Een hart op de grond

Wacht: probeert u het eerst eens zelf. Van welke planeetoppervlak is dit een luchtfoto? Precies, goed gezien. Je ziet het niet aan de stroombeddingen - die heb je op Mars en Titan ook - maar aan de kunstmatige structuren. Die vage driehoek, daar linksboven het hart: dat is een vliegveldje. Die strepen: dat zijn wegen. Een stukje rechtsonder het hart zit een klein vierkantje. Het is een varkensboerderij, met de vreugdeloze naam Hog Breath Farm.


Bewoond gebied. Een ongeveer 25 kilometer breed lapje platteland in de Amerikaanse staat North Carolina. Brave, godvrezende mensen, daar beneden. Je vindt er witte houten kerkjes, watertorens op poten en hier en daar een boerderij. In de rivierbedding boven het hart sijpelt een riviertje genaamd Lumber River.


Maar dan die kraters. Wie hier met zijn pick-uptruck rondrijdt over de rechte streepjes, ziet er weinig van: de ondiepe, verweerde kringen worden pas zichtbaar vanuit een vliegtuig, en vooral als je ze zoals hier zichtbaar maakt met 'Lidar', een radartechniek die hoogteverschillen tot op centimeters nauwkeurig meet en aanzet met felle kleuren. Het hart in het midden is handmatig ingekleurd, door amateurgeoloog Michael Davias.


Wat zijn dat voor dingen? In de rivierbeddingen zie je ze niet. Dat betekent dat ze ouder zijn, uit een tijd dat hier nog een ander, droger klimaat was. En ze zijn ellipsvormig, en allemaal dezelfde kant op gericht. Is hier een slagregen van meteorieten schuin neergehageld?


Toch niet. Inslagkraters zijn dieper, en hebben niet zo'n platte bodem. Bovendien liggen de 'kraters' soms over elkaar heen, net als het hart, dat eigenlijk uit twee kraters bestaat die toevallig een hart vormen. Kennelijk zijn de 'Carolina Bays', zoals ze heten, niet in één keer ontstaan.


Er is eigenlijk maar één mogelijkheid: de wind heeft deze putten uitgeblazen. Lang geleden, tijdens ijstijden, toen het hier koel en droog en leeg was. Dat de ellipsen allemaal schuin liggen, komt door de overheersende windrichting destijds.


Een beetje raadselachtig is het allemaal wel. Tien- tot honderdduizenden van dit soort gaten zijn er, verspreid over een gebied dat reikt van Florida tot diep in het binnenland. Geologen die ze hebben onderzocht, komen met ingewikkelde scenario's waarin wind, maar ook stilstaand zeewater de ovalen heeft uitgestanst. Een volledige, unaniem aanvaarde verklaring is er nog niet.


Het zegt wel wat over tijdschalen, zo'n landschap. Leuk, al die vliegvelden, wegen, kerkjes en boerderijen. Maar kijk van een afstandje en je ziet iets heel anders - de mensenwereld is maar een minuscuul laagje etswerk op een belittekend landschap. Een flinke windvlaag, beetje zeewater erbij, en weg is het weer.


Uitleg:

Michael Davias, Wim Hoek (Universiteit Utrecht), Kees Kasse (VU Amsterdam).

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden