Een geheim bewaren: is dat wel zo'n goed idee?

In De andere kant wordt wekelijks een actuele kwestie ondersteboven gehouden of binnenstebuiten gekeerd.

Beeld Carolyn Ridsdale

Details over de Teevendeal verdwenen bij justitie in de doofpot, terwijl Tweede Kamer en publiek deze hadden moeten weten.

Fred Teeven sloot als officier van justitie een deal met een crimineel. Jarenlang zoemden er bedragen rond, maar het bonnetje kon niet worden teruggevonden. Dankzij Nieuwsuur weten we nu dat het onzin was dat Justitieminister Ard van de Steur de schuld afschoof op ict-medewerkers. Zij hadden het bonnetje bijna, maar iemand zei dat ze moesten stoppen met zoeken. Hoe meer er bekend wordt over de Teevendeal, hoe slechter het ministerie van Justitie er vanaf komt. Zijn er ook gevallen te bedenken waarin een geheim bewaren wel goed is?

1. Alexander Pechtold en de Rembrandts

Uit het niets werd op 21 september 2015 aangekondigd dat het kabinet en het Rijksmuseum voor 160 miljoen euro twee Rembrandts gaan kopen van de Franse bankiersfamilie Rothschild. Er was in het diepste geheim onderhandeld en Alexander Pechtold bleek de aanjager te zijn. De fractievoorzitter van D66 dook, na contact met directeur van het Rijksmuseum Wim Pijbes, de achterkamertjes van Den Haag in. Razendsnel kreeg hij de fractieleiders, minus Wilders, en het kabinet enthousiast. SGP-voorlichter Menno de Bruyne zat erbij toen Pechtold bij Kees van der Staaij binnenliep. 'Je kunt een idee wel meteen in de openbaarheid brengen maar eerst draagvlak checken kan prettiger zijn en voorkomt eventueel gezichtsverlies.'

Toen het plan alsnog uitlekte, ging het nog half mis: Frankrijk wilde geen gezichtsverlies lijden en mengde zich in de strijd. Uiteindelijk kocht Nederland de twee portretten samen met Frankrijk.

2. Bert Koenders en Sjaak Rijke

Sjaak Rijke was drieënhalf jaar lang ontvoerd door Al Qaida in Mali toen commando's van het Franse leger hem in april 2015 bevrijdden. Onderhandelingsdeskundige Hans Slaman volgde de zaak nauwlettend en hij zegt dat publiciteit het proces kan verstoren. 'De publiciteit bereikt de tegenpartij en dat kan de onderhandeling verstoren en leiden tot het vragen van meer losgeld omdat ze denken dat het om een belangrijk persoon gaat.' Tijdens de ontvoering werd iedereen uit de naaste omgeving van Rijke, van familie tot collega's van de NS, geïnstrueerd om niets over hem te zeggen in het openbaar.

Sjaak Rijke nadat hij aankomt op Bamako's vliegveld.Beeld afp

3. Wim Kok en Máxima Zorreguieta

Premier Wim Kok zal eens diep gezucht hebben toen prins Willem-Alexander in 1999 verliefd werd op een meisje met de achternaam Zorreguieta. Máxima's vader was staatssecretaris tijdens het militaire schrikbewind van Jorge Videla en daar kwam al snel kritiek op.

Hoogleraar en Zuid-Amerika-kenner Michiel Baud kreeg de opdracht onderzoek te doen naar Jorge Zorreguieta. Hoe fout was de vader? Slechts een select groepje vertrouwelingen van Kok wist hiervan af, het moest in het diepste geheim gebeuren. 'Als het uitlekte, zou de regering in de problemen komen omdat er niet officieel een opdracht voor gegeven was', zegt Baud.

Uit het onderzoek bleek dat Jorge Zorreguieta van mensenrechtenschendingen op de hoogte moet zijn geweest. Twee, opnieuw geheime, bezoeken van vertrouwelingen van Kok aan de Zorreguieta's waren er vervolgens nog voor nodig om hen ervan te overtuigen dat Jorge in het belang van zijn dochter maar beter niet aanwezig kon zijn bij het huwelijk.

4. Joop den Uyl en prins Bernhard

In de jaren zeventig voorkwam premier Joop den Uyl, ook PvdA, ook al eens dat de monarchie in gevaar kwam. Den Uyl had in 1976 een commissie ingesteld om onderzoek te doen naar prins Bernhard en de Lockheed-affaire. Hieruit bleek dat Bernhard steekpenningen had ontvangen van de Amerikaanse vliegtuigbouwer. 'Den Uyl maakte een hele show van het Lockheed-rapport', zegt Anet Bleich, die een biografie schreef over Den Uyl. 'Hij verbood hem zijn uniform te dragen, waarover Bernhard woedend was, maar voorkwam tegelijkertijd dat de prins voor de rechter moest verschijnen.'

De premier hield namelijk voor iedereen iets achter. 'De commissie had Den Uyl een brief ge-schreven waarin stond dat er iets soortgelijks was gebeurd bij vliegtuigbouwer Northrop', zegt Bleich. Dit had ertoe kunnen leiden dat prins Bernhard vervolgd zou worden.

'Koningin Juliana steunde Den Uyls onderzoek en de maatregelen die hij nam, maar had tevens gezegd dat ze zou aftreden als Bernhard voor de rechter moest verschijnen. En Beatrix had aangegeven dat zij niet zou opvolgen.' Den Uyl verzweeg daarom dit tweede smeergeldschandaal en voorkwam een constitutionele crisis.

5. Wouter Bos en de bankennationalisatie

Geheime onderhandelingen tussen de Nederlandse en de Belgische regeringen leidden in een oktobernacht in 2008 tot de nationalisatie van Fortis Nederland en ABN Amro. Minister van Financiën Wouter Bos had een belangrijk aandeel in de overname waarmee 16,8 miljard euro was gemoeid.

Aanvankelijk was er veel lof voor Bos en werd hij overladen met eervolle vermeldingen. Maar de parlementaire enquêtecommissie-De Wit oordeelde in 2012 minder enthousiast over het optreden van Bos. Hij zou volgens de commissie de Kamer onvoldoende hebben ingelicht.

Maar het kon niet anders, zegt Bos terugblikkend in 2012. 'We reden in een geblindeerde auto langs de rand van de afgrond, we wisten niet waar die afgrond was. We wisten niet hoe diep die was. En we wisten misschien ook niet eens waar de rem en het gaspedaal zaten.' Midden in zo'n crisis kun je volgens hem niet alles meteen delen. 'Ik vind het niet erg. Ik denk dat het bij een crisis hoort dat de verantwoording achteraf plaatsvindt.'


Ontvang elke dag de Volkskrant Avond Nieuwsbrief in uw mailbox, met het nieuws van vandaag, tv-tips voor vanavond, en alvast zes artikelen uit de krant van morgen. Schrijf u hier in.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden