reportage Appverbod voor fietsers

‘Eén hand aan het stuur, één hand appen’: dat mag vanaf vandaag niet meer

Leerlingen krijgen van andere jongeren van Team Alert instructies over het gevaar van het gebruik van een mobieltje op de fiets. Beeld Harry Cock

Vanaf vandaag geldt het smartphoneverbod in het verkeer ook voor fietsers. De politie gaat appende fietsers beboeten, maar om nu te zeggen dat jongeren een boete vrezen? Niet echt. Tijd voor voorlichting dus.

Het is middagpauze op het Meander College in Zwolle. De aula en de gangen zitten vol leerlingen, hun handen vol smartphones en tablets. Even kletsen, even lunchen, even bijkomen van de ochtendlessen. Maar vooral: eindelijk die berichtjes beantwoorden, nu toch echt dat spelletje uitspelen of nog maar een keer luisteren naar de nieuwe van Ed Sheeran en Justin Bieber.

De laatste proefwerkweek voor de zomervakantie eindigt voor deze leerlingen op de eerste dag van juli. Op dezelfde dag treedt een wet in werking die hen bijna allemaal aangaat. Het telefoongebruik op de fiets wordt ingeperkt. De hele weg naar school is de groepsapp van de klas straks onbereikbaar.

Wie tijdens het trappen gesnapt wordt met zijn vingers op een touchscreen, riskeert een boete van 95 euro – zo’n achttien uur werken voor een 16-jarige vakkenvuller bij Albert Heijn. Voor kinderen jonger dan zestien wordt de boete gehalveerd.

Uitbreiding van de wet

Per 1 juli wordt artikel 61a uit het Reglement verkeersregels en verkeerstekens (1990) uitgebreid. Daarin was het al verboden voor bestuurders van een motorvoertuig, bromfiets, snorfiets of gehandicaptenvoertuig om tijdens het rijden een mobiele telefoon vast te houden. Nu geldt dat verbod voor alle bestuurders van een voertuig, dus ook voor fietsers en trambestuurders.

Tegelijkertijd wordt het begrip ‘mobiele telefoon’ uitgebreid tot ‘mobiel elektronisch apparaat’, waaronder ook tablets en andere mediaspelers vallen.

Maar om nu te zeggen dat scholieren zich zorgen maken om de nieuwe wet? Dat niet.

De leerlingen van het Meander College zijn grofweg op te delen in twee kampen. Aan de ene kant zijn er de leerlingen die zich nu al aan de toekomstige wet houden en daarom geen boete vrezen. Rosanne (16) uit 4 vwo: ‘Ik app nooit op de fiets. Als ik denk dat het belangrijk is, kijk ik even snel. Als ik moet reageren, dan ga ik op de stoep staan.’

Toch zijn de scholieren niet helemaal overtuigd van hun eigen onschuld – er klinkt wat onzekerheid door in hun woorden: ‘Geldt het ook voor Google Maps?’ ‘En is bellen straks ook verboden?’ Het antwoord is ja, wel als je de telefoon zelf vasthoudt. Alleen in een houder op het stuur is het toegestaan je telefoon als navigatiesysteem te gebruiken. Bellen mag handsfree, met oortjes in. Het liefst alleen de rechter, zodat je het links passerende verkeer wel hoort.

In het tweede kamp zitten de aankomende wetsovertreders. Zij geloven niet zo in de handhaving van de wet. 5-vwo-scholier Dominique (17) is er een van. Ze gebruikt haar telefoon altijd op de fiets. Hoe dan? ‘Gewoon één hand aan het stuur, één hand om te appen.’

‘Ik ben wel een beetje aan het afkicken nu’, licht Dominique toe, ‘maar ik heb gehoord dat ze alleen mensen stoppen als ze toch al aan het controleren zijn.’

Om de hardnekkige telefoongebruikers op andere gedachten te brengen, trekt jongerenorganisatie Team Alert deze weken met het Go Mono-project langs middelbare scholen. Vandaag staan ze vier man sterk met een stand in de aula van het Meander College. Het viertal valt op – en niet alleen door de witte t-shirts. Ze zijn wat ouder dan de leerlingen, maar nog een stuk jonger dan het lerarenkorps.

Dat doet Team Alert expres, legt communicatiemanager Lonneke Ziemerink uit. Met haar 33 jaar is Ziemerink tien jaar te oud om de scholieren voor te lichten. Zij is vandaag alleen in Zwolle om de voorlichters te ondersteunen. Gedragswetenschapper Well Kömhoff, sinds een jaar werkzaam voor Team Alert, geeft een wetenschappelijke onderbouwing: ‘We weten dat mensen meer aannemen van anderen die op hen lijken. Jongeren zitten bovendien in een ontwikkelingsfase waarin leeftijdsgenoten een belangrijke rol spelen. Daarom gebruiken we zo veel mogelijk studenten. Peer education heet dat.’

Eens kijken hoe dat in zijn werk gaat. Voorlichter Luka (22) zit met acht scholieren aan de rand van de aula op een brede traptrede. Iedere scholier vult een quizje in: zes vragen op een gekleurd papiertje. ‘Hoe vaak kijk jij op je telefoon als je naar school fietst? Bij hoeveel procent van de ongelukken speelt afleiding op de fiets een rol?’ Hun scepsis wordt steeds minder: wat heeft de buurman eigenlijk ingevuld bij vraag 4?

Kömhoff: ‘Een van de doelen van de quiz is kennisoverdracht. Kennis is een voorwaarde om een afgewogen keuze te maken. Als je weet dat afleiding bij 33 procent van de ongelukken een rol speelt, krijgt het probleem lading.’

Tijdens de lessen heeft het Meander College het telefoongebruik al uitgeroeid. Sinds drie jaar hangt in ieder lokaal een telefoonhotel: een tas met dertig vakjes. Telefoons gaan uit de broekzak, en in de tas.

‘Mobiele telefoon spelen een grote rol in de levens van kinderen’, zegt rector John Odinot. ‘Die apparaten hebben niet louter een positieve uitwerking: met name voor het concentratievermogen is de telefoon een stoorzender, zowel tijdens het leren als in het verkeer.’

Bovenaan de vrolijk versierde stand van Team Alert staat in koeienletters: ‘Meander rijdt Mono! Jij toch ook?’ Een draai aan het wiel eronder verhoogt het getal van niet meer in het verkeer appende scholieren op de school. Zo bespeelt Team Alert de heersende sociale norm. De scholieren zien dat ze niet als enige beloven hun gedrag te veranderen. Aan het eind van de dag staat de teller op 295.

Verderop in de aula zit Emma (21) met vijf jongens uit de atheneumbrugklas aan tafel. Zij gaan meten hoe lang dat nou eigenlijk duurt, een appje versturen. Klasgenoot Sjoerd (13) is proefkonijn. Als de tijd loopt, grist hij zijn telefoon uit zijn broekzak en begint met twee duimen te typen.

‘Even opkijken, je zit op de fiets,’ zegt Emma. ‘Kun je zonder handen fietsen? Nee? Dan typ je met een hand.’

Twintig seconden later is zijn berichtje verstuurd. ‘In die tijd had ik wel tien ongelukken kunnen krijgen’, constateert Sjoerd zelf.

Achter alles dat Team Alert doet zit een idee. Dit testje valt onder self-persuasion: zojuist hebben Sjoerd en zijn vriendjes zichzelf overtuigd van de gevaarlijke kanten van appen in het verkeer.

‘Het effect wordt nog versterkt in combinatie met wat we implementatie intentie noemen’, vult Kömhoff aan. ‘Daarbij vragen we jongeren een concreet voornemen uit te spreken: kies een persoon die jou veel berichtjes stuurt en vraag hem je niet te storen als hij weet dat je onderweg bent.’

Sjoerd kiest zijn oudere broer. Maar of hij hem kan overtuigen om minder te appen in het verkeer? ‘Hij is 17 en heeft ook net weer een vriendin.’

Waar interessante en spraakmakende verhalen online en in de krant ophouden, gaat het Volkskrantgeluid verder. Wat is een zwart gat precies? En hoe gaat het eraan toe in tbs-klinieken? Onze verhalenmakers leggen het uit.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden