Een gekke priester verovert Paraguay

Drie jaar geleden was hij nog bisschop. Nu doet de cura loco, de gestoorde priester, mee aan de presidentsverkiezingen in het straatarme Paraguay, als kandidaat van de armen, en hij lijkt te gaan winnen....

‘Ha, Formule-1!’, gnuift de bijrijder wanneer de presidentskandidaat plankgas geeft en wegscheurt. Aan het einde van een lange campagnedag moet hij even adrenaline tanken en dus jaagt hij de VW-Golf op volle snelheid door de straten van Ciudad del Este. Hij neemt het ervan, want als hij straks president van Paraguay is, zal hij dit soort capriolen achterwege moeten laten.

Eerder op de dag heeft Victor Bareiro, voorzitter van het Breed Front en de bijrijder op deze trip, hem moreel getest. Hij duwt een cd met sterk erotisch geladen liedjes in de cd-speler van de auto, maar de kandidaat luistert zonder een spier te vertrekken. En wanneer Bareiro genoeg van het spelletje heeft en de muziek van Joaquín Sabina vervangt door klassieke Latijns-Amerikaanse protestsongs, zingt de kandidaat die uit volle borst mee.

Fernando Lugo is een heel atypische presidentskandidaat voor Paraguay. Een boom van een vent die campagne voert op zwarte Adidas-sportschoenen, door en door links in een land waar de heersende elite dat nog altijd duivels communisme noemt, en zonder enige relatie met de traditionele politiek.

Maar het bijzonderste is natuurlijk dat Fernando Lugo tot voor kort bisschop van de kerk van Rome was. Bijna elf jaar lang was Lugo bisschop van San Pedro, de armste en meest conflictueuze streek van Paraguay, waar hij zelf geboren is. In januari 2005 was de maat vol: voortaan zou de monseigneur niet langer behulpzaam zijn bij het in de wacht slepen van toegangsbewijzen tot het hiernamaals, maar zich actief gaan inzetten voor verbetering van het aardse bestaan van de straatarme bevolking van zijn land. Hij stuurde zijn ontslagbrief naar het Vaticaan. Eind vorig jaar nam hij nog een drastischer stap door zijn priesterboord in te leveren bij de pauselijke nuntius in Asunción.

Vanaf dat moment beschouwt Fernando Lugo zich niet langer als priester, maar is hij ‘de kandidaat van de hoop’, zoals ze het zeggen bij de Patriottische Alliantie voor de Verandering. Een brede coalitie van linkse groeperingen als Tekojoja (Gelijkheid), maar ook met de Liberale Partij, een traditionele centrum-rechtse partij waar ook veel ondernemers in zitten. Niet zo heel erg revolutionair, maar voor Paraguayaanse begrippen een bende goddeloze zondaren. En volgens de peilingen wordt Lugo komend voorjaar tot president van Paraguay gekozen.

Maar een bisschop die ontslag neemt om de politiek in te gaan? Dat is vragen om problemen.

Om te beginnen natuurlijk met het Vaticaan, waar ze het begrip ontslag nemen niet kennen en dat alles in het werk stelt om te verhinderen dat Lugo’s naam ook daadwerkelijk op de stembiljetten komt. ‘Het Vaticaan zou wat graag mijn kandidatuur verbieden’, beaamt Lugo. ‘Maar dat kan niet, want de Heilige Stoel staat niet boven onze grondwet. Daarom heeft het Vaticaan mijn ontslag niet aanvaard. Op dit moment ben ik geschorst als bisschop a divinis, en blijft de kerk op het standpunt staan dat een priester geen ontslag kan nemen of zijn wijding herroepen. Eens een priester, altijd een priester.’

Dat is politiek van essentieel belang, omdat de grondwet van Paraguay verbiedt dat priesters aan verkiezingen deelnemen en publieke functies bekleden. ‘De grondwetspecialisten zeggen dat ik door ontslag te nemen en afstand te doen van mijn priesterambt aan alle voorwaarden heb voldaan om al mijn burgerrechten terug te krijgen. Paraguay heeft geen concordaat met het Vaticaan, het is een lekenstaat waar vrijheid van godsdienst bestaat. Het katholicisme is niet eens de officiële godsdienst van het land.’

Maar Paraguay is voor bijna honderd procent katholiek en dat maakt het episcopaat tot een serieuze politieke speler.

‘Officieel heeft de Paraguayaanse kerk geen mening over mijn zaak’, zegt Lugo. ‘De kerk herhaalt trouw het standpunt van het Vaticaan dat ik geschorst ben. Maar er is wel een handvol bisschoppen die zeggen dat mijn kandidatuur volkomen legaal is. Dat is dan hun mening als burger, want officieel bemoeit de kerk zich niet met politiek.’

Als priester behoorde Fernando Lugo tot de Gemeenschap van het Goddelijk Woord, een missieorde die in de 19de eeuw in het Limburgse dorp Steyl bij Venlo is gesticht door de Duitse monnik Arnold Janssen. Na zijn wijding in 1977 vertrok hij naar Ecuador, waar hij jarenlang werkte onder de indianen. Hij beschouwt zich als een exponent van de bevrijdingstheologie, hoewel die sociaal betrokken stroming in de Latijns-Amerikaanse kerk door het Vaticaan is doodverklaard. De stap naar de directe politiek vindt hij dan ook niet zo groot: ‘Het was een moeilijke beslissing, maar niet een diepe crisis. Op deze manier kan ik een bijdrage leveren aan de zo noodzakelijke politiek-sociale verandering in dit land.’

Hij herhaalt dit tijdens een campagneontmoeting met een groep Guaraní-indianen in Herranderías, een dorp vlak buiten de grensstad Ciudad del Este. ‘De kerk is belangrijk, maar niet genoeg. De veranderingen moeten komen van de politiek. Paraguay wordt in vijf jaar tijd geen paradijs, maar wel een veel beter land voor degenen die altijd zijn vergeten.’

Dat laatste zegt Lugo in het Guaraní. De oorspronkelijke bewoners mogen dan nog steeds een veronachtzaamde groep zijn, hun taal telt evenzeer als het Spaans. Net als vrijwel alle Paraguayanen schakelt Fernando Lugo moeiteloos midden in een zin over van het Spaans op het Guaraní en omgekeerd.

De ex-bisschop is naar Ciudad del Este gekomen om alvast een beetje campagne te voeren in de stad die staat voor alles wat God verboden heeft. Ciudad del Este, via een brug verbonden met Brazilië, is het grootste smokkelnest van het westelijk halfrond. Drugs, wapens, gestolen auto’s, noem het maar op, het gaat hier van hand tot hand, achter het decor van handel in piraterij dat de hele binnenstad heeft overwoekerd en een half miljoen mensen te eten geeft. Alles wat kan worden nagemaakt, is hier te koop, van shirts van Real Madrid tot Toshiba-computers.

Tijdens een massabijeenkomst in de stad en een paar live-uitzendingen voor de plaatselijke radio en televisie vat Lugo nog even zijn politieke bedoelingen samen. ‘We moeten definitief een einde maken aan de sociale uitsluiting. Het is noodzakelijk het volk de volledige soevereiniteit en macht terug te geven.’ En: ‘Ik wil het economisch model veranderen om de enorme sociale ongelijkheid te bestrijden in dit land, waar de meerderheid in armoede leeft en 30 procent in de schandaligste misère, die ik als christen niet kan accepteren.’

Dit soort teksten vraagt bijna om een tegencampagne, die inmiddels dan ook op gang is gekomen, met in de hoofdrollen enkele ministers en vrijwel alle media. Lugo is een cura loco, een gestoorde priester, een ‘communist’, ‘hij heeft zeventien onechte kinderen’ (‘Voor zoiets dien je niet eens een aanklacht in’, grijnst de kandidaat), en ‘als hij God heeft verraden, hoe makkelijk zal het dan niet zijn voor hem om het volk te verraden?’

En uiteraard, het kon niet uitblijven in het huidige tijdsgewricht in Latijns-Amerika: ‘Fernando Lugo is de Paraguayaanse Hugo Chávez.’ Om moe van te worden, zucht de presidentskandidaat: ‘Ik ben geen Fidel Castro, ik ben geen Hugo Chávez, ik ben geen Evo Morales. Ik ben Fernando Lugo, en ik zal altijd Fernando Lugo zijn, ook als president.’

‘Wij richten ons niet op een bepaald land of model, Paraguay zal zijn eigen proces moeten doormaken. Maar wat absoluut noodzakelijk is voor ons, is een sterkere integratie met de landen van de regio. Ik ben ervan overtuigd dat Paraguay zal ophouden een achtergebleven eiland te zijn in een zo sterk politiek en economisch veranderende omgeving als Latijns-Amerika.’

Maar niets menselijks is de ex-bisschop van San Pedro vreemd. Dus eist hij na al deze zware woorden bij zijn begeleider de autosleutels op en zet het even lekker op een scheuren dwars door een van de meest goddeloze oorden van het continent.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden