Column

Een gedicht dat ik niet lang na de oorlog schreef

Vrijuit verbindingen leggend kom ik nu terecht bij een gedicht dat ik niet lang na de oorlog schreef toen ik een treinreis door Duitsland maakte.

Een regionale trein rijdt over de Hohenzollernbrug (boogbrug) in Keulen. Beeld epa
Een regionale trein rijdt over de Hohenzollernbrug (boogbrug) in Keulen.Beeld epa

'April is de grimmigste maand, hij wekt Seringen uit het dode land, vermengt
Herinnering en verlangen, port
Loze wortels op met lenteregen.
De winter hield ons warm, hulde
De aarde in vergetele sneeuw, voedde
Een restje leven met verdorde knollen.
De zomer kwam ons van over de Starnbergersee verrassen
Met een regenbui; we schuilden onder de colonnade,
En liepen in het zonlicht verder, tot in de Hofgarten,
En dronken er koffie, en praatten een uurtje.
Bin gar keine Russin, stamm' aus Litauen, echt Deutsch.'

Dit is een lang citaat en het waarom ervan verlangt een lange uitleg. Het is de aanvang van T.S. Eliots beroemde The Waste Land, in het Nederlands vertaald en van voetnoten voorzien als Het Barre Land door Paul Claes (Uitg. De Bezige Bij, 2007). Voetnoot bij 'de grimmigste maand': 'De grillige regenbuien maken april tot een barre maand. De herlevende natuur noopt de mens er onbarmhartig toe de last van het leven weer op te nemen. De levende doden van het moderne Barre Land willen geen pijnlijke wedergeboorte.'

Ik kwam ertoe het gedicht te herlezen omdat 'echt Deutsch' bij mij een associatie opriep met de prachtige VPRO-serie Het Duitsland van mijn moeder, waarin Britta Hosman aan de hand van haar familiegeschiedenis langs de afgebrokkelde grenzen en oude wegen van Duitsland reist. Ze filmt onder anderen oude mannen die nog in de Tweede Wereldoorlog hebben gevochten. Vrijuit verbindingen leggend kom ik nu terecht bij een gedicht dat ik niet lang na de oorlog schreef toen ik een treinreis door Duitsland maakte.

'Ja, zei de Duitser,
daar zijn er veel gestorven. Hij wees met zijn hand.
De avond viel over Keulen, over de trein, over ons.
(...) Und auch die Kinder sind tot,
De trein rammelde voort
als bij ons een bierwagen
over ronde stenen. Und
auch die Kinder sind tot.'

April, de grimmigste maand. April en Keulen. Op 3 april 1945 schrijft Joseph Goebbels in zijn Dagboek (Uitg. Elsevier, 1978): 'Het cynisme van ook de Amerikanen kan niet meer geëvenaard worden. Ze hebben tussen de ruïnes van de Dom van Keulen een dankdienst gehouden, die met het gemeenschappelijk gezongen lied 'God zegene Amerika' werd besloten. Welke vernederingen moeten wij nog verdragen, eer het uur van de verlossing voor ons daagt!'

Op 9 april schrijft hij: 'De Weense voorsteden hebben voor een groot deel de wapens ten gunste van het Rode Leger opgenomen (...) Dat komt nu van die zogenaamde Weense humor, die bij ons door pers en radio, zeer tegen mijn zin, altijd is verheerlijkt.'

Eliot heeft die oorlog niet meegemaakt, maar 'God zegene Amerika' zou hij uit volle borst hebben meegezongen.

Aanvullingen en verbeteringen: 'Eliot heeft die oorlog niet meegemaakt', schrijft Remco Campert over de dichter T.S. Eliot en de Tweede Wereldoorlog. Dat is niet correct, Eliot stief op 4 januari 1965.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden