reportage criminaliteit

Een inkijkje in de verborgen wereld van het speciale politieteam dat op 900 onvindbare boeven jaagt

Beeld de Volkskrant

Voortvluchtige moordenaars, zedendelinquenten en gewelddadige overvallers hebben er een vijand bij: Fast, een speciaal politieteam dat op ze jaagt. Een inkijkje in een verborgen wereld.

‘Politie, politie’, klinkt het luid over de Almeerse binnenplaats. Een buurvrouw – knalblauwe badjas, ongekamde haren, kop thee in haar hand – doet de voordeur van haar appartement nieuwsgierig open. Ze schrikt terug. ‘Even binnen blijven’, zegt een agent.

Wilt u dit artikel liever beluisteren? Hieronder staat de door Blendle voorgelezen versie

Het is 8.01 uur op een winderige ochtend – het moment dat de eerste bewoners van het appartementencomplex naar hun werk vertrekken. De smalle galerij van het flatgebouw staat vol met een team van justitie: agenten, fiscaal rechercheurs, digitale experts en een officier van justitie. Een eindje verderop staat de speurhond klaar.

‘Politie, politie’, klinkt het opnieuw luid voor de dichte voordeur. De agent heeft de ‘boem’ om de deur open te rammen al in de aanslag. Maar dan gaat de voordeur open, een vrouw van middelbare leeftijd verschijnt. De penetrante geur van een sterk gekruid ontbijt met uien verspreidt zich over de galerij.

‘Goedemorgen, mevrouw’, zegt de teamleider Stef – een lange verschijning met een vriendelijk gezicht en kalme stem. ‘We komen voor uw zoon Shahin.’ De vrouw krimpt geschrokken in elkaar.

Shahin G. (36) werd in 2011 veroordeeld tot 13 jaar cel voor twee pogingen tot moord. Datzelfde jaar fakete hij in de gevangenis een knieblessure. Vlak voor aankomst in het ziekenhuis stond hij op uit zijn rolstoel en nam hij de benen. Openstaand aantal detentiedagen: 3.946.

Er zijn aanwijzingen dat de Iraans-­Nederlandse man – met hulp van zijn ­familie – is uitgeweken naar Iran en daar een luxeleven leidt. Toch staat het politieteam dat jaagt op voortvluchtigen op deze vroege ochtend in maart op de stoep bij zijn ouders in Almere voor een huiszoeking. Om een signaal af te geven: Shahin is niet vergeten.

‘En je weet nooit wat een doorzoeking oplevert aan aanwijzingen over zijn verblijfplaats’, stelt teamleider Stef. ‘Niets doen is geen optie. We willen op zijn minst reuring veroorzaken in hun omgeving. Mogelijk ontstaat er druk op Shahins familie dat dit echt niet kan.’

Alarm

Uit een recente Kamerbrief van minister Dekker (Rechtsbescherming) blijkt dat nog zo’n 11 duizend veroordeelden hun straf moeten uitzitten, of hun dna moeten afgeven. Het overgrote deel verblijft in het buitenland, en zal mogelijk nooit worden gepakt. ‘Bij een straf onder de 120 dagen leveren landen meestal niet uit’, zegt ­Peter Homminga, landelijke portefeuillehouder ‘onvindbaren’ .

Maar op de rest wordt inmiddels actiever gejaagd. Vanaf deze zomer kunnen alle agenten via een app op hun telefoon zien wie in hun buurt nog een straf of boete heeft openstaan. Vorige maand begon in Amsterdam een pilot bij de aanvraag van een nieuw rijbewijs of paspoort. Zodra een voortvluchtige een nieuw rijbewijs of paspoort aanvraagt, gaat er een alarm af in het systeem. Als de aanvrager een week later bij de balie komt, staat de politie klaar om hem mee te nemen. Daarnaast moet het in de toekomst onmogelijk worden voor onvindbaren om een uitkering aan te vragen. ‘Want een onvindbare die zich aan de balie van het UWV meldt voor een uitkering is niet onvindbaar’, zegt Homminga. Ook put de politie inmiddels uit commerciële databanken met klantgegevens van onlinewinkels.

Jarenlang had de opsporing van deze groep criminelen geen prioriteit. Homminga: ‘Tot voor kort werkten we nog met een computersysteem uit de jaren zeventig. Je liep alleen tegen de lamp als je bij een toevallige politiecontrole door het systeem werd gehaald.’

Dat was gek, voegt Stef toe: ‘We deden veel moeite om mensen veroordeeld te krijgen, vervolgens werd er minder energie in de uitvoering van de straf gestoken. Maar wij vinden: er is recht gesproken, er moet recht worden gedaan.’

Sinds 2015 is er het zogenoemde Fugitive Active Search Team (Fast). Dit gespecialiseerde politieteam van de Landelijke Eenheid jaagt op ontsnapte tbs’ers, maar ook op voortvluchtige moordenaars, zedendelinquenten en zware overvallers die nog meer dan 300 dagen celstraf open hebben staan. Oftewel ‘zware jongens’ zoals Shahin G..

Vorig jaar resulteerde hun ‘jacht’ in 126 aanhoudingen in binnen- en buitenland. Stef: ‘66 duizend gevangenis­dagen.’ En met nog zo’n 900 ‘zware ­gevallen’ te gaan, heeft het team voldoende werk voor de komende tien jaar, zegt teamleider Daniëlle.

Van alles hebben de Fast-rechercheurs afgelopen jaren voorbij zien komen. Iemand die al anderhalf jaar niet uit zijn huis was gekomen. ‘Hij was bleek.’ Een crimineel die een dubbele wand in zijn gang had gebouwd. ‘Hij zat ingeklemd.’ En weer een ander die zich aan het zicht van de Fast-rechercheurs probeerde te onttrekken door zich in de kliko te verstoppen. ‘Dat was Chico. Die zat in de kliko.’

‘De domste voortvluchtige was een Belg. Een verkrachter, een gevaarlijke man’, zegt rechercheur Stefan: ‘Hij had een vriendin in een afkickkliniek in Den Haag. We hoorden van haar dat hij in de omgeving van Utrecht woonde. Hij zou haar komen opzoeken. Met de fiets. Wij konden zijn locatie grofweg bepalen aan de hand van telefoongegevens. Op een gegeven moment stond ons arrestatieteam (AT) klaar bij een dijk in de buurt van Harmelen. Ze waren zichzelf aan het ‘omhangen’, klaar maken. Iemand klopte op de schouder van een van de AT’ers. Het was een fietser die de weg naar Den Haag wilde weten. De man fietste weer door, maar de AT’er zei: moeten we hem niet hebben. Ze pakten de foto erbij: hij was het. Toen konden ze hem meteen inrekenen.’

Whiteboard met familie

Op de tweede verdieping van een Zwols politiebureau hangt een groot whiteboard met alle openstaande ­zaken van het moment – mogelijke verblijfplaatsen, familieleden en andere gegevens staan keurig gerangschikt. Hier werken 12 rechercheurs aan 57 zaken. De overige 14 rechercheurs werken in Driebergen.

‘Het laaghangend fruit hebben we nu wel gehad’, zegt Stefan. ‘Inmiddels zijn we bij de zwaardere zaken aanbeland.’ Voortvluchtige criminelen die al lange tijd uit het zicht zijn.

Bij de beoordeling wordt eerst gekeken naar de pakkans: zitten er in het dossier signalen dat de voortvluchtige zich in Nederland ophoudt. ‘Bij een Hollandse naam heb je meer kans van slagen’, zegt Stef. Maar een groot deel van de Fast-doelgroep bevindt zich in het buitenland.

‘Soms keren ze terug naar hun ­natuurlijke habitat’, zegt teamleider ­Daniëlle. ‘Zeker als de politie al een tijdje niet meer aan de deur geweest is bij hun familie.’ Zo had de politie signalen dat de familie van Shahin nog contact met hem had – en waren er vermoedens dat Shahin zich ook weleens in Spanje vertoonde.

Enkele weken eerder: posten bij de tandarts

Een paar weken eerder. Teamleider Daniëlle is samen met haar team aan het posten in een stad in het oosten van het land. Het is nog vroeg. In de nieuwbouwwijk vertrekken de eerste bewoners naar hun werk. Verspreid over de wijk observeren meer rechercheurs vanuit geparkeerde auto’s. In tegenstelling tot de actie in Almere bij de familie van Shahin G., is het de bedoeling dat het team niet opvalt. Twee rechercheurs doen alsof ze een kapotte auto hebben. Hun doel: zo dicht mogelijk bij de voortvluchtige komen.

‘Voor we in actie komen, moeten we honderd procent zeker weten dat hij het is’, legt teamleider Daniëlle uit. Fast zoekt ditmaal een verdachte op verzoek van Duitse collega’s. ‘We hebben informatie dat een door hen gezochte ram- en plokkraker zich in Nederland bevindt en om 8.40 uur in deze wijk een afspraak heeft bij de tandarts.’

Het idee: de gezochte misdadiger observeren, volgen en de Dienst Speciale Interventies (DSI) bellen. Daniëlle: ‘Die dienst sluit aan bij de arrestatie van vuurwapengevaarlijke gasten.’ Mocht het vandaag lukken om de ram- en plofkraker te arresteren, dan zal de rechter bepalen of hij aan Duitsland wordt uitgeleverd.

Het werk, vervolgt Daniëlle, van de Fast-­rechercheurs beperkt zich niet alleen tot Nederlandse voortvluchtigen. Er is hard gewerkt om een internationaal netwerk op te bouwen, zodat landen makkelijk over en weer hulp kunnen vragen bij de opsporing van veroordeelden en verdachten van zware misdrijven. Zo lukte het afgelopen najaar mede dankzij dit netwerk om snel te schakelen met de Spaanse politie nadat de tip over de veronderstelde moordenaar van Nicky Verstappen, Jos B.,was binnengekomen.

‘Met Europese landen hebben we het Enfast-netwerk. Voor voortvluchtigen met meer dan 120 openstaande gevangenisdagen is één telefoontje genoeg, en zijn we nauwelijks tijd meer kwijt aan papierwerk’, zegt Daniëlle. Haar wens is om het netwerk verder uit te breiden. ‘Met Oekraïne, Servië en Macedonië. En we proberen de contacten te verbeteren met Marokko en Turkije. Turkije is toevluchtsoord nummer 1.’

Daniëlle – nog altijd observerend vanuit haar auto – pakt haar ontbijt erbij. De ram- en plofkraker heeft zich nog niet vertoond in de buurt van de tandarts­praktijk. ‘Nu maar hopen dat ons doelwit voldoende kiespijn heeft.’

Soms is het werk makkelijk. Zo kreeg het team vorig jaar een tip dat een voortvluchtige elke week voetbalde. Daniëlle: ‘En ja hoor, hij kwam gewoon naar zijn voetbaltraining. Hij had zijn naam zelfs op zijn shirt staan.’

Maar vaker moeten de rechercheurs langer geduld hebben. Over de portofoon wordt Daniëlle bijgepraat door haar collega’s. ‘Er parkeert een witte polo’, klinkt het. De auto en zijn bestuurder worden nagetrokken. ­‘Negatief.’

Een klein uur later is de ram- en plofkraker nog steeds niet gesignaleerd. ‘Hij had er al moeten zijn’, zegt een collega tegen teamleider Daniëlle over de portofoon. Ze besluiten de operatie af te breken. ‘Deze jongen voelt de hete adem.’

Angst voor de tv

Fast treedt steeds vaker naar buiten met zaken. Niet alleen tips van burgers kunnen helpen, maar ook de ­wetenschap bij de crimineel dat hij met zijn gezicht en het misdrijf op ­televisie komt, kan reden zijn voor een onvindbare om zichzelf aan te geven. Zo wilde het team vorig najaar een item in Opsporing Verzocht uitzenden over een zedendelinquent die zijn stiefdochter had misbruikt. Teamleider Stef: ‘Een item van 8 minuten. Met foto’s en al.’ Voor de uitzending zocht het team contact met de moeder van de zedendelinquent. ‘Dat was een trotse vrouw. Zij wilde niet dat haar familie zo in het nieuws kwam. Ze zei: ik zorg dat hij zich meldt. Niet veel later kregen we een telefoontje: haar zoon zat op Sint-Maarten, maar zou een vlucht terug nemen.’ Het item is nooit uitgezonden.

En ook zonder dat ze het zelf weten, is familie vaak behulpzaam. Geregeld tapt Fast telefoons van familie en vrienden. Stef: ‘De meeste voortvluchtigen bellen nog altijd hun moeder als ze jarig is, of nemen contact op met hun kinderen als er een bijzondere aanleiding is.’

Op die manier lukte het vorig jaar zomer om Alistair W. (36) te arresteren. De voortvluchtige Brit werd in 2015 door de Nederlandse rechter veroordeeld tot 20 jaar cel voor de moord op de 12-jarige Danny. Deze zoon van een drugshandelaar werd doodgeschoten door een rivaliserende bende. ‘Een moord op een kind kan je niet laten zitten’, zegt rechercheur Ronald. De politie werkte een jaar aan de zaak. Uiteindelijk hoorde ze in een getapt gesprek dat de zoon van Alistair W. naar zijn vader wilde. De familie bleek tickets te hebben gekocht. Bestemming: Bogotá, Colombia. ‘Via onze liason-officier en Interpol kregen we contact met de lokale politie. De familie is na aankomst in Colombia gevolgd, en zo zijn we bij Alistair W. gekomen. Hij woonde daar op een vals paspoort.’

Shahin G. in Iran

Maar niet met elk land neemt het politieteam contact op. Zo resulteerde de zaak van Shahin G. – die ook in Opsporing Verzocht werd vertoond – in een reeks tips. Zelfs onderzoekscollectief Bellingcat dook erin en traceerde Shahins locatie. Want, vindt menigeen, het is niet te verkroppen dat iemand die nog 3.946 dagen in de cel moet, in Iran in weelde leeft. En dat niet alleen: als reactie op de politieberichten plaatste Shahin vlogs waarin hij, lachend en dansend, bevestigt dat hij de voortvluchtige is.

‘Iran is juridisch en diplomatiek een no-goarea’, reageert Stef, die zich heeft geërgerd aan Shahins arrogantie. De politie moet nu wachten tot Shahin gaat reizen. ‘Hij staat internationaal weer scherp op het netvlies.’ Voor nu is dat voldoende, stelt Stef. ‘Hij wordt misschien niet begrensd door tralies, maar zijn bewegingsvrijheid is wel degelijk beperkt.’

Wat Daniëlle betreft zal geduld uiteindelijk vruchten afwerpen. ‘Niemand houdt het vol te leven met het gevoel dat er constant op je wordt gejaagd.’

Met medewerking van Flora Woudstra Hablé. De rechercheurs worden alleen bij voornaam genoemd in verband met hun veiligheid.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.