Een hedendaagse Wunderkammer vol beelden

Waar ontstaan nieuwe kunstiniatieven? Wie bepaalt welke kant het opgaat in de kunst - de overheid die een managerscultuur stimuleert, of de autonome kunstenaar die zich niets aanttrekt van subsidiestromen en beleidsvoornemens?...

Een gure wind blaast de toegangshal binnen van gebouw Las Palmas aan de Wilhelminapier in Rotterdam. In 2002 opent hier het Internationaal Centrum voor de Beeldcultuur, vurig gewenst door foto- en nieuwe-media-instellingen in Rotterdam, en gesteund door de gemeente én - met 4 miljoen gulden per jaar - de staatssecretaris van Cultuur.

Vooralsnog kleurt de winterschilder in opdracht van onbekenden met discutabele smaak de wanden van de garage-achtige entree met acrylverf gifgroen, in het kader van tijdelijke exposities over huisvesting en vluchtelingen.

Ongelovig neemt directeur Flip Bool van het Nederlands Foto Archief (NFA) de metamorfose van de hal op. Want hoewel zijn NFA pas over een kleine twee jaar in Las Palmas trekt om op te gaan in het centrum voor beeldcultuur, voelt het al een beetje alsof het gebouw van hém is. Ook waarnemend directeur Agnes Wijers van het foto instituut NFI is ontstemd. 'Toen we hier vorig jaar de fotobiënnale hielden, hebben we er voor gewaakt iets structureels aan het gebouw te veranderen.'

De directeuren van NFI en NFA koesteren Las Palmas op de Kop van Zuid. Met de Rotterdamse fotograaf Jannes Linders, man van de alledaagse praktijk, maken ze een rondgang door het gebouw en praten over hun plannen met en verwachtingen van het centrum voor beeldcultuur.

Ooit was in dit pand, 20 duizend vierkante meter, de werkplaats van de trotse Holland Amerika Lijn (HAL) gevestigd. Maar de werkelijke waarde van het haveloze gebouw schuilt in het ontwerp: dat is van het vermaarde architectenbureau Van den Broek en Bakema. De massieve, onverwoestbare vloeren van het vier verdiepingen hoge gebouw rusten op reusachtige pijlers, die zich per etage 'verjongen' - hun volume is aangepast aan het vereiste draagvermogen, dik in de kelder, ranker op zolder. Het is mede daardoor een overzichtelijk, kloek gebouw.

Sceptici zullen roepen dat het centrum dat overzicht hard nodig heeft ook, omdat lang niet helder is wat 'beeldcultuur' behelst, laat staan wat er straks te zíen is in Rotterdam. Maar de directeuren van NFI en NFA en het Rotterdamse centrum voor mediatechnologie V2 streven bezield naar de opheffing van hun eigen instellingen ten gunste van het centrum, dat 12 duizend vierkante meter zal beslaan. De resterende 8 duizend wordt verhuurd.

'Dit wordt de centrale tentoonstellingsruimte', zegt Flip Bool op de begane grond. Een deel van de bovenliggende etage zal bij de toch al enorme ruimte worden getrokken.

'Het zal hier een flexibele ruimte moeten worden', zegt Agnes Wijers. 'In het NFI werken we met verplaatsbare wanden waarop we foto's tonen. Ook het kleuren van wanden kan goed werken. Dergelijke technieken zijn hier ook toe te passen.' Maar, waarschuwt Bool, denk nou niet dat het een statische boel wordt met lange, saaie fotowanden.

'De beeldcultuur wordt hier geïntegreerd gepresenteerd', zegt Bool. Foto's, video-walls, film- en tv-projecties, computeranimaties, virtual reality-maskers, kunnen deel uitmaken van zo'n expositie. Maar ook technische zaken en de invloed van digitalia op het ontstaan van beelden kunnen er worden belicht. 'De invoering van digitale persfotografie is zo'n onderwerp', zegt Bool. 'Op krantenredacties veroorzaakt de digitale camera een revolutie, waar de krantenlezer nauwelijks weet van heeft. En kijk eens naar de manier waarop de Deense Dogma-filmers opnamen maken, met soms tientallen minuscule camera's tegelijk. Dat zijn dankbare onderwerpen.'

Een hedendaagse Wunderkammer moet Las Palmas worden, zegt Bool, waar de 140 duizend bezoekers die jaarlijks worden verwacht zich kunnen verbazen over de beelden die met de vroegste camera en de nieuwste digitale techniek zijn gemaakt.

Fotograaf Jannes Linders hoeft niet door Wijers en Bool te worden overtuigd van de mooie toekomst die zij voor Las Palmas zien gloren. 'Vooral vanuit Amsterdam klinkt er geregeld scepsis, van een klein groepje hard roepende fotografen. Ik begrijp daar niets van. We krijgen hier een schitterend, inspirerend en uitdagend pand aangeboden op een prachtige plek, dus ik zou zeggen: doen!', zegt hij op het dak van Las Palmas. Er is uitzicht over de Maas, op de vertrekhal van de HAL, op hotel New York en de skyline van de noordoever.

Linders deelt de vooral in Amsterdamse fotografiekringen geuite angst niet dat de traditionele fotografie het in Las Palmas zal afleggen tegen het digitale geweld. 'Ook hier zullen exposities te zien blijven met prachtige barietafdrukken. Dat verdwijnt nooit. En de komst van het digitale beeld is toch niet te stoppen. Ik heb ooit ook opgezien tegen digitale techniek, tegen scannen en beeldbewerking op de computer. Maar echt, uiteindelijk is dat net zo magisch als het uit het niets opkomen van een beeld op fotopapier in de donkere kamer.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden