Een geheven middelvinger naar de elite

De extreem-rechtse Jean-Marie Le Pen had al moeite om de eerste ronde te halen, en de tweede zou onmogelijk zijn....

Nog geen drie weken geleden was het hoogst onzeker of Jean-Marie Le Pen mocht meedoen aan de presidentsverkiezingen. De voorman van extreem-rechts had de grootste moeite vijfhonderd handtekeningen van burgemeesters en andere volksvertegenwoordigers bijeen te schrapen. Hij haalde ze op het nippertje.

Niemand hield rekening met Le Pen in de tweede ronde. Iedereen wist al een half jaar tot vervelens toe: Chirac en Jospin gaan elkaar het presidentschap betwisten. Alleen Le Pen was van zijn kansen overtuigd, want zijn Front National was de afgelopen dagen druk met het huren van zalen voor de tweede ronde. Samen met zijn afvallige ex-luitenant, Bruno Mégret, haalde Le Pen gisteren ruim 20 procent van de stemmen. De eerste vaststelling moet dus zijn dat intellectueel-journalistiek-politiek Frankrijk op geen stukken na heeft aangevoeld wat er leeft onder het volk.

De nederlaag voor premier Jospin (15,9 procent) is verschrikkelijk, en opgeteld bij het magere percentage (3,5) van de communistische coalitiegenoot Robert Hue is sprake van een ongekende nederlaag. Bij elkaar haalde de meervoudig linkse coalitie (inclusief Groenen en Radicaal Links) niet meer 26,5 procent. Jospin is afgestraft vanwege de spagaat die hij trachtte te maken. Aan de ene kant viste hij in de grote vijver van zwevende kiezers in het midden.

Aan de andere kant moest hij de achterban van zijn linkse coalitiegenoten óók tevreden houden, in verband met de tweede ronde. Het resultaat was een bleke, gezichtsloze campagne die niemand tevreden stelde. Communistenleider Robert Hue is regelrecht ten onder gegaan aan een soortgelijke splijting tussen regeringsverantwoordelijkheid en habitus van linkse actiepartij. Het ziet ernaar uit dat met dit resultaat een definitief eind komt aan de rol van de PCF in Frankrijk.

Maar ook 'voorlopige winnaar' president Chirac komt er met nauwelijks 20 procent van de stemmen buitengewoon bekaaid vanaf: hij haalde de laagste score ooit van een president die kandideert voor zijn eigen opvolging in de geschiedenis van de Vijfde Republiek.

De verklaring voor score van Le Pen moet gezocht worden op verschillende niveaus. De belangrijkste is misschien de 'presidentiële implosie' waarvan de politicoloog Olivier Duhamel gewag maakte. Voorheen was de eerste ronde van de presidentsverkiezingen bedoeld om een schifting te maken in het deelnemersveld. Omdat iedereen aannam dat de twee kandidaten voor de tweede ronde al bekend waren, functioneerde deze ronde zoals de verkiezingen voor het Europese parlement meestal werken: het heeft geen enkel effect wat je stemt. Dus áls je gaat stemmen, dan is dat vooral om een verklaring af te leggen. Die verklaring heeft gisteren de vorm aangenomen van een geheven middelvinger tegen de gevestigde politieke klasse: 20 procent voor uiterst rechts, ruim 10 procent voor de drie trotskisten.

Zelf sprak Le Pen eind vorige week ironisch over de 'lepenisering van de geesten'. Meestal wordt dat begrip door links gebruikt om te waarschuwen voor opkomend racisme. Nu draaide de FN-leider de betekenis om: 'Ik blijf trouw aan mijn eigen analyses. De gebeurtenissen hebben mijn ideeën bevestigd, en daarom spreken de politici nu een taal die niet ver verwijderd is van de mijne.'

Politicoloog Pascal Perrineau bevestigt: het feit dat criminaliteit en onveiligheid het hart van deze campagne vormden, hebben Le Pen respectabel gemaakt. Met name president Chirac heeft (in samenwerking met het commerciële journaal van de televisiezender TF1) geen mogelijkheid onbenut gelaten om de linkse regering-Jospin de criminaliteitsstijging te verwijten.

Elf september, de recente schietpartij in de Parijse voorstad Nanterre, een niet aflatende stroom zedenmisdrijven, een toenemend aantal incidenten waarbij jongeren uit de banlieues verantwoordelijk zijn: waarom, zo valt nogal eens te horen, kiezen voor de verwaterde vorm (Chirac) als je ook het origineel (Le Pen) kunt krijgen? Ironisch genoeg heeft dit land onlangs Le Pen zien optreden als beschermheer van het joodse volksdeel, in reactie op een reeks antisemitische incidenten.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden