REPORTAGE

Een Gentse geste: Willem bedankt!

Eerherstel voor Willem I

Was Willem I wel die 'Noorderduivel' die terecht is verjaagd? Belgische orangisten herdenken 200 jaar Verenigd Koninkrijk der Nederlanden met een gloednieuw standbeeld voor de koning.

Oud-hoogleraar Alexander-Karel Evrard, bij het beeld van Willem I dat door kunstenaar Guy Du Cheyne is ontworpen. Beeld An-Sofie Kesteleyn / de Volkskrant

Het duurde even voor het stadsbestuur van Gent akkoord ging, maar nu is de kogel door de kerk: Gent krijgt een standbeeld van Willem I, vijftien jaar lang de koning van het Verenigd Koninkrijk der Nederlanden. Hij heerste over het huidige Nederland én het huidige België, tot de zuiderlingen hem in 1830 verjoegen. Maar 200 jaar na zijn troonsbestijging krijgt hij in Gent eerherstel.

Het 2,4 meter hoge wassen model van Willem I staat prominent in het atelier van een bronsgieterij, klaar om te worden vereeuwigd. In zijn rechterhand houdt hij de stichtingsoorkonde van de Gentse universiteit, die hij in 1817 oprichtte. Zijn linkerhand is open, als teken van toegankelijkheid. Hij tuurt majesteitelijk in de verte, een verwijzing naar de zee en naar het kanaal dat hij liet aanleggen.

'Ik vind het een geslaagd beeld', zegt Alexander-Karel Evrard, emeritus hoogleraar psychologie en psychiatrie en initiator van het standbeeld, waarvoor hij zich met medestanders heeft verenigd in het Comité 1815-2015: Willem Bedankt!. Hij heeft in Leiden gestudeerd en is overtuigd orangist. Geknield op het graf van Willem I in de Grote Kerk van Delft beloofde hij de verguisde vorst in ere te herstellen. Evrard is 91 jaar oud, dit is zijn laatste werk.

'Willem I heeft voor Gent een ongelooflijk grote betekenis gehad', zegt Evrard. 'Hij heeft de universiteit opgericht, de textielindustrie gestimuleerd en het kanaal Gent-Terneuzen laten aanleggen, waardoor de haven kon bloeien. In amper vijftien jaar heeft hij meer voor ons gedaan dan enig ander vorst van België.'

Het steekt Evrard dan ook dat koning Willem I in België zo'n slechte reputatie heeft. Dat hij wordt voorgesteld als een despoot, die de Zuid-Nederlandse gevoeligheden niet snapte en in 1830 om begrijpelijk redenen werd verjaagd. 'Op school leerden wij dat Willem I de Noorderduivel was', zegt hij. 'Het is tijd om die scheve geschiedschrijving recht te trekken.'

Een ongevaarlijk geachte opstand

In 2013 herdacht Nederland 200 jaar koninkrijk, dit jaar herdenkt ook België koning Willem I. In 1813 heroverde Nederland zijn onafhankelijkheid, maar pas in 1815 werden Noord en Zuid verenigd, op aandringen van Willem I en met toestemming van de Europese grootmachten. Willem I gaf een enorme stimulans aan de economie, het onderwijs en de wetenschappen in het Zuiden en werd daarvoor geprezen. Maar door zijn controle op de kerk en zijn autoritaire bestuur keerden de zuidelijke katholieken en liberalen zich tegen hem, gesteund door Frankrijk. Willem I reageerde daar weinig krachtdadig op waardoor een ongevaarlijk geachte opstand tot de scheiding van het Verenigd Koninkrijk der Nederlanden leidde.

Aandacht

Mogelijk krijgt Evrard zijn zin, want het is opvallend hoeveel aandacht Willem I in dit herdenkingsjaar 2015 - 200 jaar Verenigd Koninkrijk der Nederlanden - in België krijgt. De stad Gent organiseert een cultureel themajaar rond 1815. En het Vlaams-Nederlands Huis de Buren begint vandaag een debatreeks waarin wordt nagegaan hoe de geschiedenis zou zijn verlopen als de Nederlanden bij elkaar waren gebleven. De titel van de debatreeks: Een gemiste kans?

'Die interesse verrast mij ook', zegt historica Els Witte die vorig jaar het boek Het Verloren Koninkrijk over het orangisme na 1830 publiceerde en daar meerdere uitverkochte lezingen per week over geeft. Het wijst volgens haar op een drang naar kennis over het ontstaan van België, nu het succes van de Vlaams-nationalistische N-VA het land verdeelt.

In haar boek brengt Witte flink wat nuance aan in het traditionele Belgische beeld van Willem I. Ze toont aan dat de vorst uit het huis van Oranje-Nassau in het Zuiden niet alleen tegenstanders had, maar ook veel aanhangers die zich fors verzetten tegen de scheiding van het Verenigd Koninkrijk der Nederlanden. En ze laat zien dat die scheiding niet onvermijdelijk was, maar ook een samenloop van omstandigheden.

Het is een visie waarnaar de leden van het Comité 1815-2015: Willem Bedankt! graag verwijzen, als rechtvaardiging voor hun standbeeld. 'De algemene perceptie is dat gans Vlaanderen tegen Willem I in opstand is gekomen, maar daar heeft Gent niet aan meegedaan', zegt Herman De Mulder, de secretaris van het comité. 'In Gent is er betoogd tegen de Belgische staat in wording.'

Bijzonder gezelschap

Het Comité 1815-2015: Willem Bedankt! is een bijzonder gezelschap. Veel grijze haren en leesbrillen, maar ook een encyclopedische kennis van de geschiedenis. Het comité benadrukt dat het geen politieke kleur heeft, maar de leden komen vooral uit Vlaams-nationalistische hoek en zijn voorzichtig tot uitgesproken orangistisch. Voor oud-professor Evrard is de ideale staat: Wallonië bij Frankrijk, en Vlaanderen bij Nederland. 'Dan was ons veel miserie bespaard gebleven.'

Dat is allicht ook de reden dat het Gentse stadsbestuur lange tijd aarzelde om het aangeboden standbeeld te aanvaarden. Een wethouder vond een standbeeld van een koning sowieso oubollig, maar een standbeeld van een verdreven koning was bovendien ook nog eens politiek delicaat. Na jarenlang lobbyen wees Gent het standbeeld dan toch een mooie plek in het centrum toe, al komt die pas vrij in 2017.

Beeld An-Sofie Kesteleyn / de Volkskrant

'Zo'n standbeeld is goed als aanleiding voor een genuanceerde discussie, maar niet uit idolatrie en verering', zegt Bert Kruismans, stand-up comedian en scherp observator van de Belgische politiek. Hij is een fictieve geschiedenis van het Verenigde Koninkrijk aan het schrijven en trapt vanavond de debatreeks Een gemiste kans? af. In zijn Nederlanden, waar 1830 niet heeft plaatsgevonden, is 20 procent van de Nederlanders Franstalig en leert men tot in Leeuwarden ijverig Frans.

Met zijn fictieve geschiedenisboek wil Kruismans tonen hoe geschiedschrijving vaak een politieke agenda dient. 'Natuurlijk was de geschiedschrijving na 1830 Belgisch-nationalistisch, maar het tegengeluid is vaak in hetzelfde bedje ziek', zegt hij. 'De schaalgrootte van het Verenigd Koninkrijk had ons waarschijnlijk veel voordelen kunnen opleveren, we hadden misschien een superhaven Antwerpen-Rotterdam gehad. Maar dan was de haven van Gent ook veel minder ontwikkeld. Daarover hoor je die Gentenaars niet.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.