Een gat in de lucht grond

Of hij nou staat voor vreugde, bevrijding of toch iets van gevaar, in de beeldende kunst is De Sprong op talloze manieren schitterend verbeeld. En dat zó verrassend vaak, dat V graag een zomer lang de zinnen prikkelt met de mooiste voorbeelden van het eeuwenoude verlangen om (al is het maar voor even) van de grond te komen.

Complimenten zijn er in soorten en maten. De volgende is van het soort waar je als kunstenaar de rest van je leven op kan teren: je werk laat de gewone werkelijkheid zien als een wonder.


Job Koelewijn (51, Spakenburg) kreeg het jaren geleden te horen bij de ontvangst van een prestigieuze prijs.


Dat Koelewijn nog steeds wonderen verricht, toonde hij onlangs bij de opening van het Rijksmuseum. Op het Museumplein serveerde hij een zeldzame cocktail van schoonheid en kwetsbaarheid. Door scholieren in een strak gechoreografeerde flash-mob puzzelstukken van schilderijen omhoog te laten steken, fonkelden steeds andere meesterwerken in de lucht. Een oogknipper duurden de beelden, voordat ze als een zeepbel uiteenspatten (zoek op YouTube naar Op handen gedragen, Job Koelewijn).


Toch is Koelewijns werk niet altijd poëtisch, lichtvoetig en mooi. De video-installatie Jump, uit 1998, in bezit van het Stedelijk Museum Amsterdam, is zelfs ronduit grimmig en grauw. Daarop springt Koelewijn als een kind eindeloos op een trampoline. Anders dan het verende gemak en het jaloersmakende plezier van trampolinespringende kinderen, is alles aan Jump akelig. De kleur is grijs, zwart en somber. Het landschap, met het diepe gat waarin de trampoline is verborgen, is stenig en verlaten. Het geluid klinkt als ploeteren en werken. Soms steekt zijn magere koppie even boven het maaiveld uit. Dan kijkt hij verschrikt, als een konijn in de koplamp. Waarna de zwaartekracht weer vat op hem krijgt en hem naar beneden sleurt. Geen moment geloof je dat het hem lukt, de springende man, om uit het gat te komen.


Het is verleidelijk om dit uitzonderlijke werk in het oeuvre van Koelewijn te verbinden met zijn levensgeschiedenis, waarover hij niet geheimzinnig doet. Het ernstige auto-ongeluk dat hem overkwam op 22-jarige leeftijd. Het besef van overleven en het eindeloze verblijf in het ziekenhuis met als uitkomst een deels verlamd lijf.


Het gevoel van overleven en strijd moet weer zijn opgelaaid in New York, want Jump dateert van ruim een decennium na het ongeluk en nadat hij had besloten kunstenaar te worden. De video is gemaakt in Brooklyn, het gat is gegraven door een paar ingehuurde Chinezen. Een jaar mocht Koelewijn vanwege zijn talent als artist-in-residence in New York verblijven, maar hij vond het lastig, als Spakenburgse jongen in de grote stad.


Hoe lastig, blijkt uit Jump. Geen greintje humor. Geen greintje verlichting.


Misschien is hij er zelf ook van geschrokken en wilde hij het beklemmende effect van de video teniet doen, of in elk geval compenseren. Want Koelewijn maakte in 2005 een totaal ander werk, met precies dezelfde titel: Jump. Weer refereert het aan een herinnering, dit keer aan het slootje springen in het Hollandse polderland. Tot aan de sluiting van Museum De Paviljoens in Almere bevond deze tweede Jump zich achter een onschuldige, witte kantoordeur. Wie de deur opendeed en achter zich sloot, stapte een weidelandschap binnen, compleet met gras en modder en een sloot. Met de geur van vroeger en met spiegelende wanden, waardoor het landschap eindeloos leek.


Anders dan de meesterwerken bij de openingsperformance van het Rijksmuseum duurde deze fata morgana zo lang als je zelf wilde. Bovendien was het niet efemeer en kwetsbaar, maar stoer, fysiek en tastbaar. Met een sprong over de sloot, sprong je razendsnel door de tijd. In een klap terug naar het schijnbaar voorbije tijdperk van de jeugd. Met alles wat daarbij opborrelt: het gevoel van onbezorgdheid en onbekommerdheid, van onbeperkte mogelijkheden, van onbegrensd geluk.


Ademhalen, deur open en met een brede lach terug naar de gewone werkelijkheid.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden