Een gezellige familie met grote ambities

De klant is koning en de loyaliteit van het personeel is sterk. En nu doet de Brabantse supermarktfamilie Van Eerd achter Jumbo een gedurfde gooi naar de veel grotere concurrent Super de Boer....

Wie de ziel van supermarktketen Jumbo wil begrijpen, kan niet heen om de legende van het blikje tomatenpuree. Vermoedelijk kennen bijna alle Jumbo-medewerkers het verhaal over de dame die een blikje tomatenpuree van 9 eurocent kocht bij de Jumbo in Groningen. Toen ze het blikje thuis opende, bleek dat de inhoud was gaan gisten. Het rode spul spoot in het rond en maakte een grote vlek op de recent gewitte keukenmuur. Mevrouw diende een klacht in bij ‘haar’ Jumbo en nog diezelfde middag stond een stel Jumbo-werknemers voor haar deur, met kwasten en verfrollers in de hand. Ze kwamen de keuken opnieuw witten.

Het tomatenpureeverhaal, dat geen legende is maar waar gebeurd, staat symbool voor een van de kernprincipes van het bedrijf. Het gezegde ‘de klant is koning’ mag bij Jumbo geen loze kreet zijn. De Brabantse familie Van Eerd, de eigenaren van Jumbo, ziet er hoogstpersoonlijk op toe dat het personeel dat principe ook naleeft. De familieleden bepalen tot in de details wat er op de werkvloer gebeurt. Volgens supermarktkenners is de intensieve bemoeienis van de Van Eerds het geheim achter het succes van Jumbo, dat vorig jaar een omzet van 1,473 miljard euro behaalde.

Anderhalve week geleden deed de familie vriend en vijand versteld staan met een gedurfd bod op concurrent Super de Boer. De familie bood 480 miljoen euro voor de 310 filialen van Super de Boer, dat in Nederland 6,8 procent marktaandeel heeft. De 124 Jumbo-supermarkten zijn goed voor een marktaandeel van 4,8 procent. Als de overname doorgaat, slokt kleine broer dus grote broer op.

Voor wie de opmars van Jumbo de laatste jaren heeft gevolgd, is de beoogde overname waarschijnlijk minder verrassend. De keten is al een tijdje onstuimig aan het groeien. Tien jaar geleden telde het bedrijf 51 supermarkten, in 2007 was de honderdste winkel een feit en volgende week opent de 125ste Jumbo zijn deuren in Oldenzaal.

De Van Eerds hebben hun torenhoge ambities nooit onder stoelen of banken gestoken. In oktober vorig jaar kondigde algemeen directeur Frits van Eerd aan dat hij het marktaandeel van Jumbo binnen vijf jaar wil verdubbelen tot 10 procent. Ook de vervanging – eerder dit jaar – van de voltallige raad van commissarissen was achteraf een teken aan de wand. Vier onbekende commissarissen zijn onlangs ingeruild voor de kanonnen Antony Burgmans (ex-topman Unilever), Wilco Jiskoot (ex-raad van bestuur ABN Amro) en Harry Bruijniks (oud-topman Laurus).

Het hoofdkantoor van Jumbo staat in Veghel, de bakermat van de familie Van Eerd. De pater familias is Karel (71), die in 1956 in het bedrijf stapte en nu president-commissaris is. De drie kinderen van Karel en zijn vrouw Kitty – Colette, Frits en Monique – werken ook bij Jumbo. Karel en zijn kinderen zijn ieder voor 25 procent eigenaar van het bedrijf.

Frits (42) is als algemeen directeur verantwoordelijk voor de hoofdstrategie en de overnamen. Zijn oudere zus Colette Cloosterman-Van Eerd (43) is commercieel directeur. Zij gaat over de filialen en waakt over de winkelformule. De jongste dochter Monique Groenewoud-Van Eerd (41), die getrouwd is met een telg uit een andere Brabantse supermarktfamilie, maakt formeel geen deel uit van de directie. Zij is manager projecten en evenementen en heeft de leiding over alle promotionele activiteiten. Financieel directeur Ton van Veen is de enige outsider in de top van het familiebedrijf.

De Van Eerds stammen uit een molenaarsgeslacht. Het supermarktbedrijf heeft zijn oorsprong in de groothandel in voedingsmiddelen die Johan van Eerdt, een oudoom van Karel, in 1921 oprichtte. Kleine kruideniers in de wijde omgeving van Veghel vormden de klantenkring. Frits van Eerd, de vader van de huidige patriarch, was Johans beoogde opvolger. Hij moest zich wegens ernstige hartklachten echter voortijdig terugtrekken uit de zaak. Zijn zoon Karel werd daardoor in 1956 al op 18-jarige leeftijd officieus de baas.

In de jaren tachtig besefte Karel dat hij zijn handelswaar zelf aan de consument moest gaan slijten. Veel kleine kruideniers legden door de opkomst van supermarktketens als De Gruyter en later Albert Heijn het loodje. Van Eerd nam enkele supermarkten van voormalige klanten over; zo rolde hij de supermarktwereld in.

De naam Jumbo kwam pas later en is niet door Karel bedacht, maar door de Tilburger Jan Meurs. Hij opende in 1979 de eerste Jumbo. De naam is afgeleid van Torro (stier), de inmiddels verdwenen supermarktketen waar Meurs werkte voordat hij voor zichzelf begon. Meurs wilde zijn bedrijf noemen naar een dier dat groter en sterker is dan de stier, en kwam op een olifant. Dat werd dus Jumbo. Karel van Eerd kocht Meurs’ winkel in 1983 en nam de naam over.

Pas dertien jaar later introduceerde Karel de gouden formule van ‘De Zeven Zekerheden’ waarmee Jumbo zich tegenwoordig onderscheidt van de concurrentie. Die laat zich samenvatten als: lage prijzen, een heel groot assortiment, een luxe winkelinterieur en een uitstekende klantenservice.

In de beginjaren draaiden de Jumbo-supers maar matig. Maar nadat Karel in 1996 zijn supermarkt in Den Bosch volgens de nieuwe formule had omgebouwd, verdrievoudigde de omzet van dat filiaal. De succesformule hebben de Van Eerds overigens ook gekopieerd van Meurs, die het idee weer opdeed bij Wal-Mart in de Verenigde Staten.

De bedrijfscultuur bij Jumbo heeft nog altijd een Amerikaans ‘feel good, happy to serve you’-tintje. De familie is overal duidelijk aanwezig. Bij de ingang van vrijwel elk filiaal hangt een levensgroot portret van Karel van Eerd, met een tekst waarin hij de klant bedankt voor het bezoek aan zijn winkel. Colette spreekt de consumenten toe in het klantenmagazine Mijn Jumbo, waarin moeder Kitty schoonmaaktips geeft.

Familieleden, vooral Colette, laten zich geregeld op de winkelvloer zien. Frits was in 1999 Prins Carnaval van Kuussegat (Veghel) en heeft meerdere carnavalskrakers op zijn naam staan, waaronder een werkje met de titel Wij doen het licht wel uit!, dat hij opnam met het fameuze Brabantse carnavalsduo Gebroeders Ko.

Een moeder die de goegemeente uitlegt hoe je de vloer streeploos schoon krijgt en een zoon die rondhost in een dorpskroeg – het zijn opmerkelijke activiteiten voor een stel multimiljonairs dat vorig jaar met een geschat vermogen van 400 miljoen euro op nummer 68 stond in de Quote 500.

‘Inderdaad wel bijzonder dat de baas van zo’n imperium zulke dingen doet’, beaamt Ton Koopmans, de helft van de Gebroeders Ko. ‘Maar zo is Frits. Hij blijft zichzelf. Verder heeft hij overal schijt aan. Zo is die hele familie. Wij zaten laatst in het vliegtuig naar Spanje met pa en ma Van Eerd. Je zou zeggen dat die mensen business class vliegen, maar ze zaten gewoon tussen de andere passagiers.’

Hoewel de familie niet vies is van rijkeluishobby’s (Karel is een golffanaat met een eigen baan; Frits rijdt in dure sportauto’s), wordt hun dat over het algemeen gegund, omdat ze allemaal zo hard werken.

De Veghelse handelaar in auto-onderdelen Tonnie van Deijne kent Frits uit het rallycircuit en kenschetst hem als ‘vooruitstrevend, helder van geest en iemand die precies weet wat hij wil’. ‘Hij gedraagt zich absoluut niet als rijkeluiszoontje, maar als iemand met het hart op de goede plaats. Hij is trouwens gewoon als vakkenvuller begonnen.’

Frits maakt werkweken van 70 tot 80 uur en Colette, getrouwd met de oprichter van het bedrijf Rituals (van de wellnessproducten), combineert haar voltijdbaan met het moederschap van vier kinderen en het lopen van marathons.

Het personeel voelt zich met dank aan die onopgesmukte instelling van hun bazen onderdeel van een gezellige Brabantse familie. De werknemers zijn daardoor erg gemotiveerd. Hoewel Jumbo bepaald niet bekend staat om een ruimhartig salarisbeleid, is de keten toch een populaire werkgever.

FNV-bestuurder Arie van der Pijl zegt dat hij opvallend weinig klachten krijgt van Jumbo-medewerkers. ‘De loyaliteit naar het bedrijf is sterk. De eigenaren stellen zich tegenover het personeel heel open op en weten behoorlijk goed wat er op de vloer speelt. Als ik met Frits praat, merk ik gewoon dat hij overal van op de hoogte is.’

Een hoge arbeidsproductiviteit, een laag ziekteverzuim en nauwelijks gezeur over de lonen: dat helpt om de kosten binnen de perken te houden. Dat laatste is cruciaal, want de combinatie lage prijzen/groot assortiment betekent per definitie dat de marges laag zijn. Jumbo-winkels moeten daarom een heel hoge omzet halen om rendabel te zijn. De formule is alleen winstgevend te maken in winkels van een bepaalde schaal.

Supermarktdeskundige Jan-Willem Grievink ziet dan ook een probleem opdoemen: ‘De meeste winkels van Super de Boer zijn de helft kleiner dan die van Jumbo, met gemiddelde omzetten die ook veel lager liggen. Wil je van die winkels Jumbofilialen maken, dan is dat echt een tour de force.’

En hij ziet nog een gevaar: ‘Op de schaalgrootte die ze nu bereiken, is het lastig die familiecultuur erin te houden. Ze hebben wel eerder winkels overgenomen, maar nooit een compleet bedrijf.’ Jan Meurs, de oprichter van de eerste Jumbo, vreest ook dat de familie op het punt staat een stap te ver te zetten. ‘Ik geef toe dat ze het commercieel goed doen. Dat is knap. Maar met die overname is het de vraag of ze de controle kunnen behouden. Met zoveel filialen wordt het lastig de succesformule te bewaken.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden