Een goede speech vertelt geen feiten, maar indrukken

Daar lag ze, in een bruine doos: Margareth Thatcher, 'Fragile'.

Sterk openingsbeeld van Speeches, de zesdelige VPRO-reeks over wereldberoemde toespraken. Dat de beeltenis van 'The iron lady' uit Spitting Image weer tot leven kwam, was op zichzelf al een genot. Misschien dat haar karikaturale kenmerken mede de ingrediënten waren voor het krachtige beeld dat ze wilde uitstralen in die kille jaren tachtig van de vorige eeuw.

Helaas kwamen die eigenschappen in Speeches maar weinig aan bod. De kijker moest sowieso op een ander been gaan staan na het horen van de titel. Speeches bleek, in weerwil van aankondigingen, maar nauwelijks over toespraken te gaan. De serie is geen les voor sprekers of hun tekstschrijvers. Het is een terugblik op een tijdvak en de hoofdpersoon, verteld vanuit verschillende hoofdrolspelers, die de makers knap bijeen hebben weten te krijgen.

Vertrekpunt was zondag de toespraak van Thatcher uit 1980, waarin ze haar roemruchte onbuigzaamheid definitief neerzette, met de kernzin 'The lady's not for turning'. Haar vaste spindoctor, Harvey Thomas, 'verantwoordelijk voor elke ademtocht van Thatcher', blikte terug op het uitgeschreven origineel van de speech. De pauzes, de nadrukken, het stond allemaal onderstreept. Hij worstelde met het oprukkende mediatijdperk en lette altijd op het beeld van Thatcher op tv. Zo bedacht hij 'Harvey's wig', achtergrondfiguren opgesteld in V-vorm, waardoor het oog enkel naar de spreker leidde.

Steve Nallon, stemacteur die zijn carrière nog altijd dankt aan de jaren waarin hij Thatcher voor Spitting Image vertolkte, dacht dat de dictie en intonatie alle rijken om Thatcher heen bang maakten. 'Ze deed hen aan hun kindermeisjes denken.'

In 1984 pleegde de Ierse vrijheidsstrijder Patrick Magee 's nachts een bomaanslag op een partijcongres van de Tories. De bom kostte vijf man het leven, Thatcher bleef ongedeerd doordat ze tot diep in de nacht aan een speech werkte. De dader heeft inmiddels berouw en is dik bevriend geraakt met Thatchers spindoctor, die hem na lang wikken vergiffenis schonk.

Speech-kunde of allegaartje, de serie roept onvermijdelijk vragen op hoe het gesteld is met de Nederlandse kwaliteit van speeches. Legendarische sprekers en toespraken zijn dun gezaaid in Nederland.

De VARA-gids hield voor het nummer van deze week een enquête. Conclusie: de beste sprekers zijn mannelijke politici uit ellendige momenten van de afgelopen twintig jaar. Negen van de elf hoogst genoteerde toespraken dateren uit de laatste twee decennia. Waar de VARA-gids constateerde dat het journaille kort van memorie lijkt, trokken Speeches-eindredacteuren Roel van Broekhoven en David Kleijwegt in de VPRO-gids precies bij die twintig jaar een scheidslijn. Voor hun reeks kwamen enkel toespraken in aanmerking die zo'n twintig jaar oud zijn, lang genoeg voor een terugblik. Bovendien moest de toespraak 'het een en ander in de wereld teweeg hebben gebracht'.

Dan kom je al gauw terecht bij de recente toespraak van Frans Timmermans voor de VN, over de MH17. Uitgerekend de winnaar bij de VARA-gids, maar voor de VPRO te vers. Voor de tv-kijker trouwens maar drie maanden memorabel. Bejubeld op het moment zelf, bij het vuilnis gezet nadat Jeroen Pauw - terecht - morrelde aan het waarheidsgehalte van dat verhaal.

Een goede speech vertelt geen feiten, maar indrukken. Misschien dat het daarom niets is voor de nuchtere Nederlandse spreker om zijn toehoorders sprakeloos te maken.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.