Een groots raconteur, die Joost brood-op-de-plank

Hij wordt Tourverteller voor De Avondetappe, Joost Prinsen, de man die op tv ooit Erik Engerd speelde maar daar net zo makkelijk quizleider is. Een talentverdubbelaar zonder weerga.

Wat moet Joost Prinsen in de Tour de France? Vanaf komende zaterdag, het begin van de honderdste Tour, zit hij elke avond in De Avondetappe, dat enigszins lome programma vanuit de lommer van een Frans chateau. Als de etappe van de dag wordt nabeschouwd, zal Prinsen voordragen uit de roemrijke historie van de Ronde van Frankrijk. Heeft de acteur, zanger en quizmaster, deze omnivoor van de publieke présence, heeft die dan ook al verstand van wielrennen?


Hij stond als kind langs het parcours van de wielerronde van Breda. Hij zag de bonte kleuren voorbij flitsen, hij hoorde het ruisen van de dunne bandjes. Zo is het gekomen.


Hij kent de feiten zoals alleen de echte liefhebber die kent. Hoe de carrière van Eddy Merckx begon te wankelen op de flanken van de Pra Loup. 1975. Wie in 1952 als derde over de Galibier kwam. Dat je de dingen in historisch perspectief kunt plaatsen, daar komt het op aan - met altijd de onuitgesproken suggestie dat de Tour van vroeger meeslepender was, romantischer. Dat hoort nu eenmaal bij mooie verhalen.


Hij heeft een fabelachtig geheugen, dat helpt. Op een knip van de vinger zingt hij even gemakkelijk het Credo (in unum Deum, over het vaste geloof in de enig,waarachtige God) als Ik had een hele mooie meid daar aan de Schelde ('Werd de ontroering mij te veel/ dan kneep ik haar in 't edeldeel').


Wieteke van Dort die Joost Prinsen vanaf 1972 kent - Stratemakeropzeeshow, J.J. de Bom voorheen De Kindervriend, Het Klokhuis - noemt hem 'een enorme raconteur'. 'Inderdaad, een geweldige ouwehoer' beaamt journalist Bert Wagendorp enthousiast. 'Die lust tot vertellen, de timing die perfect is. Ik geloof dat hij de beste verteller is van Nederland.'


Ze kennen elkaar, Prinsen en Wagendorp, van De Muur, literair tijdschrift over het wielrennen. Wagendorp: 'Gooi er een dubbeltje in bij Joost en er rolt een verhaal uit.' Van tijd tot tijd komen ze samen, de auteurs van De Muur. Het gaat om eten, bier drinken en oudehoeren. Als ze geluk hebben, is Prinsen erbij met zijn doorleefde kop, doorleefde stem. Een gezicht waaruit 'immense goedheid' spreekt, schreef Kees Fens.


Op een keer zaten ze met een man of tien aan de ronde tafel in de keuken van mecanicien Hubert van Hoydonk in St. Willebrord. Rini Wagtmans kwam aanwaaien. Binnen vijf minuten was er discussie tussen Prinsen en Wagtmans over vragen als wie in 1963 ook alweer vierde werd in Luik-Bastenaken-Luik. Bert Wagendorp: 'Dan zie je hoezeer Joost op zijn plek is, een Brabantse jongen die geniet onder Brabanders.'


De Tour de France, het is het zoveelste project van Joost Prinsen (71), die ook bekend staat dan wel bekend stond als acteur, docent aan toneelschool en kleinkunstacademie, presentator van talkshows, bijzondere avonden en quizzes, liedjeszanger, stem in reclameboodschappen, columnist, voordrachtskunstenaar, schrijver, bridge-journalist. Zelf beweert hij dat hij ook operette heeft gedaan. Zou zo maar kunnen.


Hij werkt, dan wel werkte voor Toneelgroep Amsterdam, kinderprogramma's, het Haarlems Dagblad, het satirisch programma Hadimassa, de kennis- en blufquiz Met het mes op tafel, het culturele radioprogramma Kunststof, toneelgroep Globe en nog veel meer. Wieteke van Dort: 'Joost vindt het zo heerlijk om op te treden, hij gaat er volledig in op.' Zelf verwijst Prinsen graag naar het bijbelwoord 'vermenigvuldig uw talenten.' Mattheüs 25, de verzen 14 tot 30. Je moet altijd je best doen. Je moet altijd hard werken.


Is zijn veelzijdigheid een tekort, zoals Kees Fens zich ooit afvroeg? In de jaren zeventig werkte hij bij het zuidelijke toneelgezelschap Globe onder leiding van de grote Gerardjan Rijnders. Als hij dan naar Hilversum moest, voor weer een jeugdprogramma, zei Rijnders: 'Ga jij maar weer een boterbloem spelen.'


Toen hij jong was, wilde hij een Ko van Dijk worden. Hij zat op het internaat in Weert, hij was 15, hij kreeg de hoofdrol in Het Onstuimige Hart, hij dacht dat het slechts een kwestie van tijd zou zijn voordat Ko van Dijk het nakijken had. Later merkte hij de dwingende kracht van de onzekerheid: kan ik wel spelen? Er is altijd twijfel. Elke acteur, weet hij, twijfelt diep in zijn hart. Sindsdien was een goed acteur zijn ook voldoende. De dingen op niveau doen. Niet de beste zijn, wel bij de top-100 horen. Zoiets.


In 2007 kwam hij met een dagboek. Het is een openhartig en onderhoudend verhaal over zijn talloze bezigheden. De Scharrelaar, luidde de titel. 'Het is de meest eerlijke titel die ik mezelf kan geven', schreef hij. Het had iets kokets, een beetje flirten met een vermoeden van springerigheid. Maar volledig uit de lucht gegrepen was het ook weer niet. Hij doet graag teevee. Het is de vluchtigheid van het medium die hem bevalt. 'Het sluit goed aan bij mijn wezen', heeft hij gezegd. Of dat waar is, is maar de vraag. Zijn aard is alles behalve vluchtig. Hij is een perfectionist van de strenge soort. Hoe aimabel hij zich doorgaans ook opstelt - in zijn wijde omgeving schalt het van toewijding aan die lange, enigszins geheimzinnige man met de hoog opgetrokken schouders - in het werk is hij ongedurig en bazig, een onbehouwen mens uit dat onbestemde Halfweg, ergens tussen het pretentieuze Amsterdam en de doorleefde cultuur van Haarlem. 'Ik loop overal te commanderen.'


Het moet goed zijn. Daar is hij compromisloos in. Wie in zijn ogen niet goed genoeg is, of wie hem voor de voeten loopt als hij zich voorbereidt, kan het krijgen. Hij rechtvaardigt die onhebbelijkheid met de vaste opvatting dat 'het programma de baas is'.


Dat lijkt in zekere zin een grotere waarheid dan hem lief is. Het programma is ook de baas over hem. Hij kan slecht nee zeggen, hij is snel voor iets te porren, het werk is altijd voor gegaan, het is zijn manier van bestaan, misschien wel de reden van bestaan. Hij heeft eens verteld hoe een van zijn inmiddels volwassen dochters zich de situatie thuis herinnerde. Ze hield haar vader voor dat het altijd slecht uitkwam als ze het waagde op zijn standaardvraag of het goed ging een 'nee' te laten horen. Dat antwoord was niet de bedoeling, het bracht alleen maar oponthoud. Tegen tv-presentator Hanneke Groenteman zei hij: 'Die herinnering van mijn dochter kwam als een boksbal op me af.'


Al dat zwoegen kent ook een triviale reden. Brood op de plank. Het element vader-van-studerende-kinderen-verdient-een-centje-bij heeft altijd ook een rol gespeeld. Joost Prinsen is zijn leven lang freelancer geweest. Hij heeft zich zijn leven lang afgevraagd of hij morgen nog wel werk had. Niet dat dit soort praatjes gaatjes vullen. In zijn eigen woorden: 'Je kunt lang lullen of kort, als je een goede vader wilt zijn, dan moet je er zijn.'


Is Joost Prinsen een versnipperd talent? Ach, hij scharrelt nu eenmaal graag. Hij houdt van afwisseling. HP/De Tijd vroeg hem in zo'n rubriek van impertinente vragen ('Bent u monogaam'?) naar zijn devies. Dat was niet moeilijk: 'Een vliegende kraai vangt altijd wat.' Dus altijd zorgen dat je vliegt.


Bert Wagendorp roemt zijn lenigheid. 'Hoe oud is Joost? 71? Dat is op leeftijd, toch? Maar eigenlijk is hij een jongen op leeftijd. In zijn nieuwsgierigheid. In zijn vermogen voortdurend zich te verbazen. Dat vind ik een grote kwaliteit in mensen.'


Jan Kok is programmamaker bij de NTR. Hij bedacht samen met Joost Prinsen de formule van de quiz Met het mes op tafel. Dat was in 1996. De quiz loopt nog steeds, nu bij omroep MAX. 'Joost heeft een licht manische kant', zegt Kok. 'Hij is snel vervuld van een idee, dat kan hem dan volledig in beslag nemen. Het kan heel goed dat een dag later weer een ander idee zich aandient dat bezit van hem neemt. Maar iets in hem weet wat hij moet doen. Het is een innerlijk kompas dat hem richting geeft.'


Nu komt daar dus Studio Sport bij, om precies te zijn Mart Smeets' De Avondetappe. Prinsen zal de komende weken elke avond een verhaal voorlezen, geschreven door wielerjournalist Frank Heinen, uit honderd jaar Tourgeschiedenis. Heroïsche verhalen en hilarische. En verhalen over list en bedrog, over doping dus.


Op de sportredactie van de NOS ontstond enig gemopper: was het nou wel nodig, om naast presentator Mart Smeets zelf nóg een oude man prominent in het programma te plaatsen?


Regisseur Pascal Clement: 'Ik ben zo blij dat ik heb doorgezet. Het zijn prachtige verhalen. Er is niemand die ze zo mooi kan vertellen als Joost. Als je hem hoort over de knecht van Eddy Merckx heb je het gevoel dat hij hem echt heeft zien rijden. Waarschijnlijk is dat ook zo.'


CV


1942geboren in Vught


1969eindexamen Toneelschool Amsterdam


1969toneeldebuut musical De kleine Parade


1969tv-debuut in Hadimassa, satire


1972start Stratemakeropzeeshow met Prinsen als Erik Engerd


1979start jeugdprogramma J.J. de Bom voorheen De Kindervriend


1988start Het Klokhuis


1997eerste aflevering Met het mes op tafel, quiz


2003presentator talkshow Maandag Prinsjesdag


2004officier in de Orde van Oranje Nassau


2007publicatie dagboek De Scharrelaar


2008Een goede speler is niet eerlijk, verhalen over bridge


2013Tour de Franceverhalen in De Avondetappe


Joost Prinsen is getrouwd, heeft twee dochters en woont in Halfweg.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden