Columnmartin sommer

Een geloofwaardig asielbeleid begint met geloofwaardige grenzen

Martin Sommer columnist artikel Beeld -
Martin Sommer columnist artikelBeeld -
Martin Sommer

Voor Europese begrippen sprak Commissievoorzitter Ursula von der Leyen deze week harde woorden. In de migratiecrisis met dictator Loekasjenko staat de Europese Unie vierkant achter de landen aan ‘de frontlijn’. Er komen nieuwe sancties tegen Belarus, humanitaire hulp voor de migranten aan de grens, en voor Polen, Litouwen en Letland is er 200 miljoen euro, te besteden aan ‘grensmanagement’.

Harde woorden, moeilijk ook, aangezien de Europese Unie tegelijk verwikkeld is in een conflict met de Polen over Europese waarden. Je voelt het geglibber aan het woord grensmanagement. Officieel mag Polen er geen prikkeldraad van kopen en moeten de migranten in staat worden gesteld asiel aan te vragen. Desondanks is het onmiskenbaar dat men ook in Brussel beseft dat het zo niet verder kan met het asielbeleid. De crisis aan de Poolse grens is alleen maar het laatste voorbeeld van de humanitaire afpersing die de Europese Unie finaal splijt.

Commissievoorzitter Ursula von der Leyen zei deze week dat de Europese Unie vierkant achter de landen aan ‘de frontlijn’ staat. Beeld EPA
Commissievoorzitter Ursula von der Leyen zei deze week dat de Europese Unie vierkant achter de landen aan ‘de frontlijn’ staat.Beeld EPA

Anderhalve week geleden was er even een oprisping in de Tweede Kamer over een solidariteitsverklaring van zeventien parlementen van Europese landen, plus het europarlement, met Polen, Litouwen en Letland. Daarin staat dat migranten op cynische wijze worden misbruikt om de EU uit balans te brengen, en wordt gewaarschuwd dat deze politieke kwestie vooral niet als een morele kwestie moet worden opgevat. De Tweede Kamer tekende niet bij gebrek aan een meerderheid – verbazend slap, aangezien zelfs het übermorele europarlement zijn steun had uitgesproken. Maar PvdA en GroenLinks vonden dat het recht op asiel voorging. D66 nam de telefoon niet op en de PVV was om onverklaarbare redenen tegen. Belangrijkste bezwaar in progressieve kring: in de brief stond dat het dringend noodzakelijk is om het asielrecht aan de werkelijkheid aan te passen.

Dat is precies wat er moet gebeuren: het asielrecht is volstrekt onwerkbaar en ondermijnt het draagvlak. In theorie mag iedereen asiel aanvragen; wie wordt afgewezen, vertrekt. Dat is de afdeling fictie en geduldig papier. De afdeling non-fictie leert dat wie binnen is, binnen blijft. Volgens een rechterlijke uitspraak is een Europees schip dat drenkelingen uit zee vist al Europees grondgebied, en geeft het aan boord zijn dus recht op een asielaanvraag. Met als cynisch gevolg een enorm aantal mensen dat zich in bootjes waagde en verdronk. Momenteel vangt Nederland maandelijks het hoogste aantal asielzoekers op sinds de Syriëcrisis in 2015. In Ter Apel moeten ze op stoelen slapen. Burgemeesters smeken om verschoond te blijven van verzoeken om weer een asielzoekerscentrum te openen.

Maar Kati Piri van de PvdA schampert per tweet over het gebruik van de term ‘frontlijn’ door Ursula von der Leyen. ‘The frontline?! Really?’ Asieladvocaten bereiden een actie ‘groen licht’ voor: op 10 december kun je met een groen licht voor het raam demonstreren dat de migranten aan de Poolse grens recht hebben op veiligheid binnen de EU. De actie wordt gesteund door onder meer PvdA, GroenLinks, D66, ChristenUnie. Het asielrecht is als de stenen tafelen van Mozes, er mag geen jota aan worden veranderd. Ondertussen zijn de ondertekenaars van ‘groen licht’, zoals de Fransen het uitdrukken, de objectieve bondgenoten van Loekasjenko.

Kati Piri van de PvdA schampert per tweet over het gebruik van de term ‘frontlijn’ door Ursula von der Leyen. ‘The frontline?! Really?’  Beeld ANP / Peter Hilz
Kati Piri van de PvdA schampert per tweet over het gebruik van de term ‘frontlijn’ door Ursula von der Leyen. ‘The frontline?! Really?’Beeld ANP / Peter Hilz

Maar de werkelijkheid laat zich steeds minder wegduwen. Voorafgaand aan de brief van de parlementen was er een soortgelijke brief van twaalf lidstaten aan de Europese Commissie. Met daarin niet alleen woordelijk hetzelfde verzoek om de asielwetgeving aan de realiteit aan te passen, maar ook een dringende vraag om Europees geld teneinde de grenzen te beveiligen. De twaalf stellen vast dat een fysieke grens niet alleen goed is voor de grenslanden, maar voor heel Europa. En dus zou de EU moeten betalen. Onder die twaalf landen zijn Polen en Hongarije, niet verrassend, maar is ook Denemarken, dat zelf nota bene 15 kilometer prikkeldraad ter beschikking stelde aan de Polen.

Ons land is natuurlijk niet zo dapper als de Denen, en dus ontbrak ook onder deze brief de Nederlandse handtekening. Dat kwam niet alleen door de demissionaire status van het kabinet. Lees het regeerakkoord in aanbouw dat Gert-Jan Segers in de trein liet liggen en je begrijpt dat onze politici nog in de afdeling fictie verkeren. In het stuk staat dat afgewezen asielzoekers voortaan teruggaan, dat landen van herkomst onder het nieuwe kabinet ‘echt meewerken’, en dat ‘Nederland hierbij effectieve methodes gebruikt’. Ik ben reuze benieuwd, vooral naar die effectieve methodes.

Lees het regeerakkoord in aanbouw dat Gert-Jan Segers in de trein liet liggen en je begrijpt dat onze politici nog in de afdeling fictie verkeren.  Beeld ANP
Lees het regeerakkoord in aanbouw dat Gert-Jan Segers in de trein liet liggen en je begrijpt dat onze politici nog in de afdeling fictie verkeren.Beeld ANP

Maar ik vrees vooral dat de onderhandelaars zo druk zijn met zichzelf, dat ze missen wat er buiten gebeurt. De Europese Unie is bezig voetje voor voetje weg te gaan van onhoudbare idealen die niet de steun hebben van de eigen bevolking. De wal is bezig het schip te keren. De Britten zijn uit de EU vertrokken omdat ze werden overspoeld door migranten. De Franse presidentskandidaat Barnier pleit voor een migratiestop van vijf jaar. De Polen zijn zelf een muur aan het bouwen, tot dusverre zonder geld van de EU. Litouwen ook. Spanje heeft afspraken met Algerije en Marokko om migranten terug te nemen; Hongarije heeft zijn hek aan de grens met Servië. Duitsland (en zelfs Nederland, stilletjes) heeft zijn overeenkomst met president Sisi van Egypte om migratie per schip tegen te houden.

Vijftien jaar geleden werd er nog schande gesproken van Fort Europa, nu is het overheersende thema in Brussel bewaakbare grenzen. Von der Leyen complimenteerde de Grieken zelfs met hun ‘schild’, een hek van 40 kilometer op de grens met Turkije. In Nederland hebben we het nog niet in de gaten, maar een geloofwaardig asielbeleid begint met geloofwaardige grenzen.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden