bijeenkomsten van skinheads, krijgt een pistool tegen de slaap gedrukt, wordt geacht te urineren op de davidster en na die voor de hand liggende scenario's mag hij de handen schudden van 'fatsoenlijk' extreem-rechts, dat droomt van leiderschap en Schönhuber van de Republikaner van de troon wil stoten.

Daar is allereerst Wolfgang Juchem van Aktion Freies Deutschland. Daar is leraar en (NAVO-)reservemajoor Ernst Marliani. Daar is Friedhelm Büsse, die banden onderhoudt met de Amerikaanse nazi-uitgever Willis Carto en professionele revolutionairen recruteert om de centrale rol van Duitsland in de radicaal-rechtse beweging van Europa af te dwingen. Journalist Furey stelt ze Amerikaans kapitaal in het vooruitzicht om een propagandacentrum in Eisenach op te zetten.

Furey's joodse opdrachtgevers in Los Angeles hadden inmiddels net op tijd een 'waarheidsgetrouw' nummer van het blad The Right Way kunnen produceren. Furey, door een enkeling even aangezien voor agent van het Bundesamt für Verfassungsschutz, wekt vertrouwen. Hij doet zijn Duitse vrienden gele babysokjes met hakenkruizen cadeau. En propagandamateriaal van de Ku-Klux-Klan.

'Er was een Israëlische jood nodig om de neo-nazi's te verenigen. Toen die inzagen dat ik de verbinding was naar het grote geld in Amerika, was plotseling de hele beweging wakker geschud. Mijn verhaal was simpel. Ik zei: na de Sovjet-Unie gaat Amerika naar de haaien door aids, drugs en geweld. De nieuwe wereldleider wordt Europa, en Duitsland is daarvan uiteraard het centrum. De rechtervleugel van Duitsland is de stuwende kracht. En plotseling wilde iedereen Ron Furey ontmoeten.'

- Was het niet riskant om een auto te huren onder uw eigen naam?

'Ja. Dat was niet verstandig. Ik heb wel meer dingen over het hoofd gezien. Ik had bijvoorbeeld een cassette met Israëlische muziek voor mijn geestelijke hygiëne, zal ik maar zeggen. In een auto vol skinheads ging die per ongeluk aan. Ik heb me eruit gered. Maar mijn identiteitspapieren heb ik in een onderbroek gerold waar ik op gepoept had. Met een stuk poetskatoen vol oliesmeer heb ik het zaakje onder het reservewiel verborgen. Dat stonk blijkbaar zo dat ze bij controles nooit verder gezocht hebben.'

- Toen skinheads in Keulen Cyprioten te lijf gingen, hield u zich afzijdig. Was dat niet verdacht?

'Er waren momenten dat ik niet langer Ron Furey kon zijn. Yaron Svoray kon het niet verdragen dat neo-nazi's op anderen schieten. Ik heb een van die kerels z'n pistool afgepakt, maar toen kwamen er Cyprioten met shoarma-messen op me af. Ik had me zeker verdedigd, maar dat bleek niet nodig. Kijk, de neo-nazi's verwachtten ook niet dat ik zou meevechten, ik was Fury die cadeautjes aan ze gaf. Ik was er om te leren hoe goed ze wel waren. Dat ze het geld waard waren dat ik ze in het vooruitzicht had gesteld.'

- Toch bent u ontsnapt uit een trainingskamp van neonazi's.

'Ik ging er vandoor omdat ik een foto had genomen. Ik was als een vissersvloot in de Noordzee. Wat ik ving, walvis of dolfijn, dat wist ik op het moment zelf niet. Ik moest steeds mijn ontdekkingen afchecken bij het Wiesenthal Center. Daar kreeg ik te horen waarmee ik verder moest gaan en wat ik moest laten vallen. Ik heb de grootste geheimen kunnen achterhalen. Ik heb een vent ontmoet die in contact stond met de familie Mengele, maar ik was de naïeve Australiër die niet kon vragen: wie financiert deze nazi-beweging? Soms was ik drie vragen verwijderd van hitting the big score.'

- Behalve Wolfgang Juchem noemt u Meinolf Schönborn van het verboden Nationalistisch Front een toekomstig leider. Om ze uit hun tent te lokken stuurde het Simon Wiesenthal Center uit Los Angeles de zogenaamde miljonair Rick naar u toe. Onduidelijk is wat de missie heeft opgeleverd.

Schaterend: 'Het goeie van de operatie was dat we erin slaagden om de heren te laten bijten op een manier zoals de FBI de mafia aanpakt: op kleine dingen, belastingontduiking. Ik gaf het geld met een cheque aan Juchem (die later werd ingetrokken), wetend dat als ze die zouden verzilveren, ze de gift niet bij de belasting zouden kunnen opgeven. En ik was in staat met de kopieën van de cheque naar de Duitse politie te stappen. Maar wat zegt de politie? We kunnen niks vinden. Dus wordt er niets tegen ze ondernomen. Extreem-rechts in Duitsland kan ongehinderd z'n gang blijven gaan.'

- U bent ietwat bitter gestemd.

'Dat is een understatement', reageert hij met stemverheffing. 'Ik vind het een schande. Als ze denken dat ik alles uit zelfverheerlijking heb gedaan, dan zitten ze er naast. Het maakt niet uit wie de zaak aan de kaak heeft gesteld, maar doe er iets aan! Duitsland heeft de kans om de neo-nazibeweging op te rollen. Ze pakken je op cijfers. Urenlang heb ik aan tafel gezeten met Gerard Siegele, directeur voor binnenlandse veiligheid. Mijn tellingen over het aantal neo-nazi's klopten niet, zei die man. Alsof het wat uitmaakt dat het er een paar honderd meer of minder zijn.

'Dus als de cijfertjes niet precies kloppen, zei ik nog, dan bestaat voor u het probleem niet? Zeg dan dat die Svoray een leugenachtige son of a bitch is, die de goede eer en naam van Duitsland heeft bezoedeld, doe hem een proces aan en smijt hem in de gevangenis. Nee, ze vinden niet dat Svoray een leugenaar is, maar die idioot Siegerle riep dat het Duitse neo-naziprobleem niet groter is dan de bendes in LA of de voetbalvandalen in Engeland.

'Ik weet wat ik claim. Niet de skinheads zijn het probleem. Die zijn slechts een uiting van wat veel dieper ligt. Het werkelijke gevaar komt van zogenaamde fatsoenlijke lieden. Maar in Duitsland lopen ze ongestoord rond, al mijn nasporingen ten spijt. Ik had dood kunnen wezen. Waarvoor, vraag ik me af.'

'Misschien had ik de pech dat ik mijn onthullingen in New York deed op de dag dat de FBI in Texas de sekte van David Koresh bestormde.' Onderzoeksjournalistiek ondergesneeuwd, heet dat. Dat in de 'nasleep' de vroegere SS'er Priebke werd opgespoord in Argentinië, beschouwt hij als troostprijs.

De vechtersbaas met de brede grijns heeft zich inmiddels op een ander project gestort: kinderporno in Europa. Nee, die diamanten moeten nog even op opsporing wachten. 'Te link nog. Ik zal straks wel een goeie vermomming moeten kiezen.' Zijn lach rolt door het trapportaal. De dreunende lach van een Israëli die heel even populair was bij Hitler's erfgenamen.

Ben Haveman

Yaron Svoray (met Nick Taylor): De nieuwe Hitlertjes - De bom onder de democratie.

Bruna; ¿ 29,90.

ISBN 90 229 8209 2.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden