Een grote meerderheid wil de oorlog niet

'MACEDONIË' - het volgende kruidvat op de Balkan ontploft.' 'Macedonië - oorlog lijkt nu echt onvermijdelijk.' Er zijn westerse journalisten die dergelijke zinnen zo triomfantelijk in de mond nemen, dat je ze er bijna van zou verdenken dat ze er zin in hebben....

Een Britse journalist verhaalde hoe de oorlog in Bosnië de beste tijd van zijn leven was. De adrenaline golfde door zijn lichaam. Koffie, sigaretten, seks - alle sensaties van genot - werden door de oorlog versterkt. Terug in Londen miste hij 'de kicks van de Balkan' zo, dat hij verslaafd raakte aan heroïne. Ligt Macedonië nu voor hem open?

Journalisten die zin hebben in oorlog zouden in Macedonië geen kans maken als er ter plekke geen krachten waren die zin hebben in oorlog. De bewering van Albanese rebellen dat ook zij liever praten dan vechten, lijkt niet erg waarachtig. Als zij geen zin hadden in vechten, zouden ze niet zijn overgegaan tot oprichting van het UCK. Hetzelfde geldt voor radicalen in Macedonische gelederen, die in de in maart begonnen UCK-aanslagen een aanleiding zien 'voor altijd met de Albanezen af te rekenen'. Als beide kampen oorlog zouden willen vermijden, zouden zij andere middelen dan de dialoog uitsluiten.

Er is geen twijfel over mogelijk: aan beide kanten bestaan lieden die zin hebben in oorlog. Maar nu als gevolg daarvan de hele lade met negatieve clichés over de Balkan - kruitvat!, bloeddorst! - weer wordt opengetrokken, is het zaak te benadrukken dat de overgrote meerderheid van zowel Macedoniërs als Albanezen géén zin heeft in oorlog.

Zij zijn geen 'Balkanmensen' zoals Den Doolaard hen typeerde. Balkanmensen bestaan niet. Zij zijn normale mensen, die de kicks van een oorlog kunnen missen als kiespijn. Dinsdag belde ik met Macedonische vrienden in Skopje. Woensdag met Albanese vrienden in Tetovo. Het moet gezegd: zij behoren niet tot de radicaalste gelederen. Hun relazen waren zo identiek dat zelfs hun woordkeus overeen kwam: 'Wij vinden het verschrikkelijk wat er nu gebeurt en we hopen toch nog dat een echte burgeroorlog uitblijft. De vraag die beantwoord moet worden, is hoe het dan kan dat op de Balkan radicale minderheden er keer op keer in slagen gematigde meerderheden mee naar de afgrond te sleuren. Dat komt omdat de landen zwak zijn. Omdat ze geen 'natuurlijke' geschiedenis hebben. Omdat de maatschappijen cement ontberen. Omdat de inwoners onzeker zijn over hun identiteit. Macedonië is één van die staatkundige gedrochten die de fragmentatie van de jaren negentig in Europa heeft opgeleverd.

Het is nieuw, klein, arm en ook nog multi-etnisch. Een nadeligere combinatie is nauwelijks denkbaar. Wie er rondloopt waant zich in de geamputeerde zuidpunt van het oude Joegoslavië. Macedonië kan als zelfstandig staatje amper bestaan. De Macedoniërs zijn zich van die kwetsbaarheid bewust. Hun krampachtige gedrag ten opzichte van de grote Albanese minderheid, komt voort uit onzekerheid.

Die Albanese minderheid was nooit gericht op Macedonië, maar altijd op Kosovo. Toen Joegoslavië uiteenviel, kwam zij terecht in een landje waar zij geen binding mee heeft. Kosovo ondertussen, was geannexeerd door het Milosovic-regime. Radicale gewapende krachten slaagden er in van Kosovo de facto onafhankelijk gebied te maken.

Het is - achteraf bezien - allesbehalve onlogisch dat dit gewapende Albanese radicalisme zich vervolgens in Macedonië zou manifesteren, en dat dit voor Macedonische radicalen de rode doek van de toreador zou zijn. De radicalen willen vechten. Maar waarvoor? Voor een gelijke behandeling - zeggen de Albanezen. Voor het redden van ons land - zeggen de Macedoniërs. Voor de smaak van oorlog - is het echte antwoord. Want een oorlog zal zowel de Macedonische staat als een multi-etnische toekomst ervan - de officiële inzet - vernietigen.

'Het zal toch tot de inwoners van deze landen moeten doordringen dat ze geen andere keus hebben dan samenwerken', zei de Albanese premier Ilir Meta, die de UCK-rebellen heeft veroordeeld, deze week tegen CNN. Maar om te kunnen samenwerken, moeten mensen eerst zeker zijn van zichzelf. Daarvoor zijn maatschappijen nodig met een natuurlijk bindmiddel, en welvaart. De Europese eenwording begon niet voor niets vanuit de oudste en rijkste samenlevingen van het continent en niet vanuit de jongste en armste. Zwakke maatschappijen ontberen het cement om radicalen tegen te houden op wie geweld en oorlog een onweerstaanbare aantrekkingskracht uitoefenen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden