'Een gereformeerde begrijpt een islamiet wel'

Maandag zendt de AVRO de eerste aflevering uit van de dertiendelige televisieserie Najib & Julia. Oud-cabaretier Justus van Oel schreef het scenario voor deze romance tussen een hockeymeisje en een Marokkaanse pizzakoerier: 'Dit is de wereld van nu, dus dit is relevant.'..

'Iets met Romeo en Julia; en hij is Marokkaan.' Zo ongeveer luidde de summiere kreet die scenarioschrijver Justus van Oel een paar jaar geleden kreeg toegeworpen van regisseur Theo van Gogh. Komende maandag is het resultaat te zien in de eerste aflevering van dertien delen Najib & Julia, oftewel de verpletterende liefde tussen een Haags hockeymeisje (Tara Elders, eerder te zien in de serie TV 7) en een Marokkaanse pizzabezorger (Hanin Msellek), en de shit die dat beiden in eigen familie oplevert.

Van Gogh en Marokkanen - zijn vele vijanden zullen staan te popelen de regisseur te betrappen op een nieuwe politieke incorrectheid. Vergeefs: er komt geen onvertogen woord of denkbeeld voor in deze serie, uitgezonden door de keurige AVRO. Dat is wellicht nog het meest te danken aan Van Oel.

De twee kennen elkaar al zo'n twaalf jaar. 'Binnen een paar minuten kunnen wij ruzie krijgen', zegt Van Oel, en ze weten van elkaar dat ze verschillend tegen de wereld aankijken. 'Ik heb wel boze dromen gehad over moeilijkheden die zouden ontstaan wanneer Theo het manuscript op geheel eigen wijze zou interpreteren. Ik heb alle mensen in dit stuk even lief, heb getracht de boel in evenwicht te houden. Maar Theo is enigszins gek, daar zijn ook getuigenissen van. Hij is radicaal en kan hard uit de hoek komen, maar dat heeft hij nu niet gedaan, ook al heeft hij in het begin misschien gedacht dat die oude cabaretier de zaak misschien eens flink op scherp kon zetten.'

De samenwerking tussen de twee was minimaal, zegt Van Oel met enige spijt. 'Theo heeft zich nauwelijks met het script bemoeid, en ik niet met de film. Hij vond het wel best. Het zou heel goed kunnen dat het hem maar weinig kon schelen hoe het verhaal in elkaar steekt. Als ie maar kan filmen.'

Uiteindelijk was het ook veel meer de AVRO die een stem had over het verloop van het verhaal dan de regisseur. 'Als het aan Theo had gelegen, waren we meer uitgegaan van improvisatie. Maar de AVRO wilde de serie woord voor woord uitgeschreven hebben, om daarmee financiering te regelen.'

Dat Van Gogh hem vroeg, verrast hem niet. Van Oel acht zichzelf tamelijk deskundig op het thema integratie en ('rotwoord') allochtonen. 'Ik ben bevriend met een Marokkaanse en ik heb veel gereisd naar islamitische landen. Syrië, Turkije, Iran - toen ik eenmaal geld en lef had, ben ik er met mijn gezin heengegaan. Veel wandelen, kijken en praten: zo leer je vanzelf hoe hun normen en waarden in elkaar steken.'

En dan is er nog de huis-Afghaan, die hij in Iran ontmoette, op de vlucht, en die inmiddels legaal in Engeland is gevestigd. 'Ik heb hem geld gegeven om nog eenmaal zijn kinderen op te zoeken. Een investering, want ooit wil ik nog iets met zijn verhaal doen.'

Zulke gevallen interesseren Van Oel. De hele kwestie van rijk en arm, dat is toch wereldliteratuur. Net als het verhaal van Najib en Julia. 'Als je als scenarioschrijver met zulke materie niet uit de voeten kunt, kun je niets.'

Najib & Julia was zijn eerste grote tv-scenario, en zeker niet zijn laatste, maar eindeloos zal deze exercitie niet duren. Alweer niet. Want de rode draad door Van Oels carrière is de tijdelijkheid. Hij werkte eerder als copywriter ('uit overlevingsstrategie'), bedacht onder meer motivatietrainingen voor personeelsleden van Gamma, is al tien jaar doende twee zelfbedachte spellen op de markt te krijgen (Meander en Taalslang - schade tot nu toe: 35 duizend euro) en trad zeven jaar met succes op als cabaretier in Zak & As, met Erik van Muiswinkel.

Van Oel: 'Volle zalen hadden we, dus dat kán ik. En dan haak ik al snel af. Cabaret is bovendien inhoudelijk niet bijzonder interessant. Elk groot onderwerp is met hooguit drie goede grappen afgedaan. Het is de LPF onder de kunsten: wij zeggen altijd wat u vindt. Daar ben ik te eigenwijs voor. Conformeren gaat me moeilijk af.' Niet dat hij sindsdien tegen cabaret is, 'maar mijn leven kende een overdosis aan humor'.

Uitvinder, zo omschrijft hij zijn professie. 'Uiteindelijk gaat het me steeds om het oplossen van leuke probleempjes. Dat hoofd moet steeds bezig zijn: een spelletje maken, een grap bedenken, of nu dus een verhaal in dertien afleveringen schrijven.'

Zijn nieuwste project is een grote film over een vluchtelingenkamp in Bangladesh. 'Een jongen met wie ik voetbalde bleek daar een kamp te hebben opgebouwd. Ik las zijn dagboek, en dat is zo fascinerend, dat ik dacht: dit is een film. Ben nu bezig geld te regelen, met een Australische filmmaatschappij en een Nederlandse producent.'

Met dit soort gevallen kan hij zijn interesse in de wereld combineren met zijn interesse in kunst. 'Dat kon in cabaret nooit.' Eindelijk heeft hij het gevoel dat wat hij doet geen onzin is. 'Dit is de wereld van nu, dus dit is relevant. Een wereld waarin oude patronen bestaan die groter zijn dan het individu, en die soms het leven bepalen.'

Nee, tijdelijk Fortuynisme heeft niets van doen met zijn preoccupatie met het integratieprobleem. 'Ik ben altijd al bezig geweest met het wel en wee van de wereld. Uiteindelijk blijf ik toch een ouderwets-gereformeerde jongen. God was bij mij al snel vertrokken, maar een gereformeerde begrijpt een islamiet wel wat betreft normen en waarden. Er zijn overeenkomsten in het gedrag, beide kampen zijn fundamentalistisch op hun eigen manier.'

Hij bedoelt maar: 'Nog maar vijftig jaar geleden werden hier vrouwelijke ambtenaren ontslagen zodra zij gingen trouwen. Als dat nu in Iran zou gebeuren, zou het de krant halen. En het mooie is: het gebeurt niet eens in Iran. Daar gaan binnenkort vierhonderd politieagentes de straat op zonder chador. Daar hoor je hier niemand over - dat past niet in ons beeld.'

Waar het hem met Najib & Julia om te doen is: een wereld inzichtelijk maken die bestaat, de wereld van Marokkanen in ons land, geplet tussen twee culturen. 'Mijn punt is: wij begrijpen collectief niet meer dat mensen fundamenteel anders kunnen zijn dan wij. Dat niet alles oplosbaar is, en dat dat ook niet direct bedreigend hoeft te zijn.'

Na enkele omzwervingen belandde Najib & Julia bij de AVRO, toch niet meteen de omroep waaraan je denkt bij deze materie. Van Oel heeft er geen moeite mee. 'Nee, dit thema past maar moeilijk in speerpunten als Dieren of Gezondheid, maar dat is ook alleen maar iets van marketingmensen. Ik denk niet in termen van oude zendgemachtigden, dat is zo ouderwets. Bij de AVRO heb ik zeer prettig gewerkt, met mensen die gewoon goed drama willen maken, en verder niets. Het is de enige omroep die nog fatsoenlijk drama uitzendt.'

En wat als de serie straks tegen middernacht belandt met het kijkcijfer 0,1? 'Dat interesseert mij werkelijk geen moer', zegt Van Oel. Zelf heeft hij gehuild, toen hij na zes, zeven afleveringen het verhaal in zijn greep had. Hijzelf en de AVRO zijn zeer tevreden, en daar gaat het om. 'Al kijken er maar vijftigduizend mensen naar. Het is nooit voor niets geweest, al is het maar voor de volgende keer.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden