ANALYSE

Een Grexit zal tenminste duidelijkheid scheppen

Drie jaar geleden werd gevreesd dat een vertrek van Griekenland uit de eurozone - de zogenoemde Grexit - het begin van het einde van de muntunie zou betekenen. Nu is de angst veel minder groot. Reden is dat de andere economieën in het zuiden van Europa en Ierland er beter voor staan en dat de economie in de eurozone zelf weer groeit. Daarnaast is er nu een bankenunie en heeft de Europese Centrale Bank meer instrumenten om de gevolgen te beperken.

null Beeld null

Maar niemand weet het echt. Of zoals Mario Draghi zelf onlangs vaststelde: 'We zijn beter bewapend dan in 2010, 2011 en 2012. Maar als de crisis doorzet, komen we op onbekend terrein.' Het eerste risico is wat de Griekse regering zal doen als het land failliet gaat. Ze kan gewoon in de eurozone blijven, omdat een vertrek niet kan worden afgedwongen. Formeel kan Griekenland zelfs niet uit de eurozone stappen als het land niet tegelijkertijd de EU verlaat. Daarom hebben de huidige leiders steeds gezegd 'in de eurozone te zullen blijven'. Dat wil ook het volk. Het is echter een juridisch mijnenveld. Griekenland houdt dan ook na een faillissement het recht zelf euromunten te blijven slaan en eurobiljetten te blijven drukken die in de rest van eurozone als geldig betaalmiddel moeten worden geaccepteerd. Ze kan die euro's gebruiken om internationaal betalingen te doen en nationaal eigen 'gedevalueerd' noodgeld invoeren zodat het land weer concurrerend wordt. Het zou tot grote chaos leiden, niet alleen in Griekenland maar in de hele eurozone.

Mario Draghi: 'We zijn beter bewapend dan in 2010, 2011 en 2012. Maar als de crisis doorzet, komen we op onbekend terrein.' Beeld null
Mario Draghi: 'We zijn beter bewapend dan in 2010, 2011 en 2012. Maar als de crisis doorzet, komen we op onbekend terrein.'

Een Grexit zal tenminste duidelijkheid scheppen. Griekenland kan dan een eigen munt invoeren, maar zeker is dat het leidt tot een verarming van het land dat in de afgelopen vijf jaar al een kwart van het bbp heeft ingeleverd. Geïmporteerde goederen worden aanzienlijk duurder. Griekenland zal de aflossingen en rentebetalingen op schulden zoveel mogelijk opschorten. Mogelijk krijgen het IMF en particuliere investeerders wel hun geld terug, maar de ECB en de Europese noodfondsen niet. Dat dwingt landen als Nederland en Duitsland miljardenverliezen te nemen. Die zullen dan worden opgenomen in een schuldenherstructurering binnen de zogenoemde Club van Parijs, zoals met Argentinië is gebeurd. Vaak duren dergelijke onderhandelingen vele jaren. Het is de vraag of iedereen met het eindresultaat akkoord zal gaan. Zeker is dat Griekenland een hele hoge rente zal moeten betalen op nieuwe leningen. Nu al is die opgelopen tot 29 procent.

Voor de rest van de eurozone zijn de consequenties minder duidelijk. Het Centraal Planbureau (CPB) stelde eerder dit jaar dat het directe risico van een Griekse vertrek uit de eurozone veel minder ernstig is dan in 2012. Europese banken hebben hun handen sindsdien grotendeels van het Griekse bankwezen afgetrokken. Bovendien ondersteunt de Europese Centrale bank de economie momenteel door grootschalig geld te injecteren in het financiële systeem. 'De directe economische gevolgen van een Griekse deconfiture voor de overige eurolanden zijn zeer waarschijnlijk goed te overzien, doordat de Griekse economie relatief klein is en de exposure van de financiële sector zeer beperkt', aldus het CPB. Maar minister Dijsselbloem stelde vorige week dat door sommigen 'te licht' wordt geoordeeld over de negatieve gevolgen voor de eurozone.

Ook het CPB erkent dat de indirecte risico's niet goed zijn in te schatten. Het imago van de eurozone krijgt een gevoelige knauw. De onomkeerbaarheid van het lidmaatschap van de eurozone zal hiermee op losse schroeven komen te staan. Of: beleggers zullen Brussel en Frankfurt niet meer geloven als ze in de toekomst beweren dat er verder 'geen landen uit zullen stappen' of 'de eurozone koste wat het kost in stand blijft'. Het zou zelfs tot speculatie kunnen leiden waarbij hedgefondsen de rentes van de staatsobligaties van andere landen tot ongekende hoogten zullen laten oplopen. Beleggers uit andere continenten zullen deze onduidelijkheid ook niet appreciëren en zich mogelijk hun handen van de markt voor staatsobligaties in euro's aftrekken, waardoor het nog moeilijker wordt de hoge schulden van veel eurolanden te financieren.

Er zijn economen die vrezen dat een Grexit de hele wereldeconomie zal destabiliseren en het hele financiële systeem op de grondvesten zal doen schudden, net als het faillissement van de zakenbank Lehman Brothers in 2008. President Marcel Fratzscher van het Deutschen Instituts für Wirtschaftsforschung (DIW) is iemand die bang is voor dat effect. 'Ook toen werd gedacht dat men wel één bestuurlijk falende zakenbank failliet kon laten gaan, maar de gevolgen waren onvoorzienbaar. We zitten allemaal in dezelfde boot.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden