Een gulzig monster

De gemoedelijkheid uit de beginjaren is niet meer; het Festival de Cannes is van een feest een platform geworden. Iedere filmmaker wil erbij zijn....

Penelope Cruz is vandaag over de hele wereld te zien. De Spaanse actrice, bij pubers vooral bekend als de nieuwe vrouw van Hollywoodster Tom Cruise, wandelde woensdagavond over de rode loper van het 56ste filmfestival van Cannes. Cruz, hoofdrolspeelster in de Franse openingsfilm Fanfan la Tulipe, weet nu definitief wat de gekte van Cannes precies inhoudt. Paparazzi en cameraploegen smeken aan de trappen van het palais de festival niet zomaar om aandacht; ze schreeuwen als wildemannen en gaan elkaar, om luttele millimeters ruimte te winnen, desnoods te lijf. Hier! Hier! Nog een keer! Penelope! Handen in de zij! Lachen! HIER!

Hoe ging dat in 1952, toen een andere filmversie van Fanfan la Tulipe in Cannes in première ging? Gina Lollobrigida speelde destijds de rol die Penelope Cruz in de remake voor haar rekening neemt. Lollobrigida was in die jaren gewoon te fotograferen. In Hier in Cannes, een boekje met foto's van de Nederlandse fotograaf Sem Presser (1917-1986), is te zien hoe dat werkte. Presser hoefde niet met de ellebogen te werken en te schreeuwen om de grote namen uit die tijd vast te kunnen leggen. Hij stond er middenin.

Lollobrigida kuste haar man Milko Skofic speciaal voor zijn foto op de mond. Doris Day, in 1956 in Cannes om haar bijdrage aan Alfred Hitchcocks The Man Who Knew Too Much luister bij te zetten, poseerde voor Presser gewillig op het strand. De ster, in bikini, lag even te zonnen. Voor de Nederlandse fotograaf wilde ze best even overeind komen.

De gemoedelijkheid uit die jaren is niet meer. Sterren liggen niet meer zomaar op het strand, en een geliefde kussen gebeurt evenmin zonder dat daarover met mediastrategen is overlegd. Cannes is van een feest een platform geworden. Iedere filmmaker wil erbij zijn. Omdat iedereen er is - regisseurs, producenten, geldschieters, en ruim vierduizend filmjournalisten, afkomstig uit 78 landen.

Exposure - dáár gaat het om in de Zuid-Franse badplaats (70 duizend inwoners, tijdens het festival ruim 100 duizend). Arnold Schwarzenegger wordt ingevlogen om op een jacht over T3, het derde deel van The Terminator, te vertellen. En Lars von Trier zal interviews geven in een strandhuisje in de tuin van het exorbitant dure Hotel du Cap, zo'n vijftien kilometer buiten Cannes - de Deense regisseur met fobische trekken voelt zich daar beter op zijn gemak. Maar ook Siddiq Barmak, maker van Osama, kan rekenen op interview-aanvragen en geïnteresseerde aankopers; over zijn debuut, de eerste Afghaanse film sinds de val van de Taliban, werd in vakbladen al genoemd als een bijzondere bijdrage.

Dubbelhartigheid is het wezenskenmerk van het Festival de Cannes. Buiten poseert Penelope Cruz in een luchtige outfit onder de palmen, terwijl in de zalen van het festivalpaleis de belangwekkendste producties worden vertoond. 'Het festival heeft zich allang verkocht aan de televisie, maar behoudt zijn vitaliteit door de pr-boys hun gang te laten gaan en intussen toch de beste films te programmeren. Weliswaar merk je dat niet op de glamourtelevisie, maar zonder die films, geselecteerd op smaak en artisticiteit, zou die hele kermis allang zijn opgeblazen', schreef filmjournalist Peter van Bueren in 1997 in de Volkskrant.

'De Cannes-feestjes zijn een leuke lucratieve bezigheid voor de lokale bevolking', noteerde Wouter Barendrecht, directeur van Fortissimo Film Sales, in 2001 in het Hollands Dagboek in NRC Handelsblad. 'Een gemiddeld strandpartijtje kost zo'n 35 duizend dollar. Een grotere een slordige 75 duizend dollar. Ik denk dat Fortissimo zo'n 400 duizend dollar in twee weken hier in Cannes uitgeeft. Helaas is er geen alternatief om je film zichtbaar te maken.'

De druk van de commercie leidde al in 1968 tot een opstand. François Truffaut, Jean-Luc Godard en Jean-Pierre Léaud waren de voorgangers in een ritueel dat begon met een persconferentie over de politiek van cultuurminister André Malraux. De bijeenkomst ontaardde al snel in een coup; het festival werd lamgelegd, juryleden als Louis Malle en Roman Polanski verklaarden zich solidair met de actie en de Franse regisseurs Roger Vadim, Claude Lelouche en Alain Resnais trokken hun films terug. Een dag later werd het festival afgeblazen.

Om het jaar daarop te herrijzen inclusief de kersverse Quinzaine des Réalisateurs, een alternatief en onafhankelijk festival binnen het festival. In 1972 kwam daar ook nog eens Un Certain Regard bij, voor bijzondere films die op een of andere manier niet in de competitie om de Gouden Palm passen.

Het resultaat van de aanpassingen was dat het festival groeide en groeide. Cannes werd een gulzig monster, dat zich van andere monsters onderscheidt vanwege zijn goede smaak. De klompenboom, Mephisto, Paris, Texas, Apocalypse Now, Het offer, Breaking the Waves, Pulp Fiction, Le fils; ze waren allemaal voor het eerst te zien in Cannes.

'Voor vrienden en kenissen, voor de collega's van de krant, is Cannes door de jaren heen het uitje-van-het-jaar gebleven, waar je gebruind vandaan komt het hoofd vol sterren en champagne, romances en schandalen, vrouwen en vrienden. (...) In werkelijkheid vertegenwoordigt Cannes een hard stuk werkleven, zonder romantiek of avontuur, met elke dag weer de spanning van het verhaal dat moest worden doorgebeld of op de telex gezet,' schreef wijlen de Volkskrant-journalist Bob Bertina in zijn boek 'n Beeld van 'n Meneer (1981).

De groeiende belangen van de grote filmstudio's, in de jaren negentig veelal opgekocht door beursgenoteerde ondernemingen, dwong het festival de laatste jaren ertoe opnieuw zijn beleid aan te passen. Keuzeheer Thierry Frémaux, in 2000 aangesteld als opvolger van Gilles Jacob, kreeg de specifieke opdracht de banden met Hollywood aan te trekken.

Frémaux voert die opdracht behoedzaam uit. Buiten de competitie geeft hij de Amerikanen de ruimte hun blockbusters uit te venten. Van The Lord of the Rings werd in 2001 een preview van 20 minuten getoond (waarna het publiciteitscircus onmiddellijk losbarstte); Martin Scorsese's Gangs of New York kreeg vorig dezelfde behandeling. Van Star Wars Episode II: Attack of the Clones was zelfs een digitale projectie te zien - daarmee werd de digitalisering van de cinema, tot grote vreugde van de industrie, door Cannes officieel goedgekeurd.

Voor de huidige editie diende de artistiek leider zijn politieke lenigheid opnieuw aan te wenden. Met het oog op de moeizame verhoudingen tussen Frankrijk en de Verenigde Staten stelde Frémaux een jury samen die de schurende sentimenten moet neutraliseren: Frankrijk is vertegenwoordigd door regisseur Patrice Cherau, actrice Karin Viard en acteur Jean Rochefort, terwijl Amerika als afgevaardigden regisseur Steven Soderbegh (Gouden Palm in 1990 met Sex, Lies and Videotape) en actrice Meg Ryan heeft.

Deze Frans-Amerikaanse coalitie zal, bijgestaan door vier filmmakers uit andere landen, twintig competitiefilms bekijken, die uit 908 ingezonden films werden geselecteerd.

Frémaux op de website van het festival: 'De cinema van vandaag. De cinema van gisteren. Films uit bekende plaatsen. Cinema uit landen ver weg. Cannes is het kruispunt van de wereld.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden