Een geschiedenis in een oogopslag

Nynke heeft zin in seks. In een weinig verhullend nachthemd, met haar lange lokken precies over de borsten gedrapeerd, stapt ze op haar man Pieter-Jelles Troelstra af....

Pieter Verhoeffs verfilming van het leven van Nynke van Hichtum is een mentaliteitsgeschiedenis. De biopic zegt meer over de veranderingen in de tijd waarin Nynke opgroeide dan over het leven van Sjoukje Troelstra-Bokma, zoals Van Hichtum eigenlijk heette.

De kinderboekenschrijfster, met Afke's tiental verantwoordelijk voor de ruimhartigste ode aan het moederschap in het Nederlandse taalgebied, wacht niet af tot haar man een hitsige bui heeft. Ze koopt condooms ('iets nieuws uit Parijs') en zegt dat ze wil vrijen, zich daarmee ontpoppend als een voorloper van de vrouwenbeweging die zich een halve eeuw later tot baas in eigen buik uitriep.

In het scenario van Pieter Verhoeff is Nynke in de eerste plaats de ontluikende schrijfster en pas daarna de echtgenote van Pieter Jelles Troelstra. De SDAP-voorman en dichter is teruggebracht tot een symbool voor de moderne man, die moeite heeft te begrijpen waarom zijn vrouw uit zijn schaduw wil komen.

Die keuze doet het scenario zo nu en dan wankelen. Troelstra laat zich moeilijk naar de achtergrond drukken, al is het maar omdat zijn linkse strijd niet is los te koppelen van de nieuwe vrijheid waarvan Nynke hoopt te profiteren. Als Nynke van Hichtum droomt over onafhankelijkheid, neemt ze opties op de idealen waaraan Troelstra in Den Haag werkt.

Verhoeff, die in De dream (1985) het ontluiken van de sociaal-democratie al eerder vastlegde, zet de ontwikkeling van zijn hoofdpersoon chronologisch uiteen. Met een terugkerend thema - een shot van haar ouderlijke woning in de sneeuw - benadrukt hij de wijze waarop Nynke om zich heen kijkt: met haar neus tegen het bevroren raam van de pastorie gedrukt tuurt ze beteuterd de wereld in, hongerig naar een rijker leven dan dat van een huisvrouw.

Die ijzige kou van het raam keert later terug, als een fobische afwijking. Nynke zit dan klem tussen ambities en haar schuldgevoel ten opzichte van haar kinderen. Buiten zinnen graait ze in gloeiende kolen, hopend op gevoel in haar als bevroren aanvoelende handen.

'Hysterie', luidt het oordeel van de professor in het Utrechtse diakonessenziekenhuis, waarmee Verhoeff nog maar eens aangeeft dat vrouwen met ambities niet zo heel erg lang geleden nog als ziekelijk werden afgedaan.

Nynke laat veel vakwerk zien: fraaie fotografie van Paul van den Bos, nauwkeurige art direction van Anne Winterink en een geöliede montage van Mario Steenbergen.

Maar haken en ogen zijn er ook, en die geven Verhoeffs vijfde speelfilm een slepend, kabbelend karakter, dat beter past bij een geschiedenisles dan bij filmkunst. Zo maakt de schoolse opbouw (verliefd, verloofd, getrouwd en gescheiden) van de biografische film een erg brave vertelling, waaruit verrassingen, raadsels en mysteries met verbeten poetsdrift zijn verwijderd. Bovendien houdt de regie, uit angst voor misverstanden, soms te veel de pas in. Een streling en een handkus, die een affaire tussen Troelstra en Cornélie Huygen moeten suggereren, worden in slowmotion getoond - een ingreep die subtiliteit de film uitjaagt.

Nynke mag soms temen, maar uiteindelijk wint Verhoeffs acteursregie van de uitleggerigheid. Jeroen Willems doet de dubbelhartige Troelstra ogen als een handige praatjesmaker, totdat hij zijn hart verliest aan de huishoudster. Dan zakt zijn gewiekste masker en maken schaamte en verdriet zich van hem meester.

Niet minder dan magnifiek is het spel van Monic Hendrickx, die Nynke van Hichtum laat balanceren tussen een kwetsbare patiënt en een levenslustige dame. Hendrickx, in 1998 gelauwerd voor haar rol in De Poolse Bruid, verstaat de kunst een dromerig type in een zelfbewuste vrouw te laten transformeren zonder zich daarbij opvallend anders te gaan gedragen.

De grootste winst van Nynke is de Wet van Hendrickx, die alle aankomende regisseurs voortaan uit hun hoofd moeten leren: een ware acteerpresatie heeft in films niet zozeer met mimiek of dictie te maken (ook al is het Fries van de hoofdrolspelers verzorgd), maar met het vermogen met een oogopslag een hele geschiedenis te vertellen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden