Analyse

Een heel andere Rutte dan nog geen jaar geleden

En weer was daar de uitgestoken hand naar de Kamer. Maar wat twee jaar geleden nog een verfrissend gebaar was van premier Rutte, is nu een machteloze geste van een man zonder eigen koers, stelt Martin Sommer.

Martin Sommer
(VLNR) Melanie Schultz van Haegen Minister van Infrastructuur en Milieu, vicepremier Lodewijk Asscher, premier Mark Rutte, minister van Financien Jeroen Dijsselbloem en minister van Economische Zaken Henk Kamp lachen om D66-leider Alexander Pechtold op de tweede dag van het debat over de regeringsverklaring van Rutte II. Beeld anp
(VLNR) Melanie Schultz van Haegen Minister van Infrastructuur en Milieu, vicepremier Lodewijk Asscher, premier Mark Rutte, minister van Financien Jeroen Dijsselbloem en minister van Economische Zaken Henk Kamp lachen om D66-leider Alexander Pechtold op de tweede dag van het debat over de regeringsverklaring van Rutte II.Beeld anp

Afgezien van zijn verkoudheid was premier Rutte woensdag ogenschijnlijk zijn oude zelf. Goed geluimd, tegemoetkomend, met evenveel flux de bouche als dossierkennis deed hij zijn antwoordbeurt in het het debat over de regeringsverklaring. Er werd naar zijn optreden uitgezien na de twee woeste weken sinds de opgetogen presentatie van het regeerakkoord samen met PvdA-leider Diederik Samsom.

Zou het gezag van de premier zichtbaar gebutst zijn na de premie-opstand? Geert Wilders (PVV) maakte een 'sorry-premier' van hem. Rutte had maandag bij de presentatie van het aangepaste regeerakkoord zijn excuses gemaakt. Dat was vanwege wat hij noemde 'onvrede en het rommelige beeld' in verband met de inkomensafhankelijke zorgverzekering. Kennelijk was de premier er nog altijd niet van overtuigd dat de maatregel zelf niet deugde. Maar terwijl de ene nivellerende maatregel voor de andere werd verruild, waren buiten de bordjes echt verhangen. 25 duizend boze mailtjes hebben de VVD in het hart geraakt.

Makkelijk de koers verleggen, hoorde altijd al bij Mark Rutte. Als het niet bevalt, doen we het anders. Staande het debat maakte hij nog een keer excuus, omdat hij het 'experiment' was begonnen met gedoogpartner Geert Wilders. En ten overvloede nog een keertje tegenover Roemer (SP) die hij raakte met de opmerking dat de SP 'iedereen arm wil houden'.

Verkiezingstijd
Die laatste opmerking was een echo van de Rutte uit verkiezingstijd. In de zomer opende hij de campagne met de kwinkslag dat het zand zou opraken als je het beheer over de Sahara zou overlaten aan 'de socialisten'. Maar in dit debat waren zelfs de eerder onderstreepte meningsverschillen met regeerpartner PvdA 'gemeenschappelijke opvattingen' geworden. Financiën op orde krijgen, voor de lagere inkomensgroepen 'de ijslaag sterker maken', de economie laten groeien - dat vinden beide coalitiepartners.

CDA-leider Buma merkte langs zijn neus weg op dat de premier 'in vijf minuten alweer twee gezichten had laten zien'. In de Kamer kwam Rutte gisteren geen moment in gevaar, met een comfortabele meerderheid van 79 zetels. De premie-opstand en het verhitte debat in de media leken ver weg. Wilders ging er hard in, met de driedubbele woordbreuk van de 'socialist' Rutte en een motie van wantrouwen. Aan de andere kant van het spectrum maakte SP-leider Roemer een neoliberaal van hem.

Het politieke risico van het debat stond in geen verhouding tot de gebeurtenissen buiten de veilige Kamermuren, in kranten, op televisie, met uitspraken van partijmastodonten als Wiegel en vooral van woedende VVD-leden. 'Protest helpt', stelde Roemer in het debat vast, waarmee hij alvast een voorzetje gaf aan de bouw, de zorg en ouderen. Tegelijkertijd onderstreepte hij zonder het te willen dat de Kamer in de hele opstand minder dan een bijrol had gespeeld.

Machteloze geste
Rutte hanteerde dezelfde stijl als in zijn vorige kabinet. De uitgestoken hand naar de Kamer, het regeerakkoord dat hij 'niet autistisch' wilde uitvoeren. Hij wil het land mooier maken, ook 'samen met SP en PVV'. En 'we kunnen het doen zoals u het wilt'. Twee jaar geleden was het de frisse toon van een nieuwe premier die het partijpolitieke geneuzel wilde overstijgen. Na de afgelopen weken werd het de machteloze geste van een man zonder eigen koers.

Ook PvdA-leider Samsom kampte in zijn bijdrage aan het debat met een flexibiliteitsprobleem, zij het veel minder dan Rutte. Samsom werden niet zijn verkiezingsbeloften ingewreven, want die had hij wijselijk niet gedaan. Maar Pechtold wist nog hoe Samsom van het voorjaar tegenover de Kunduzpartijen had gesneerd over 'een sprintje naar een tekort van 3 procent' terwijl hijzelf nu precies dat sprintje trekt. En Slob (ChristenUnie) herinnerde aan Samsoms woorden over het 'fatsoensminimum' waar Nederland doorheen zou zakken als er verder op Ontwikkelingshulp zou worden bezuinigd. Pijnlijk, erkende Samsom, maar het had volgens hem veel erger gekund.

Intussen zijn we alweer toe aan de vierde overeenkomst in een jaar, na het Lente-akkoord van de Kunduzpartijen, het Herfstakkoord na een week formeren, regeerakkoord Rutte II en nu met de excuses Rutte IIa. Bij het CDA waren ze altijd blij met Rutte, omdat hij zo makkelijk dingen weggaf. In VVD-kring, een maand geleden nog juichend vanwege de historische verkiezingsoverwinning, wordt nu gemord dat Rutte viermaal te veel heeft weggegeven.

In het Kamerdebat was na twee weken opwinding de hitte ervan af. Ook de andere fractieleiders weten hoe verkiezingsbeloften zich verhouden tot de taaie praktijk. De rest van het debat deed de oppositie ouderwetse pogingen om alvast wat in de coalitie te wrikken. De 250 miljoen die van Infrastructuur en Milieu verhuist naar de 'sociale agenda' van werkgevers en werknemers: betekende dat nu minder asfalt of minder ov?

Dat soort kwesties is voor Rutte een makkie. Hij goochelde opgewekt met de tabel van Sociale Zaken, de verbetering van de armoedeval, een minimum aan bureaucratie en een maximale transparantie, maatwerk en borging, en de vaststelling dat Nederland een fantastisch land is met geweldige innoverende bedrijven. Maar het was een andere Rutte dan nog niet zo heel lang geleden.

undefined

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden