Een gitaar en een verhaal

Zomervakantie. Eindelijk tijd om al die boeken te lezen, cd's te luisteren of films te kijken waarover iedereen het heeft, maar u nog niet kan meepraten. Deel 6:Maandag wordt de winnaar bekend van de tv-show 'De Beste Singer-Songwriter van Nederland'. Leuk, maar die winnaar zal hoe dan ook verbleken bij deze grootheden van vroger en nu. Oftewel: de beste Singer-songwriters.

1. Bob Dylan

Biograph

Columbia (1985)

Ja, iedereen kent God. En als hij dan niet de god van singer-songwriters is, dan wel een van de aartsvaders, de Abraham van het persoonlijk geëngageerde lied. Dylan is de blauwdruk die voor je geestesoog verschijnt elke keer als een individu met gitaar een podium opkomt. En al is iedereen die zijn eigen liedjes vertolkt per definitie een singer-songwriter, die term is voorbehouden aan liedjesmakers die vanuit de meest persoonlijke beleving iets vertellen over onze relaties met de samenleving, met elkaar en met onszelf. Van oudsher opererend in een folktraditie heeft een singer-songwriter niet meer nodig dan een instrument en een persoonlijke beleving die universele weerklank vindt. Kijk, da's Bob. Natuurlijk hebben Leonard Cohen, Joni Mitchell en Neil Young mede het beeld bepaald. Maar het kan geen kwaad terug te gaan naar de bron. Biograph reikt niet verder dan de jaren tachtig, Dylans beste periode.


2. Div. artiesten

The Sound of the Westcoast, 1965-1979

Ambo (2012)

De gouden eeuw van de introverte pop lag in de eerste helft van de jaren zeventig. Met de westkust van de Verenigde Staten als broedplaats en Laurel Canyon, Los Angeles als centrum. Onder anderen Graham Nash woonde er samen met zijn toenmalige geliefde Joni Mitchell - hij had hun huiselijke leven in Our House van Crosby, Stills, Nash & Young vereeuwigd. In de enclave was het een komen en gaan van liedjesschrijvers: Neil Young, Carole King, James Taylor, Jackson Browne. Er werd gebuurd, gespeeld en geblowd. Mama Cass van de The Mamas & The Papas, die er ook woonde, organiseerde geregeld bijeenkomsten. Creatieve geesten gaven zich na de hectische jaren zestig over aan introspectie, op zoek naar antwoorden. En al is dit soundbook (een boek met vier cd's) van Blokhuis niet toegespitst op singer-songwriters, het geeft een beeld van de west coast scene met bekend en obscuurder werk.


3. Nick Drake

Fruit Tree

Island (1979)

Aan de andere kant van de oceaan staat de Britse Nick Drake model voor een ander type liedjesschrijver: de gedoemde romanticus. Drake werd tijdens zijn leven geplaagd door depressies en maakte in 1969 het prachtige Five Leaves Left, dat bij zijn leven niet noemenswaardig verkocht. Zijn volgende twee albums deden het even slecht en Drake besloot in 1972 niet meer op te treden of muziek op te nemen. In 1974 overleed hij aan een overdosis antidepressiva; het is altijd onduidelijk gebleven of het zelfmoord betrof. De extreem gesloten Drake werd later getypeerd als een enigma gewikkeld in een mysterie. In de jaren tachtig, met de release van Fruit Tree, een box-set met de drie studioalbums, wat losse nummers en een biografie, beleefde Drake postuum zijn erkenning. Artiesten roemden hem als voorbeeld. Hij werd het prototype van de getroebleerde eenling die alleen kon communiceren via zijn muziek.


4. Sufjan Stevens

Greetings from Michigan, the Great Lake State

Rough Trade (2003)

Tijdens een optreden vorig jaar in Nederland zei de Amerikaanse singer-songwriter Sufjan Stevens dat hij niet van plan was om een beetje op de banjo te tokkelen. Stevens, waarschijnlijk gehinderd door zijn reputatie van banjofolkie, had toen al een plaat gemaakt waarop elektronica de overhand had genomen. Hoewel hij op eerdere platen het folkgereedschap van piano, akoestische gitaar, banjo, en blokfluit hanteerde, klonk het zelden als een conventionele begeleiding. Verschillende instrumenten spelen repetitieve melodieën die bijdragen aan een harmonieus bouwwerk. Door instrumentgroepen bij te zetten en weg te halen, verandert de klankkleur, terwijl een ritmische puls blijft. Sommige nummers op Michigan en opvolger Come On feel the Illinoise voelen aan als een folky variant van minimal music. Een verhalende pen waarmee Stevens een short story neerzet en de stem van de onschuld zelve doen de rest.


5. Rufus Wainwright

Want One

Universal (2003)

Waarom zou je je beperken tot piano of gitaar als je een heel orkest tot je beschikking hebt. Rufus Wainwrights liedjes bloeien in een weelde van strijkers, blazers en koortjes die je eerder in een musicalcontext verwacht dan in popcultuur. Wainwrights teksten vallen binnen de bekentenispoëzie, waarbij hij niet schroomt persoonlijke ervaringen breed uit te meten. Zijn ouders zijn folkies Loudon Wainwright III en wijlen Kate McGarrigle. Muzikaal is hij een van de meest getalenteerde singer-songwriters van het moment. Want One herbergt van zijn zeven albums de meeste pareltjes, van Oh What a World, waarin Ravels Bolero als een vloedgolf boven alles uitstijgt, tot het ingehouden Vicious World, waarin een koortje vol bitterzoete harmonie de begeleiding verzorgt. Ook aardig om vader Loudon ernaast te beluisteren. Die heeft niet veel op met het uitbundige van zijn zoon en drukt zich uit met schaarse middelen.


6. Bon Iver

For Emma, Forever Ago

4AD (2008)

Bonnie Prince Billy, Tom Waits, Antony: het zijn ook singer-songwriters, maar met een eigen muzikaal karakter en uitstraling. Door de decennia heen is het beeld van de troubadour met zijn instrument als metgezel overeind gebleven als muzikaal archetype. Maar het zit vol haken en ogen. Omhul je met de gebruikelijke attributen zonder dat daar genoeg oorspronkelijkheid tegenover staat en je vervalt in het beste geval tot een braaf nagevolgd recept (Milow) en in het slechtste geval tot gruwelijke sentimentaliteit (James Blunts You're Beautiful). Ze bestaan nog wel, oerromantici die in weerwil van de clichés óók mooie muziek maken. De Amerikaanse Justin Vernon van Bon Iver trok zich in 2008 terug in een hutje in Wisconsin en kwam eruit met liedjes voor het album For Emma, Forever Ago, puur en breekbaar. Na beluistering spoken Vernons ijle falset en zijn kwetsbaar naakte liedjes nog lang in je dagdromen.


7. Spinvis

Spinvis

Excelsior (2002)

Ontegenzeglijk de beste songschrijver van Nederland op dit moment is Erik de Jong alias Spinvis. De simpele associatieve poëzie die hij in een keukenlaatje van zijn hersenen lijkt te hebben gevonden, roept een schok van herkenning op: 'Hé, ik heb geen probleem en ik vind niemand raar. Alleen maar zien hoe jij de trap oploopt. Ik zit simpel in elkaar', uit Ik wil alleen maar zwemmen. De Jong heeft drie reguliere cd's uitgebracht die alle drie even mooi zijn, maar het debuut maakte de meeste indruk. Ook de moeite waard is Roosbeef, die observaties doet die haaks lijken te staan op haar onderwerpen maar er toch in passen. Lucky Fonz III is een excellente verhalenverteller. Daarnaast verdedigen Tim Knol, Blaudzun, Case Mayfield, Marike Jager en Bertolf de nationale eer. Er zullen er meer komen als het aan de VARA en BNN ligt, die in een tv-programma uitmaken wie nou de beste van Nederland is. Maandag finale.


8. John Grant

Queen of Denmark

Bella Union (2010)

Om een duistere reden zijn in de internationale muziekscene veel J's actief. James Morrison, Jason Mraz, Jack Johnson, John Mayer, Josh T. Pearson, John Grant, James Vincent McMorrow. Veel van hen bewandelen de platgetreden paden waar alleen nog clichés willen groeien (Mraz, Johnson). John Grants Queen of Denmark is schatplichtig aan het verleden met zijn vintage jarenzeventigsoftpop, maar zijn liedjes met venijn en humor zijn zo sterk dat ze klinken als goed bewaarde geheimen uit die periode. Maar zoals Grant, Bon Iver en Spinvis zijn er niet veel. Dat terwijl het aandeel van de schrijvende muzikant in popmuziek flink is uitgedijd. Misschien heeft dat te maken met de lage instapmogelijkheid. Naast je eigen stem heb je niets anders nodig dan wat hout en snaren. Combineer dat met een modern medium dat met een muisklik de hele wereld rond jouw kampvuur verzamelt en een overaanbod is verzekerd.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden