Een imam leert offers brengen, maar wil ook met vakantie

SARAJEVO Toen Abdulgafar Velic afstudeerde als imam, kon hij in geen van de honderd moskeeën van Sarajevo een baan vinden....

Pas vier jaar na zijn afstuderen kon Velic in Sarajevo aan de slag. Hij werd imam in de Gazi Husrev-Beg Moskee, in het centrum van de stad. ‘Ach, het duurde even, maar dat had ik er wel voor over’, zegt Velic. ‘Het kan ook niet anders. We kunnen niet allemaal in Sarajevo werken.’

Niet iedereen kan in Sarajevo werken, maar in Bosnië zijn er wel steeds meer jonge imams die dat willen. En ook het aantal afgestudeerde orthodoxe priesters neemt er zienderogen toe. Kampt West-Europa met een tekort aan priesters, in Bosnië is het omgekeerde aan de hand. Er studeren de laatste jaren zo veel imams en orthodoxe priesters af, dat er niet genoeg banen voor hen zijn.

Aan de faculteit voor islamitische studies in Sarajevo ronden volgens onderdirecteur Zubdija Hasanovic ieder jaar 65 studenten de imamopleiding af, terwijl er maar 30 nieuwe imams nodig zijn. Volgens Borislav Livopoljac, hoofd van de kathedraal van Sarajevo, studeren er dit jaar in Bosnië 143 orthodoxe priesters af, terwijl er 100 banen voor hen zijn.

‘We proberen het aantal studenten af te stemmen op hoeveel priesters de kerk nodig heeft’, zegt Livopoljac in zijn kleine, naar wierook geurende kantoor. ‘Toch zijn er veel studenten die lang moeten wachten op een aanstelling. Soms twee of drie jaar.’

Terwijl ze wachten, kunnen de jonge priesters of imams wel een tijdelijk baantje krijgen. Als godsdienstleraar, of medewerker in een kerkbibliotheek of moskeeadministratie. Of ze worden naar het buitenland gezonden, naar de buurlanden of naar de Bosnische en Servische diaspora in de rest van de wereld.

De toegenomen populariteit van het imam- of priesterschap in Bosnië hangt samen met de toegenomen religiositeit in het land. In tien jaar tijd – ruwweg tussen 1990 en 2000 – steeg het aantal gelovigen onder de Bosnische Serviërs van 18,6 procent naar 75 procent, onder de Moslims van 37,3 naar 84,9 procent en onder de Kroaten van 55,8 naar 86,8 procent.

De val van het communistische Joegoslavië in 1989 speelde daar een grote rol in. Net als de oorlogsellende tussen 1992 en 1995, die maakte dat mensen troost zochten in hogere sferen. Ook onderscheiden de drie etnische groepen in Bosnië zich vooral door hun religie, waardoor het toenemende nationalisme ook een sterkere religieuze identificatie met zich meebracht.

Maar er is nog een reden, waar de geestelijken het liever niet over hebben. ‘Imam of priester is een van de beste banen die je in deze economisch moeilijke tijden kunt krijgen’, zegt Zilka Spahic-Siljak, islamdeskundige aan de universiteit van Sarajevo. ‘In Bosnië bedraagt de werkloosheid 40 procent. Dan geeft een baan als imam de meeste kans op een zeker bestaan, zelfs als je een jaar moet wachten op een aanstelling.’

Als priester kun je een prima leven leiden, bevestigt Aleksandar Crnogorac, een jonge orthodoxe priester-aalmoezenier. ‘Je kunt één of twee keer per jaar met vakantie. Je staat hoog aangeschreven in de maatschappij, en wordt uitgenodigd voor elk evenement.’

‘Maar het hangt er heel erg van af waar je priester bent’, waarschuwt Crnogorac. ‘Een priester leeft van zijn diensten: begrafenissen, huwelijken, doopsels. In een klein dorp met arme inwoners is het moeilijk om daarvan rond te komen. In een grote stad heeft een priester een beter leven.’

De concurrentie om een baan is dan ook het grootst in de grote steden, vooral in Sarajevo (voor de imams) en Banja Luka (voor de priesters). In Sarajevo wachten naar schatting vijftig tot honderd jonge imams op een baan. Op elke vacature die in het tweewekelijkse tijdschrift van de islamitische gemeenschap verschijnt, reageren minstens veertig kandidaten.

In de dorpen, zeker in kleine gemeenschappen van teruggekeerde vluchtelingen, is het soms moeilijk een geestelijke te vinden. ‘Ook al leren we hen om offers te brengen, de meeste jongeren willen toch een zeker comfort’, zegt Zijad Ljevakovic, directeur van een islamitische middelbare school in Sarajevo.

De opleidingsinstituten lijken er niet zo zwaar aan te tillen dat veel jongeren om materiële redenen voor het religieuze leven kiezen. ‘Ze willen priester worden, omdat ze echt religieus zijn’, zegt Livopoljac van de kathedraal in Sarajevo. ‘Dat het ook een goed salaris oplevert, is slechts een bijkomende reden.’

Zubdija Hasanovic van de faculteit voor islamitische studies houdt zijn studenten wel voor dat ze moeten leven voor de islam, niet van de islam. Maar hij toont zich begripvol: ‘In de Koran staat dat je moet streven naar het paradijs in het hiernamaals, maar dat je je deel op aarde niet moet vergeten.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden