Gastcolumn

Een gezamenlijke vijand verbroedert

De buurvrouw wilde weten of het Marokkaanse jongens waren geweest die mijn voordeur hadden beschadigd, schrijft gastcolumnist Inge Schilperoord. 'Nee, zei ik. Wist ik dat heel zeker? vroeg ze.'

Inge Schilperoord werkt als forensisch psycholoog bij onder andere het Pieter Baan Centrum. Haar debuutroman Muidhond won de Bronzen Uil 2015. Deze maand is zij gastcolumnist van Volkskrant.nl.
null Beeld epa
Beeld epa

Deze zomer belde de buurvrouw aan. Of er soms een pakketje voor haar was bezorgd. Ja, dat was er. Terwijl ik het uit de gang pakte, bekeek zij de gehavende plint langs mijn voordeur. Gehavend omdat ik er zelf laatst in haast en onhandigheid met de fiets tegenaan was gereden. Ik legde het voorval uit. Maar ze luisterde amper en knikte afwezig. Daarna bleef ze stil, staarde bedenkelijk naar het verbogen hout.

'Waren het geen jongens?' vroeg ze toen. 'Hoe bedoelt u,' vroeg ik, 'jongens?' Nou, wilde ze weten, of er geen jongens tegenaan hadden getrapt. Marokkaanse jongens. Nee. Of ik dat zeker wist? Ja, dat wist ik zeker, ik was het immers zelf geweest.

Maar weer luisterde ze niet. Middenin mijn zin begon ze vol vuur over buurtgenoten die WEL last hadden van jongens. Marokkaanse jongens. Althans, dat kon haast niet anders. Vernield tuinmeubilair, een gestolen fiets. 'We zijn met z'n allen naar de politie geweest,' zei ze met een zweem van trots, 'en hebben geld bij elkaar gelegd voor een andere fiets. Je moet elkaar toch een beetje helpen.'

null Beeld anp
Beeld anp

Alleen maar slachtoffers

Dit voorval schoot in mijn herinnering toen ik laatst bij een rechtszitting was. Opgeroepen om als psycholoog mijn rapport over de verdachte toe te lichten. Meestal duurt zoiets een paar uur. Nu de halve dag. Het was dan ook een heftige zaak. Doodslag. Een Surinaamse jongen, net puber af, die in een eerste psychose zijn neef, en tevens beste vriend, doodstak. Een van die zeldzame zaken waarin er naar mijn idee alleen slachtoffers zijn.

Zelfs de officier van Justitie was mild. Maar hoe kon je ook anders bij de verslagenheid in de rechtszaal? De elkaar omarmende vrienden van de jongens, de verdachte met gebogen hoofd, de moeder die een verklaring oplas die klonk als een begrafenisrede. Ze wilde geen straf voor haar neefje, benadrukte ze, alleen dat hij psychiatrische hulp kreeg. En die kreeg hij. De behandeling was al opgestart. Op zijn initiatief.

De rechtbank achtte de jongen ontoerekeningsvatbaar. En wie iets niet is toe te rekenen, krijgt ook geen straf. Wel kreeg hij een verplichte behandeling. Maar geen tbs. De rechters vonden hem geen gevaar voor de samenleving. Ik trouwens ook niet.

null Beeld anp
Beeld anp

Hardnekkigheid

Het Nederlandse publiek dacht daar anders over. Nieuwssites stroomden vol met verontwaardigde, onthutste maar ook woedende, soms ronduit racistische, berichten. Ja, natuurlijk was het een Surinamer. Hoe kan het anders dan een allochtoon zijn? Die lui zijn al oververtegenwoordigd in de gevangenis, en nu kunnen ze ook nog moorden zonder consequenties? Psychiatrische ziektes voorwenden en doen waar ze zin in hebben? Waar gaat het heen met dit land?

De onthutsing kon ik begrijpen. Het klinkt immers onlogisch: zo'n ernstig feit plegen en dan niet worden gestraft. Maar de woede? Ik werd er vooral treurig van. En dacht aan mijn buurvrouw. Aan haar teleurgestelde gezicht toen ze mijn tuinpad afliep. Haar oostindische doofheid. De hardnekkigheid waarmee ze haar wereldbeeld in stand had willen houden.

Misschien wordt die hardnekkigheid wel sterker naarmate we ons onveiliger voelen. Want, hoe kwaad we ons ook maken om een vermeende vijand die onze veiligheid aantast, we hebben die vijand ook nodig. Een gezamenlijke vijand verbroedert. Wat zou er overblijven zonder die verbroedering en een dichotoom wereldbeeld om ons in terug te trekken? Een wereld vol willekeur. Je moet er niet aan denken. Dat stemt pas echt treurig.

Inge Schilperoord werkt als forensisch psycholoog bij onder andere het Pieter Baan Centrum. Haar debuutroman Muidhond won de Bronzen Uil 2015. Deze maand is zij gastcolumnist van Volkskrant.nl.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden