Een heel gevaarlijke oorlog

'Mister, this war is very dangerous!' De jongeman is speciaal van de vrachtwagen geklommen om zijn mening aan de verslaggever kenbaar te maken....

Maar wacht. Een gevaarlijke oorlog is iets als een witte schimmel, of als natte regen: een pleonasme. Hij zal toch niet helemaal van de truck afgeklauterd zijn om een stijlbloempje ten beste te geven? Hij zegt wat hij zegt, in eenvoudige woorden. Maar de kans is groot dat hij iets anders bedoelt.

En dus ook dat iets anders vertaald dient te worden. Iemand in een gebied als Darfur, waar een zoveelste variant van het machtige Arabisch de belangrijkste taal is, en waar hij of zij zelf die taal zo goed als níet spreekt, mag en kan zich niet opwinden over het pseudo-Engels waarin men soms wordt toegesproken.

Dat Engels dient dus niet alleen, zoals hier in de krant, in het Nederlands vertaald te worden, het moet eerst ook hertaald worden. De jongeman met zijn 'gevaarlijke' oorlog bedoelde te zeggen, zoals duidelijk bleek uit zijn andere opmerkingen, dat het om een 'rampzalige' oorlog gaat. Die bedoeling moet je boven zien te halen.

Soms is dat erg gemakkelijk. Op de markt in El Fasher, in het noorden van Darfur, lopen we samen met onze gids op weg naar het enige restaurant in het stadje dat wél kip op het menu heeft staan, en niet alleen maar de halfgebakken vleesbrokken die voor een minder geoefende maag tamelijk desastreus kunnen uitwerken.

De gids vertelt over de huidige gouverneur in dit deel van de provincie. Het is, zo vindt hij, geen al te best bestuurder. 'But his successor was very good.' We knikken instemmend, al weten wij dat hij onmogelijk kan oordelen over iemand die nog niet als 'opvolger' is benoemd. Hij bedoelt dan ook: 'voorganger'. Simpel.

Met dezelfde gids bezoeken we een deel van Darfur waar de rebellen van het SLA duidelijk de macht in handen hebben. Zij lopen zorgeloos in het gebied rond, zich niet bekommerend om de vijand, het Sudanese leger, dat wij een kilometer of tien daarvoor zelf bij de laatste wegversperring zijn gepasseerd.

Maar de gids weet dat hij als min of meer 'pure' Arabische Darfuriaan enigszins op zijn tellen moet passen in zijn omgang met de Afrikaanse provinciegenoten. Hij zegt dan ook, in het Engels, dat hij zichzelf niet zal 'toestaan' hier ook maar één foutje te maken. En uiteraard bedoelt hij dat hij zich geen enkele misstap kan 'veroorloven'.

Soms moet één Engels woord volstaan om een scala aan Arabische uitdrukkingen over het voetlicht te krijgen. Zo staan we op een gegeven moment in een dorpje te kijken naar een gat, veroorzaakt door een bom, die het Sudanese leger uit een Antonov heeft gegooid. Met 'succes', zo blijkt: de hutten in de directe omgeving zijn, met alle spullen erin, verbrand of geblakerd.

We wijzen op een van de voormalige hutten. Is de bewoner gedood, of leeft hij nog, luidt onze vraag. Het antwoord is kortweg dat hij 'available', beschikbaar, is. En daarmee is aangegeven dat de oorspronkelijke bewoner niet alleen de hel van het bombardement heeft overleefd, maar ook in de naaste omgeving van zijn inmiddels verwoeste woning nieuw onderdak heeft gevonden. Zo'n twintig woorden ter vertaling van dat ene.

Andere uit het Arabisch in het Engels vertaalde uitdrukkingen betekenen ook in het Nederlands precies hetzelfde, maar geven toch blijk van een originele omgang met een in wezen vreemde taal. Dat blijkt bijvoorbeeld als wij onze chauffeur ervan verdenken tijdens een lang oponthoud een deel van de benzine te hebben verkocht. Zijn commentaar: 'I am not Ali Baba!' Duidelijk.

En zoals het in de meeste oorlogsgebieden gaat: de strijd brengt behalve veel ellende ook een verrijking van de taal met zich mee. Darfur gaf de wereld het woord Janjaweed, waarmee de woeste Arabische milities worden bedoeld. Als vrome moslims worden de Janjaweed geacht geen alcohol te drinken, een gebruik waaraan ook de bezoeker zich dient te houden.

Maar ja, een hulpverlener uit pakweg Zwitserland wil wel eens een neut. En daarom heeft hij in het vriesvak van zijn koelkast een fles illegaal gebrouwen bocht liggen, door hem liefkozend Janjaweed Juice, het sap van de Janjaweed genoemd. Als om tien uur de avondklok ingaat, is te ruiken dat hij het vriesvak wijd heeft geopend.

Intussen gaat de strijd door, met alle mogelijke ongelukken vandien. Dat is dan ook de impliciete boodschap van een militair, die ons voorhoudt: 'Jullie zullen op eigen risico sterven.' We wisten het al van de jongeman op de vrachtwagen: deze oorlog is erg gevaarlijk, mister!

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden