Reportage

Een grappenmaker als opperbevelhebber, veel Oekraïners zien dat wel zitten

De Oekraïners zijn de oorlog in hun land zat. Zondag zullen ze dat laten merken ook. Dan wordt komiek Volodymyr Zelensky vrijwel zeker tot president gekozen. Een clown als opperbevelhebber, vinden ze dat in het door Rusland belaagde oosten wel zo slim?

De informatietent in het centrum van Charkov, waar vrijwilligers zich kunnen aanmelden voor de strijd aan het front. Beeld Emile Ducke

Kom je een Oekraïens huis binnen, dan trek je je schoenen uit. Maar niet in het huis van Viktoria Marinenko aan de rand van Charkov, de tweede stad van het land. Ze staat erop dat gasten hun schoenen aanhouden. ‘Een zeecontainer als huis heeft zo z’n voordelen’, zegt Marinenko. ‘Een zwiep met de bezem en het is weer schoon.’

Wilt u dit verhaal liever beluisteren? Hieronder staat de door Blendle voorgelezen versie:  

De container was bedoeld als tijdelijke oplossing. Een dak boven het hoofd tijdens problemen bij Marinenko’s woning in Piski, een dorpje verder naar het oosten. ‘Op het dak van die ­woning vielen bommen’, legt ze uit. Gelukkig beloofde president Porosjenko de oorlog snel te stoppen. Binnen een maand zou het gezin van Marinenko weer naar huis kunnen.

Na vijf jaar met z’n vieren in de container vindt Marinenko het mooi geweest. Zondag stemt ze op een tv-­komiek als nieuwe opperbevelhebber van het leger.

De meeste van haar landgenoten zijn hetzelfde van plan tijdens de presidentsverkiezingen, zo voorspellen de peilingen. Professioneel grappen­maker Volodymyr Zelensky staat op 73 procent van de stemmen, president Porosjenko op 27. Het presidentschap van Oekraïne kan Zelensky haast niet meer ontgaan.

Of Zelensky de juiste man is om leiding te geven aan een leger in oorlog, vindt Marinenko moeilijk te voorspellen. Hij heeft het immers nog nooit geprobeerd. ‘Zolang Porosjenko maar niet wint’, zegt ze. ‘Want hij brengt ons in elk geval geen vrede.’

Viktoria Marinenko samen met haar dochter Nina en zoon Nikolaj. Ze wonen al vijf jaar in een van de containers. Beeld Emile Ducke

Greintje hoop

Buiten staan nog veel meer containers. Tientallen zijn het er, geschonken door de Duitse regering. Allemaal hebben inmiddels een eigen huisnummer. Sommige kijken uit op het speeltuintje of op bankjes in het geel en blauw van de Oekraïense vlag. In alle containers brandt nog steeds licht.

‘We hebben 304 inwoners, allemaal uit het oosten’, zegt Arthur Statsenko, de beheerder van het containerdorp. Burgemeester, zo kun je hem nu ook wel noemen, want het tijdelijke kamp is een permanent nederzetting geworden. ‘We hebben een steeds sterker gemeenschaps­gevoel’, zegt Statsenko. ‘Dit jaar hadden we een recordaantal deelnemers bij de jaarlijkse voorjaarsschoonmaak van het dorp.’

Mensen geloven steeds minder in een terugkeer naar huis, zegt de burgemeester. In het oosten van Oekraïne regent het immers nog steeds kogels en granaten. De oorlog tegen pro-Russische separatisten heeft aan meer dan 13 duizend mensen het leven gekost. ­Iedere week komen er slachtoffers bij. Meer dan twee miljoen burgers zijn gevlucht.

Maar de verkiezingen van zondag bieden weer een greintje hoop. ‘Iedereen bepaalt zelf op wie hij stemt, we hebben democratie hier’, zegt burgemeester Statsenko over zijn electoraat. ‘Maar veel stemmen voor Porosjenko lijkt me onwaarschijnlijk.’

Toch zijn er ook mensen die niet zitten te wachten op een grappenmaker als opperbevelhebber. Irina Bilinskaja van container nummer 4 vreest dat ­Oekraïne de controle kan verliezen over de nu stabiele frontlijn als de onervaren Zelensky de leiding overneemt. ‘Een simpel foutje kan een gigantisch gevaar opleveren voor ons land’, zegt ze.

‘Hij kan natuurlijk wel ervaring opbouwen’, zegt haar man Viktor. ‘Maar hoeveel levens moeten we opofferen voor die ervaring? Wij hebben voor ons leven gerend toen de bommen vielen, als het maar niet zo erg wordt als toen.’

Zij en haar man Viktor hebben al geaccepteerd dat de oorlog niet snel zal stoppen. Het toekomstplan van Viktor is om in de buurt een zwarte walnootboom te planten. ‘Duurt even, maar het hout is prachtig. Als we dat verkopen, kunnen we misschien een flatje kopen.’ Zou fijn zijn, want krap is het wel met 9 kinderen en 11 kleinkinderen in vier containerwoningen.

Maar zelfs een van hun dochters stemt zondag op Zelensky. Viktor zucht. ‘Zij ziet een fris gezicht.’

Het containerdorp in Charkov, er wonen 304 personen die allen moesten vluchten voor de oorlog in Oost-Oekraïne. Beeld Emile Ducke

Oorlog op het plein

Ook voor de andere 1,5 miljoen inwoners van Charkov is de oorlog nooit ver weggeweest de afgelopen jaren. Het scheelde niet veel of de voormalige hoofdstad van Oekraïne was zelf onder separatisten­bewind gevallen. In 2014 namen rebellen met Russische vlaggen het provincie­gebouw in. Ze sleurden Oekraïense ambtenaren op hun knieën het plein op voor publieke afranselingen. Het leger van Kiev heroverde de stad ternauwernood.

Sindsdien staat er een grote geel-blauwe tent op het plein. ‘Alles voor de overwinning’, staat erop. Binnen in de tent weven mensen camouflagenetten voor de troepen aan het front. Er hangt een lijst met telefoonnummers voor personen die aan het front willen vechten. En af en toe stort iemand nog wat in de donatiepot.

Het is de tent van Ihor Rossokha, hoogleraar filosofie. ‘Wij houden het plein onder Oekraïense controle’, zegt Rossokha. ‘Zonder ons nemen anderen het plein over met tenten en spandoeken als ‘vrede’. Die mensen zijn niet te vertrouwen’, zegt Rossokha. ‘Iedereen is voor vrede. Wij zijn voor vrede met overwinning.’

Rossokha vreest dat Zelensky bereid is tot onderhandelingen met de separatisten. Misschien wel met toezeggingen, zoals het afstaan van grondgebied.

Rossokha ziet maar een oplossing. ‘Meer raketten.’ Want, zegt hij: ‘Zolang Poetin in het Kremlin zit, bestaat er geen vreedzame oplossing.’

Het is een groot raadsel wat Zelensky’s plannen voor de oorlog zijn. Zijn campagne bestaat voornamelijk uit comedyshows in stadions en uit een tv-serie waarin Zelensky al president is. Campagnevoeren vindt hij niet nodig. ‘Jullie zijn slimme mensen’, grapte hij laatst in een vol stadion in Dnipro. ‘Jullie weten wat jullie moeten doen, toch?’

Debatten met Porosjenko is hij uit de weg gegaan. Mogelijk komt er vrijdagavond toch nog een debat, op voorwaarde van Zelensky dat het plaatsvindt in het Olympisch Stadion. Dat kan uitdraaien op een show met bijna honderdduizend toeschouwers zonder veel ­inhoud – ­Zelensky’s specialiteit.

Tv-komiek Volodymyr Zelenskiy enthousiast na de exit poll tijdens de verkiezingen in maart. Beeld REUTERS

De frontsoldaten

Zelfs in Zelensky’s campagnebureau in Charkov weet niemand wat de plannen zijn voor de oorlog in het oosten. ‘Hij kiest misschien wel iemand anders uit die opperbevelhebber kan worden’, Aleksej Vdovitsjenko, voorzitter van het campagnebureau, schouderophalend. ‘De president is vooral het gezicht van het land.’

Toch blijkt Zelensky onder militairen populair. In de eerste ronde van de verkiezingen kreeg hij bij stembussen voor frontmilitairen ongeveer net zoveel stemmen als Porosjenko, hun aanvoerder.

Bij de vereniging voor veteranen uit het oosten – meer dan vijfduizend ­leden alweer – begrijpen ze de populariteit van de grappenmaker wel. ‘Soldaten zijn moe van de oorlog, op hun telefoon zien ze strakke filmpjes met een nieuw gezicht’, zegt Sergej Babajev, oud-infanterist. En ja, de oorlog heeft Porosjenko niet gewonnen.

Maar andere veteranen in het kantoortje vragen aandacht voor de hervormingen die Porosjenko doorgevoerd heeft. ‘Toen ik naar het oosten ging, heb ik zelf een Duits uniform gekocht’, zegt Pavel Borisov, oud-tankcommandant en voorzitter van de vereniging. De Oekraïense bleven aan je lichaam plakken als ze in brand vlogen. Nu zijn er betere uniformen’, en trots toont hij zijn nieuwe pak.

Artilleriecommandant Valeri Manilenko valt zijn krijgsmakker bij. ‘Porosjenko heeft tenminste een leger opgezet dat klaar is voor het slagveld.’ Zelensky daarentegen is een grote onbekende. Manilenko: ‘Ik wil geen opperbevelhebber in de zak kopen.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden