Column

'Een heilige mag je niet zomaar bij z'n koosnaam noemen'

Je mag Mandela niet bij zijn traditionele Xhosa-naam Madiba noemen, dat is pure heiligschennis, vindt Lidy Nicolasen.

13 February 1990: Nelson Mandela met zijn toenmalige vrouw Winnie.Beeld epa

Mandela is een heilige, een eigentijdse heilige. Vertel eens iets nieuws, je hoort niet anders. Toch is het niet zo eenvoudig om de status van eigentijdse heilige te bereiken. Voorwaarde is dat de hele wereld naar je herdenkingsplechtigheid komt om er te keten op de tribune. Iemand moet selfies maken met zijn eigen smartphone om thuis te kunnen laten zien naast wie hij zat. Een ander moet luidkeels joelen en de middelvinger heffen naar je opvolger, die hij in jouw kist wenst. Je tolk moet een gewezen crimineel zijn die bovenop de groten der aarde staat en dus prompt gaat hallucineren. En er moet iemand zitten te genieten van de meest prachtige toespraken, waarvan hij geen woord verstaat, tenzij hij natuurlijk zelf de spreker is.

Heiligheid vereist ook respect. Een heilige mag je niet zomaar bij z'n koosnaam noemen, want dat is pure heiligschennis. Bernadette , de heilige van Lourdes, spreek je niet aan met Berny als je toevallig voor haar grot met achtergelaten kunstbenen staat te bidden. En op de hellingen van Assisi roept je niet zomaar onze Frankie aan, als je de dieren wilt toespreken.

Je mag Mandela dus ook niet bij zijn traditionele Xhosa-naam Madiba noemen. Al helemaal niet als je een blanke Europeaan bent die Mandela in de jaren zeventig en tachtig geringschattend uitmaakte voor een inheemse advocaat, rustig Outspan-sinaasappelen etend, terwijl het affiche voor de boycot gruwelijk verbeeldde hoe de Zuid-Afrikaan werd uitgeperst. Het helpt ook niet dat je de politieke opvattingen van Mandela deelt. We zijn inmiddels allemaal tegen apartheid.

Madiba-zeggers
De Zuidafrikaanse Jaclyn Schiff en haar Amerikaanse echtgenoot Menachim Wecker ergerden zich zo aan de hordes Madiba-zeggers, dat ze besloten criteria op te stellen. Vijftien in totaal. Ik heb ze even geleend.

Je mag Madiba zeggen als:
1
. Je een van z'n kinderen bent.
2. Je aangetrouwd bent.
3. Je bij het nationale rugby team De Springboks zat.
4. Je een Afrikaans paspoort hebt.
5. Je getrouwd bent met iemand die volgens deze lijst Madiba mag zeggen.
6. Je naam Bill Clinton is en je president was van de VS.
7. Je een graad hebt in moderne dansen met als specialisatie de Madiba Shuffle.
8. Je ex-reporter van Rolling Stone en Time-redacteur Rick Stengel bent met wie Mandela zijn autobiografie schreef.
9. Je Mandela in een Hollywood-serie speelde.
10. Je een collectie van tenminste 1000 gebatikte Mandela-hemden hebt.
11. Je de nacht van 5 mei 2013 hebt gekampeerd voor het huis van Mandela in Hougton.
12. Je in Kaapstad was op 11 februari 1990 om Mandela toe te juichen toen hij werd vrijgelaten uit de gevangenis.
13. Je Nkosi Sikeleií Afrika uit het hoofd kent.
14. Je Shosholoza zingt om je favoriete sportclub toe te juichen.
15. Je weet hoe je Mandela's geboortenaam Rolihlahla moet uitspreken.

Washington Post-blogger Max Fischer was niet ontevreden met deze lijst, maar hij besloot die toch te reduceren tot drie criteria:
1. Je bent een Zuid-Afrikaan.
2. Je was in Zuid-Afrika direct betrokken bij de strijd tegen apartheid.
3.
Je had een nauwe persoonlijke band met Mandela en je bezocht hem minstens zo vaak als Bill Clinton.

Ik had deze column willen wijden aan de mooie Winnie, de aardse bijl aan de poot van zijne heiligheid. Zij zegt nooit Madiba, denk ik. Zeker weten doe ik het ook niet, omdat ik haar niet heb gesproken. Maar omdat Madiba eigenlijk geen koosnaam is. Het is de naam van de clan waartoe Mandela behoort. Hij verwijst naar een voorouder, een Thembu-chef die heerste in de achttiende eeuw in Transkei. Deze naam dragen is een kwestie van beleefdheid. Dus ik denk dat Frans Timmermans, onze eigen minister van Buitenlandse Zaken, naast de zeven talen die hij spreekt intussen snel even ook het Xhosa heeft geleerd en dus uit beleefdheid Madiba zei als hij Mandela bedoelde.

Lidy Nicolasen is verslaggeefster van de Volkskrant. Ze schrijft wekelijks een column voor Volkskrant.nl.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden