Nieuws Chroom-6

Eén groot foutenfestival bij chroom-6-schandaal in Tilburgs werklozenproject

De gemeente Tilburg, NS/NedTrain en het Spoorwegmuseum hebben ernstig gefaald bij het bieden van een veilige arbeidsomgeving aan ruim achthonderd werklozen, die tussen 2004 en 2012 verplicht tewerk zijn gesteld bij het reïntegratiebedrijf tROM. Ze hebben ‘hun verantwoordelijkheden verwaarloosd’ en zijn dus ‘verantwoordelijk voor de eventueel veroorzaakte gezondheidsschade als gevolg van de blootstelling aan chroom-6’.

Een trein in de werkplaats van NedTrain. Beeld ANP

Tot dat snoeiharde oordeel komt een onafhankelijke onderzoekscommissie onder leiding Peter van der Velden, oud-burgemeester van Breda. Hij heeft de conclusies donderdag bekendgemaakt in het Willem II-stadion, in aanwezigheid van veel gedupeerden. De onderzoekscommissie pleit voor een barmhartige en ruimhartige compensatieregeling.

Bij het Tilburgse reïntegratiebedrijf werden (onder meer) oude treinen geschuurd en geverfd voor het Spoorwegmuseum. NedTrain, het onderhoudsbedrijf van de NS, wist dat bij het schuren de kankerverwekkende stof chroom-6 vrijkwam. Maar het deelde die informatie niet met de gemeente Tilburg en het Spoorwegmuseum, de andere twee partners in het omstreden werklozenproject.

Onacceptabele stijl van leidinggeven

‘Dat is schokkend’, aldus commissievoorzitter Van der Velden. NS-NedTrain kwam ook niet in actie toen medewerkers alarm sloegen en vertelden dat werken bij Trom niet veilig was. De werklozen moesten vrijwel zonder enige bescherming, zoals mondkapjes en afzuiging, treinen schuren. Daardoor dwarrelde het schuurstof met chroom-6 vrijelijk door alle ruimten van de loods. De onderzoekscommissie vindt het ook wrang dat de veiligheidsmaatregelen bij het reïntegratiebedrijf ‘fors afweken van wat bij NS/NedTrain zelf gebruikelijk was’.

De gemeente Tilburg is als werkgever ernstig tekortgeschoten in haar wettelijke zorgplicht tegenover zowel de eigen medewerkers als de deelnemers aan het tROM-project. Ze hield zich niet aan de voorschriften van de Arbo-wet en verzuimde de samenstelling van het schuurstof te laten onderzoeken.

De onderzoekscommissie hekelt ook de ‘onacceptabele stijl van autoritair leidinggeven’ door het lokale management van het reïntegratiebedrijf. Werklozen waren verplicht zich te melden, ook al waren ze ziek, op straffe van korting of stopzetting van de uitkering. De uitkeringstrekkers vormden weliswaar een moeilijke doelgroep, met veel psychische en verslavingsproblemen, maar de onderzoekscommissie vraagt zich oprecht af of de leidinggevenden voldoende op hun taak waren voorbereid. ‘De gemeente liet het Trom-management aan zijn lot over’, aldus Van der Velden.

Ook extern ingehuurde bureaus, die de wettelijk verplichte risico-inventarisatie en –evaluatie verrichtten, lieten steken vallen. De Arbeidsinspectie vatte haar taak ‘te beperkt’ op. Commssievoorzitter Van der Velden: ‘In de hele keten is het fout gegaan.’

Erkenning, verwerking en verzoening

Alle ruim 800 deelnemers aan het werklozenproject moeten compensatie krijgen, adviseert de onderzoekscommissie. Want ze zijn allemaal in meer of mindere mate blootgesteld aan chroom-6. Ze leven allemaal in angst en onzekerheid wat dat met hun gezondheid heeft gedaan of nog zal doen. ‘Compensatie is nodig voor erkenning, verwerking en verzoening’, aldus Van der Velden. Daarnaast moet iedereen die lijdt aan een ziekte als gevolg van chroom-6 ‘een uitkering voor immaterieel nadeel’ (smartengeld) krijgen.

Burgemeester Theo Weterings van Tilburg bood in reactie op het onderzoeksrapport zijn excuses aan voor het leed dat honderden Tilburgers is aangedaan. ‘Ik schaam mij diep voor wat er is gebeurd’, aldus Weterings. De gemeente zal volgende week bekendmaken hoe de compensatie- en smartengeldregeling eruit zal zien.

Ook de NS ging diep door het stof en bood excuses aan. ‘Het grijpt ons ook aan. Er zijn zaken niet goed gegaan’, aldus directielid Susi Zijderveld. De deelnemers van het Tilburgse reïntegratieproject reageerden verdeeld – sommigen willen eerst zien hoe de schaderegeling eruit komt te zien. Natascha van de Put, woordvoerder namens een groep van bijna honderd gedupeerden, zei geëmotioneerd vooral blij te zijn met de erkenning dat er sprake was van een keihard strafregime waaraan werklozen werden onderworpen.

De onderzoekscommissie pleit ook voor een landelijke leidraad voor schaderegelingen ter compensatie voor het werken met gevaarlijke stoffen. ‘Anders blijven we van het ene incident naar het andere incident hollen’, aldus voorzitter Van der Velden.

Remco op ’t Hoog: ‘We zijn daar echt als honden behandeld’

Remco op ’t Hoog heeft onder meer de vrijheidstrein van het Nationaal Comité 4 en 5 mei opgeknapt en geschilderd. Beeld Marcel van den Bergh

Remco op ’t Hoog (39): ‘Na een langdurige ziekte wilde ik weer aan de slag en zo kwam ik in 2010 bij het reïntegratiebedrijf tROM terecht. Ik heb er diverse klussen gedaan, zoals het schuren en verven van treinen, het repareren van fietsen, meegewerkt aan het bouwen van het rokershok. Ik heb ook nog de vrijheidstrein van het Nationaal Comité 4 en 5 mei opgeknapt en geschilderd.

‘Het was een vreselijk dwangregime dat daar heerste. Ik heb meegemaakt dat een oude, doodzieke man, een zestiger, zich ziek moest melden bij het kantoor. Hij mocht niet thuis blijven, anders zou hij voor drie maanden gekort worden op zijn uitkering. Nadat hij zich had gemeld, mocht hij weer gaan. Ik noem het weleens het concentratiekamp van de 21ste eeuw. Die dwangcultuur past echt niet bij deze tijd.

‘Toen in 2016 werd bekendgemaakt dat we ook nog eens met het kankerverwekkende chroom-6 werkten, verbaasde me dat eigenlijk niks. Het was al een enorme mesthoop daar, die bleek alleen maar nog groter te zijn. We hadden nauwelijks bescherming tegen die rotzooi. Met z’n zessen moesten we het met vier mondkapjes doen, die bovendien van binnen al stoffig waren van de verfresten met chroom-6.

‘Dat stof dwarrelde overal rond. Als er geschuurd was, lag het zelfs op de tafels in de kantine. Iedereen had er last van. Ik heb er maar enkele maanden gewerkt, maar sindsdien heb ik gebitsklachten. Ik mis een aantal kiezen en tanden, mijn gebit brokkelt af en mijn tandvlees bloedt.

‘Ik begrijp dat Europese medici hebben verklaard dat gebitsproblemen niets met chroom-6 te maken hebben, maar Amerikaanse medici denken daar al wat anders over. Ik weet ook niet of het door dat chroom-6 komt. Maar ik weet wel dat ik die gebitsklachten heb sinds ik daar gewerkt heb.

‘Medewerkers van de gemeente zijn hun zorgplicht niet nagekomen. We zijn daar echt als honden behandeld. Niet alleen onze gezondheid is in gevaar gebracht, het gaat ook om de onheuse manier waarop we werden bejegend, alsof we gevangenen in een strafkamp waren.

‘De meesten van ons hebben geen budget om medische klachten te behandelen – daarom moet er een gepaste schadevergoeding komen. En de verantwoordelijken voor het reïntegratiebedrijf moeten worden vervolgd. Daarom ben ik blij dat het Openbaar Ministerie een strafrechtelijk onderzoek is begonnen naar het chroom-6-schandaal bij tROM.

Michel Bruers: ‘Eén grote stofzooi zonder bescherming’

Michel Bruers werkte ruim een jaar bij tROM. Beeld Marcel van den Bergh

Michel Bruers (43): ‘Het gaat mij niet om het geld. Maar ik wil wel, dat als blijkt dat ik iets mankeer, dat het dan goed geregeld is. Wat heb je aan die 385 euro die ik nu van de gemeente heb gekregen? Ik heb een vriendin en een kleine – ik heb een gezin.

‘Het is natuurlijk schandalig dat ze ons met dat chroom-6 hebben laten werken, terwijl ze wisten dat het heel gevaarlijk was. Ik heb ruim een jaar bij tROM gewerkt. Het was mijn reïntegratie, het moest van de gemeente, terwijl ik nog niet eens zo lang werkloos was. Ik heb vooral oude treinen geschuurd en geverfd, een stuk of drie in totaal denk ik, die bestemd waren voor het spoorwegmuseum.

‘Het was één grote stofzooi, zonder mondkapjes of andere bescherming, zonder afzuiging. Er waren alleen een paar gebruikte mondkapjes, dus die zette ik maar niet op. En je moest het werk doen, anders gingen ze je uitkering korten.

‘Ik heb al jaren last van traanogen, heb het benauwd en ruik niks meer. Ik heb er nooit bij stilgestaan, tot een paar jaar geleden had ik nog nooit van chroom-6 gehoord. Maar het kan best weleens met dat schuren van de treinen te maken hebben. Naar de dokter ben in niet geweest – ik ga niet zo snel naar de dokter.

‘Het is allemaal dubbel lullig. Ik heb niets geleerd bij dat reïntegratiebedrijf. Ik was automonteur en tegelzetter, en toen moest ik bij Trom opeens elke dag treinen schuren en verven. Het was een strafregime. Maar je had geen keuze, anders kreeg je geen geld. Na ruim een jaar ben ik gestopt omdat ik weer werk vond als tegelzetter.

‘En nu blijkt dat ik misschien ook nog eens ziek ben geworden bij dat verplichte werklozenproject. Dat verwijt ik de gemeente wel, dat ze zo met mensen omgaan die toch al in een kwetsbare positie zitten.’

Verbetering: In een eerdere versie van dit stuk werd ten onrechte de UWV samen met de gemeente genoemd. De UWV is niet betrokken bij het uitvoeren van de bijstand. 

Eerder onderzoek en schadevergoedingen

Er lopen nog enkele andere onderzoeken naar chroom-6. Zo is het jarenlang gebruikt op locaties van Defensie, dat inmiddels met een collectieve schaderegeling en excuses is gekomen. Defensie verzuimde decennialang aan personeel te vertellen dat de verfstof zeer schadelijk is voor de gezondheid. 

Ex-medewerkers Defensie zijn ontevreden over het RIVM onderzoek naar chroom-6: ‘Het gritstof zat ook op de boterham met kaas’.

Afbrokkelende nagels, overal jeuk en kanker; Yusuf Ivak schuurde treinen bij tROM in Tilburg en is nu ziek.

Opinie: ‘Broodmagere vergoeding voor chroom-6-slachtoffers is sein voor oorlogsverklaring’.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden