Een goed debater oefent eerst

Vandaag begint het belangrijkste Kamerdebat van het jaar: de Algemene Politieke Beschouwingen. Hoe is het gesteld met de debatkwaliteiten van de hoofdrolspelers in de nationale vergaderzaal? En waar zijn de vrouwen gebleven?

'Rampzalig', zegt Charles Huijskens, communicatiedeskundige en debattrainer, over het niveau van het politieke debat in Nederland. 'De meeste politici kunnen niet eens kort samenvatten wat ze willen.' Debat is leuk, vindt oud-journalist Huijskens, maar Nederlandse politici laten dat veel te weinig zien. Het lukte Pim Fortuyn elf jaar geleden wel, maar er is ook sindsdien nog altijd geen echte debatcultuur ontstaan in Nederland.

Hoogleraar Jaap de Jong, taalwetenschapper aan de Universiteit Leiden, vindt dat het allemaal wel meevalt. De retorica-expert noemt de debatkwaliteit in Nederland 'redelijk goed'.

Wat maakt een politicus tot een goed debater? 'Je moet in staat zijn je te onderscheiden van de andere partijen', vindt De Jong, 'laten zien dat er verschillende meningen zijn.'

Grote rol daarbij speelt het zogeheten 'framen', dat wil zeggen: de complexe werkelijkheid terugbrengen tot overzichtelijke, lekker bekkende, sturende oneliners, die niet per definitie ondersteund worden door de feiten.

'Je moet iets vinden om je beleid mee samen te vatten, pas dan blijft het hangen', zegt De Jong. 'Duizend losse puntjes, dat onthouden de kijkers niet, het woord participatiesamenleving onthouden ze wel. Als jouw frames worden overgenomen, doe je het goed. De hardwerkende Nederlander van Mark Rutte is er ook zo één. Op een gegeven moment had elke partij het daar over.'

Zich onderscheiden, dat doen Nederlandse politici te weinig, vindt Huijskens. Men heeft het zo veel over details, dat de grote lijnen onzichtbaar blijven. 'Als je aan je neef uit Australië vraagt wie bij ons de linkse en de rechtse politici zijn, kan hij ze niet aanwijzen.'

Een andere debatkunst is het adequaat reageren. D66-leider Alexander Pechtold kwam in 2009 met een stapel rapporten naar de interruptiemicrofoon om te tonen dat het kabinet genoeg had onderzocht en eindelijk eens met beleid moest komen. Toen CDA-fractievoorzitter Pieter van Geel opmerkte dat er toch echt een 'samenhangende' visie nodig was, vroeg Pechtold: 'Zal ik er een nietje doorheen slaan?' Hij was 's avonds op alle journaals. De Jong: 'Een ijzersterke reactie.'

Het is een voorbeeld van een ander belangrijk onderdeel uit de retorische trukendoos: de visualisatie. De Jong: 'Femke Halsema kwam ooit aanzetten met een telraampje om de financiële situatie van Nederland te duiden. Dáár komen fotografen op af.'

Het kan ook misgaan. De stekkerdoos van Jolande Sap, uit 2011, is daarvan een tragisch voorbeeld. Zij verloor de woordenwisseling met Geert Wilders, ging roemloos ten onder in hoongelach en werd een pijnlijke YouTube-hit. 'Daar was te veel over nagedacht', zegt De Jong.

Eén tip nog van Huijskens en De Jong: oefenen! 'Bedenk niet alleen vooraf wat je wil zeggen, maar ook wat je gaat antwoorden bij interrupties', onderstreept De Jong. 'Laat gerust je medewerkers interrupties met je oefenen.' Maar kijk uit: het moet er ook weer niet bovenop liggen dat je hebt geoefend. 'Je moet je trucs verbergen', adviseert De Jong. Of, in Huijskens woorden: 'Altijd authentiek blijven.'

Vanaf 10.30 uur live op Nederland 1

Bij de Algemene Politieke Beschouwingen verdedigt premier Mark Rutte het kabinetsbeleid voor 2014. Het is traditiegetrouw het belangrijkste Kamerdebat van het jaar. Alle hoofdrolspelers hopen zich te profileren: wie krijgt de spaarzame zendtijd in de avondjournaals? Vanaf 10.30 uur - live op Nederland 1 - is het vandaag de beurt aan de fractieleiders. Morgen, weer vanaf 10.30 uur, praat Rutte terug. Fracties proberen met moties het kabinetsbeleid bij te sturen. De kernvraag dit jaar luidt: komt Rutte tot zaken met een of meer oppositiepartijen?

undefined

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden