Een gedempte slotnoot

Het proces tegen John Demjanjuk heeft de twijfels over diens schuld niet kunnen wegnemen.

De rechtszaak tegen John Demjanjuk was vermoedelijk het laatste grote proces tegen een nazi-oorlogsmisdadiger. Het was zeker niet het belangrijkste. Demjanjuk was slechts een klein radertje in een enorme vernietigingsmachine. Door de rechtbank in München werd hij tot vijf jaar veroordeeld.


Positief aan het proces was in elk geval dat het de aandacht vestigde op Sobibor, het vernietigingskamp dat in de vergetelheid dreigde te raken omdat het zo effectief was dat vrijwel niemand ervan kon getuigen. Betreurenswaardig is wel dat het proces de twijfels over de schuld van Demjanjuk nooit helemaal heeft kunnen wegnemen. Al bij het eerste proces tegen Demjanjuk in Israël was gebleken hoe moeilijk het is om, zo lang na de oorlog, de feiten te reconstrueren. Verschillende overlevenden van Treblinka meenden zeker te weten dat zij Demjanjuk herkenden als de sadistische bewaker 'Iwan de Verschrikkelijke'.


Later doken aanwijzingen op dat Demjanjuk wel degelijk kampbewaker was geweest, maar dan in Sobibor. Het belangrijkste bewijsstuk was een SS-identiteitskaart van Demjanjuk. Volgens de Beierse getuigedeskundige was de kaart absoluut authentiek. Een andere gerenommeerde expert, de onlangs overleden hoogleraar Willem Albert Wagenaar, noemde haar echter volstrekt ondeugdelijk als bewijsstuk.


Het proces tegen Demjanjuk was een wat merkwaardig slot van de vervolging van nationaal-socialistische oorlogsmisdadigers. In de wederopbouwperiode is vaak laks opgetreden tegen veel grotere vissen dan Demjanjuk. Maar ook een kleine oorlogsmisdadiger verdient straf, zelfs als hij al 91 is. De nazi's maakten ook geen uitzondering voor senioren. Er zijn sterke aanwijzingen voor de schuld van Demjanjuk, die zelf nooit een geloofwaardig alternatief voor de lezing van de openbare aanklager heeft geformuleerd. Nochtans is het jammer dat het bewijs zo omstreden is gebleven.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.