Een IS-cel verschilt amper van een Assad-cel

Niet alleen het Syrische regime, ook tientallen oppositiegroepen runnen hun eigen gevangenissen, verspreid over het hele land. De beruchtste gevangenissen zijn die van terreurgroep Islamitische Staat en het aan Al Qaida gelieerde al-Nusra. Twee voormalige gevangenen doen via Skype verslag. Hun namen zijn om veiligheidsredenen gefingeerd.

Lees hier het interview met Rehab Khallof, die vijf maanden in een Syrische regeringsgevangenis verbleef.

Het Syrische regime verleent op 11 juni vorig jaar amnestie aan 274 gevangenen uit de Centrale Gevangenis in Damascus. Beeld EPA

Naam: Ahmed
Leeftijd: 43
Afkomstig uit: Abu Kamal, een stad aan de grens met Irak
Beroep: verkocht bouwgrond als ondernemer, later lid van de lokale raad in Abu Kamal

Verbleef in augustus 2014 acht dagen in een gevangenis van Islamitische Staat.

'Voordat de oorlog uitbrak, heb ik al verschillende malen in een regeringsgevangenis gezeten. Ik kom uit een oppositiefamilie. Premier Yusuf Zu'ayyin, die voor Hafez al-Assad aantrad, is familie van me. Ik schreef geregeld kritische pamfletten op internet, waarin ik opriep tot verandering. Uiteindelijk heb ik maar acht dagen in een gevangenis van IS gezeten. Acht slopende dagen, dat wel. Wat me opviel is dat de methodes die in deze gevangenis werden toegepast precies dezelfde waren als in een regeringsgevangenis. Ook in de IS-gevangenis werd ik met mijn handen aan het plafond opgehangen, werden er sigaretten uitgedrukt op m'n blote huid en kreeg ik elektrische schokken. Ik had het allemaal al een keer eerder meegemaakt.

'Ook de psychologische vernedering kwam overeen. Ze zeiden dat ik een dief was en dat ze de hele stad wijs zouden maken dat ik niet deugde. Eén ding had ik nooit eerder meegemaakt. Een gemaskerde IS-beul plaatste mij en mijn celgenoten op onze knieën op het pleintje voor de gevangenis. Vervolgens pikte de beul één iemand uit het groepje en onthoofdde die voor onze ogen. Wij werden daarna weer terug naar onze cel gebracht, maar de scene achtervolgde ons dagelijks. We waren doodsbang dat we de volgende zouden zijn.

'Ik was opgepakt omdat ik als lid van het lokale bestuur van Abu Kamal weigerde om me aan te sluiten bij IS. Ik zei dat ik een burger was, geen strijder. Vervolgens werd ik meegenomen naar een middelbare school aan de rand van de stad die was omgebouwd tot gevangenis. De lokalen puilden uit van de gevangenen. Van 's ochtends vroeg tot 's avonds laat hoorde ik geluiden van marteling. Ik deelde mijn cel, een voormalig klaslokaal, met negen man. De meesten waren strijders van het Vrije Syrische Leger. Het was gelukkig zomer, dus niet koud. Ieder van ons kreeg een deken om op te liggen. Eten was er genoeg.

'Dagelijks werden we twee tot drie uur uit onze cel gehaald voor verhoor. Of eigenlijk om gemarteld te worden, want er werden niet veel vragen gesteld. Wel werd er onophoudelijk tegen je geschreeuwd. De beulen bedekten hun gezichten, maar ik heb drie van hen herkend aan hun stemmen. Het waren voormalige strijders van het Vrije Syrische Leger die waren overgelopen naar IS.

'Ik heb enorm veel geluk gehad. Veel gevangenen die door IS worden vastgehouden komen nooit meer levend buiten. Later bleek dat mijn familie en hooggeplaatsten uit de stad bij een kantoor van IS hadden gepleit voor mijn vrijlating. Dat heeft geholpen.

'Op de achtste dag werd ik uit mijn cel gehaald en met een busje naar de Iraakse grens gebracht. Daar was een emir (een leider, red.) die over mijn lot zou beslissen, zo werd me verteld. Eenmaal aangekomen werd ik gedwongen een papier te tekenen waarop stond dat ik nooit meer zou toetreden tot het bestuur van de stad. Ook moest ik Abu Kamal binnen drie dagen verlaten, anders zou ik alsnog worden gedood.

'Die drie dagen schuilde ik bij familie. Daarna vertrok ik naar Turkije. Mijn familie heb ik later laten overkomen. Zolang IS in Abu Kamal zit, kan ik niet terugkeren. Dat doet pijn. Het leven dat ik daar heb opgebouwd is me in één klap ontnomen.'

Een still uit een video van Al Arabiya. Syrische demonstranten verzamelen zich rondom een gewonde man nadat het regeringsleger Abu Kamal in augustus 2011 is binnengevallen. Beeld epa

Naam: Faissal
Leeftijd: 37
Afkomstig uit: Deir Ezzor, in het oosten van Syrië
Beroep: langbouw-ingenieur, momenteel publicist (hij schrijft onder meer over gevangenissen)

Verbleef in april 2014 zeven dagen in een al-Nusra gevangenis.

'Toen al-Nusra de macht overnam in Deir Ezzor, organiseerde ik demonstraties. Ook hielden we geheime bijeenkomsten met de beweging 'Syriërs voor Democratie', een oppositiegroep. Het was tijdens een van deze bijeenkomsten dat we werden overmeesterd door zeven mannen. Ze waren tot de tanden gewapend met kalasjnikovs, AK 47's en handgranaten. Twee hadden een bomgordel om. Allemaal droegen ze een bivakmuts. Het was heel beangstigend. Met zes andere activisten werd ik een busje ingeduwd. We werden in de boeien geslagen en geblinddoekt.

'Even later bevonden we ons in een regeringsgebouw voor agricultuur, middenin de stad. Vanwege mijn beroep als landbouw-ingenieur herkende ik de documenten die op de bureaus lagen. Het gebouw was verbouwd tot gevangenis. De houten deuren waren vervangen voor stalen exemplaren en de ramen waren dichtgetimmerd. De ruimtes waren bedompt, het stonk er. De jongen die over ons waakte was amper 17 jaar oud. Hij bracht ons thee en was vriendelijk.

'De volgende dag werden we overgeplaatst naar een graanschuur buiten de stad. Dat is een bekend beleid van al-Nusra: ze brengen gevangenen zo snel mogelijk naar het platteland. In de stad vinden namelijk voortdurend gevechten plaats. In de tijd dat ik gevangen zat, werd er vooral gevochten tegen Islamitische Staat (dat Deir Ezzor volledig in handen heeft, red.). Op het platteland had al-Nusra meer grip op zijn gevangenen. Daar werden ook de overmeesterde IS-strijders naartoe gebracht. Ze werden voor de graanschuur onthoofd. In de vijf dagen dat ik op die plek zat, zijn er 13 IS-strijders op die manier om het leven gebracht. Ik heb het niet gezien, want ik zat al die tijd binnen, maar mijn bewaker vertelde wat er buiten gebeurde. Ik hoorde hun geschreeuw, hun smeekbedes.

'Wij werden als Syrische burgers een stuk beter behandeld. Twee keer per dag kregen we te eten: eieren met brood en kaas. Fysiek ben ik niet gemarteld, maar mentaal wel. Mijn celgenoten en ik werden van elkaar afgezonderd en kregen in individuele kamertjes een pistool tegen ons hoofd gedrukt. De cipiers scholden ons uit, zeiden dat we kafirs (ongelovigen) waren en dat we gedood zouden worden. Dat tafereel herhaalde zich dagelijks.

'Wat me opviel, was dat de gevangenisbewakers heel erg jong waren. Jochies van vijftien, zestien. Als de emir niet aanwezig was, waren ze aardig tegen ons. We mochten dan zelfs onze handboeien en blinddoek afdoen. Zodra hij er wel was, begonnen ze ons te slaan, schoppen en uit te schelden.

'Na vijf dagen werden mijn vrienden en ik naar een gebouw in de stad gebracht. Daar zaten nog zo'n dertig mannen die vrijgelaten zouden worden. De strijders van al-Nusra vertelden ons dat we tegen niemand mochten zeggen wie ons gevangen had genomen. Dat is het verschil met IS: die voert een open gevangenisbeleid. Al-Nusra daarentegen wil het zo stiekem mogelijk doen. Ze kidnappen gevangenen en zorgen dat niemand er lucht van krijgt. Op die manier hopen ze de sympathie onder het volk te behouden.

'Nu mijn vrijlating voelde ik dagelijks de ogen van al-Nusra in mijn rug geprikt. Elke beweging werd gevolgd. Ik voelde me niet langer veilig en ben naar Turkije gevlucht. Daar heb ik veel Syriërs ontmoet die een vergelijkbaar verhaal hebben.

'Weet je, de gevangenissen van IS, al-Nusra en Assad zullen niet veel van elkaar verschillen. Natuurlijk, IS gebruikt nog gruwelijkere marteltechnieken, maar uiteindelijk is het in alle gevallen gewoon een gevangenis. Waar over je lot wordt beslist, waar je doodsbang bent en waar je niet veel meer waard bent dan een zak stront.'

Kinderen lopen door het verwoeste centrum van Deir Ezzor. Beeld AFP
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden