Een investering van een tientje

Met een goed oog voor de markt situeerde de Engelsman Lee Child zijn eerste thriller Killing Floor in Amerika. Wie niet beter weet, ziet ook in Die Trying, zojuist in vertaling verschenen onder de titel Lokaas (Luitingh-Sijthoff; * 39,90), de hand van een Amerikaanse meester....

DE BRIT Lee Child (1954), schrijver van twee goedlopende thrillers, ontmoette zijn uit New York afkomstige vrouw in Engeland, 24 jaar terug. Zij kregen een dochter. Zijn werk bij de commerciële tv-maatschappij Granada en de scholing van hun dochter bonden het gezin aan Engeland, maar Childs vrouw was er niet gelukkig en het verkillende politieke en maatschappelijke klimaat tijdens het conservatieve bewind van Thatcher maakte het er niet beter op. 'Engeland verloor voor ons zijn aantrekkingskracht. Zij wilde graag terug en ik wilde al m'n hele leven in Amerika wonen. Het eerste boek stelde ons in staat de oversteek te maken. Toen dat een succes werd, was ik niet langer gebonden aan een vaste plek.'

Hij woonde een dag of vijf in New York toen hij drie weken op tournee moest door de Verenigde Staten om zijn tweede thriller Die Trying - met als hoofdpersoon opnieuw de koelbloedige oud-militair Jack Reacher - onder de aandacht te brengen. 'Voordat je het land in mag als immigrant, moet je een stapel formulieren invullen. Een van de vragen luidt hoe vaak je in Amerika bent geweest en wanneer. Ik diepte mijn oude paspoorten op om dat te turven en kwam tot over de honderd keer. Veel vakanties en veel familiebezoek, maar ik moest er ook geregeld zijn voor mijn werk. Granada verkocht series als The Jewel in the Crown aan Amerikaanse tv-stations. Ik maakte dan speciale trailers, aankondigingsfilmpjes voor hun kijkers, die een zo Brits mogelijk stempel moesten dragen.'

Zijn eerste boek, vertaald als Jachtveld, speelt zich af in Georgia. 'Ik was daar nooit geweest, zelfs niet in de buurt. Maar ik schrijf niet óver Georgia, ik roep beelden op en sfeer. Ik heb genoeg films gezien om me een voorstelling van die staat te kunnen maken. In die zin zijn we allemaal weleens in Georgia geweest, iedereen heeft diezelfde beelden gezien en er dezelfde boeken over gelezen. Als jullie een boek zouden schrijven dat in Amsterdam speelt en daarbij een grote mate van precisie aan de dag zouden leggen, hoeft het niet per se een geloofwaardig boek te worden. Het gaat er niet zozeer om hoe Amsterdam in werkelijkheid is, maar hoe anderen denken dat het is. Over de hele wereld bestaat een beeld van Amsterdam dat is gebaseerd op boeken, op filmbeelden, en misschien mede gevormd is door naar cd's te luisteren.

'De reacties uit Georgia waren lovend. Onderschat de invloed, de macht van het gedrukte woord niet. Als je iets met overtuiging neerschrijft, geloven je lezers dat het allemaal waar is. Mensen uit Georgia die zich misschien afvragen of een bepaalde passage wel klopt, denken algauw dat die op een ander deel van Georgia slaat. Er zijn schrijvers die steevast geroemd worden vanwege hun research, maar hebben ze wel alles zo grondig onderzocht? Is het niet eerder een kwestie van een flinke dosis zelfvertrouwen tijdens het schrijven? Schrijf over een straat in Amsterdam. Tien miljoen mensen over de hele wereld geloven wat er staat, behalve een paar mensen die er wonen. En ook die kunnen denken: het gaat zeker over dat stuk verderop.

'Doordat m'n eerste boek zo goed verkocht, had ik opeens geld. Ik dacht: ik ga tien dagen naar Montana, een beetje rondkijken. Leuke reis, veel gezien, maar toen ik terugkwam moest ik toch vaststellen dat het er allemaal precies zo uitzag als ik me had voorgesteld.'

Child was 40 toen Granada hem ontsloeg. 'Tv werd langzamerhand big business, er veranderde van alles bij het bedrijf, er kwam een andere directie, er werd bezuinigd.' Als shop steward, iemand die namens de vakbond de belangen van de werknemers behartigt, was hij voor de leiding toch al een luis in de pels; twee voorgangers stonden al op straat. 'Ik ging ervan uit dat ik op de zwarte lijst stond en geen baan bij een andere tv-maatschappij zou krijgen. Ik had geen zin in de neerwaartse spiraal van kortlopende contracten tegen een steeds lager salaris. Dan wilde ik liever mijn eigen baas zijn.'

De werkloze Child pakte potlood en papier, letterlijk, en begon te schrijven. 'Dat was een investering van een tientje. Ik vond dat ik pas een tekstverwerker mocht kopen als ik als auteur iets had verdiend.' Voor de uiteindelijke versie leende hij de computer van zijn dochter. 'Ik had er een naïef soort vertrouwen in. Ik heb wel lang moeten nadenken over het karakter dat ik mijn held Jack Reacher moest geven. Een verhaal bedenken is niet moeilijk, maar het werkt pas als er de juiste personages in voorkomen. Ik wilde dat Reacher ook vrouwen zou aanspreken.

'De actie- en avonturenthriller is een typisch mannengenre, maar vrouwen lezen meer en ze kopen meer boeken. Commercieel? Beslist, maar ik moest wat verdienen en waarom zou je de helft van je publiek willen verwaarlozen? Ik besloot Reacher aantrekkelijk te maken voor vrouwen, maar hoe doe je dat? Je kunt het niet afdwingen, je kunt iemand niet behangen met een waslijst van goede eigenschappen. Als je verhuist naar een andere flat en je probeert uit alle macht bij je nieuwe buren in de gunst te komen, is er een geheide kans dat dat averechts uitpakt, dat ze je negeren omdat je zo'n uitslover bent. Reacher is sterk, hij kan bruut en gewelddadig zijn, maar hij is ook onhandig op sommige terreinen en naïef. Gelukkig valt hij bij vrouwen in de smaak.'

Na vijf maanden was Killing Floor af. Child raadpleegde The Writer's Handbook, koos een naam uit de rubriek 'Agenten' en stuurde het manuscript op. De Londense agent reageerde positief. 'Het was zomer 1995, wij konden het financieel uitzingen tot januari en nu was het een kwestie van afwachten. Ik wilde het eerst in de VS laten uitbrengen, als was het een Amerikaans boek. Dat was onze strategie. Op Amerika mikken als de voornaamste markt, dan Engeland, vervolgens Europa en Japan.

'In december, een kleine maand voor ik van de honger zou omkomen, vierde mijn buurman zijn verjaardag in de pub. Daar kreeg ik een telefoontje. Killing Floor was voor honderdvijftigduizend dollar verkocht aan de VS en Canada. Meteen daarna zag je het domino-effect: Groot-Brittannië, Nederland, Duitsland, Japan, Italië, Griekenland, Denemarken, Bulgarije, Korea - elke week kwam er wel een telefoontje dat er weer een land bij was gekomen. Rusland ook net. Ik vraag me af hoe de betaling plaatsvindt. Misschien in gebruikte tractoronderdelen of bontmutsen.'

Jack Reacher komt terug in Childs derde boek, dat af is, en in het vierde, waaraan hij werkt. 'Ik houd hem erin vanwege mijn eigen ervaringen als lezer. Als je een boek uit hebt waarvan je hebt genoten, en je ziet er op de plank in de boekwinkel nog zes staan in dezelfde serie, dan is dat aangenaam. Als tiener was ik net zo opgetogen wanneer er een nieuwe single uitkwam van The Beatles. Volwassenen spreken op dezelfde manier over de nieuwste John Grisham, of over de nieuwste Patricia Cornwell. Hopelijk gaan ze ook zeggen: ik kan bijna niet wachten tot de nieuwe Child uit is.

'Het is niet zo dat ik heb staan rondbazuinen: het worden er tien. Stel dat Reacher niet zou aanslaan of dat veel mensen meteen een hekel aan hem zouden hebben. Ik had een contract voor twee boeken. Pas toen de uitgever zei: je moet 'm laten terugkomen, het is een ijzersterke hoofdpersoon, ben ik aan Lokaas begonnen. Dat was de bevestiging die ik nodig had. Ik moet nog wel de knoop doorhakken of ik Reacher zal blijven laten rondreizen of niet. Zijn manier van leven spreekt veel lezers aan. Als ik 'm ergens voorgoed laat neerstrijken, beknot ik mezelf ook in mijn vrijheid. De boeken van Cornwell zijn erg populair, maar het zijn goed beschouwd soap-opera's: een vaste locatie en vijf of zes personages met een omlijnd bestaan die telkens terugkeren.

'Ik wilde een held zonder bindingen, zonder collega's, zonder vaste woonplaats. Maar hoe mobiel je ook bent, iedereen heeft een achtergrond, en ook Reacher heeft zijn roots. In het derde boek belandt hij in Key West, maar ik ga ook ver terug in zijn verleden om te kunnen aangeven hoe hij geworden is wie hij is. Er komt minder geweld in voor, ik besteed meer aandacht aan zijn gevoelsleven. Weer ontstaat een relatie met een vrouw, maar hun wegen scheiden zich ditmaal niet. Dus krijg je in boek vier het dilemma: kiest hij voor die vrouw of is zijn vrijheid belangrijker? Moet hij een van de twee opgeven? Ik wil niet steeds hetzelfde boek schrijven. Ik ga Reacher ook steeds ouder maken.'

Child blijft uit de buurt van wapendeskundigen, 'stomvervelende mannen vaak', ook als hij over een bepaald type vuurwapen schrijft. 'Dan pak ik er een Amerikaanse catalogus bij. Het is een eigenaardig land. In New York dragen criminelen een wapen, maar een gewone burger niet. Die peinst er niet over, wapens spelen geen rol in zijn leven, net als bij een Europeaan. Maar toen ik naar het westen reed, naar Montana, werd ik in mijn huurauto vaak ingehaald door pick-ups met in de cabine een stel geweren in een rek. Eerst schrik je even, maar je zit in een ruig gebied met een vijandige natuur, met beren en prairiewolven. Na een paar dagen ben je eraan gewend en vind je het bijna vanzelfsprekend dat iedereen een vuurwapen bij zich heeft.'

'Het wordt pas sinister in het zuiden. Daar zitten de fanatici die voor de lol een wapen bezitten dat ze niet nodig hebben.'

Adriaan de Boer Rolf Bos

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden