Een gastarbeider die de orde verstoort

De jongeren van het slaperige voorstadje vervelen zich te pletter. Het is zonneklaar dat hun dromen uiteindelijk roemloos ten onder zullen gaan in de onvermijdelijke routine van het volwassen bestaan....

Patrick van den Hanenberg

Totdat ze die nederlaag hebben geleden hangen ze rond, zeiken elkaar vriendelijk-sarrend af, ze gaan met gepaste tegenzin naar school of doen hun slecht betaalde werk in het fabriekje of op de boerderij.

En dan komt die Griek. Een gastarbeider, die de orde verstoort.

Hij neemt genoegen met een lager loon, werkt ook nog harder, maakt de meiden door zijn exotische verschijning gek en de jongens stinkend jaloers. De Griek moet weg. En als treiteren niet helpt, dan maar met geweld.

Gast//arbeider is een bewerking van Der Katzelmacher, een kort toneelstuk van R.W. Fassbinder, dat hij zelf in 1969 heeft verfilmd, met zichzelf in de rol van de Griekse gastarbeider Jorgos.

Voor de Duitsers was het dertig jaar terug even schrikken dat er zo'n duidelijke parallel werd getrokken tussen deze nieuwe ronde van xenofobie en het Hitler-tijdperk.

Tegenwoordig zul je met steviger materiaal moeten komen om het publiek door elkaar te schudden. Deze jongerenproductie van Toneelgroep Amsterdam biedt die munitie niet. Ze komt dicht in de buurt van een project voor het schoolvak maatschappijleer, dat de luie docent al vijftien jaar achter elkaar uit de kast haalt.

Het aardige is dat regisseur Karim Traïdia gekozen heeft voor een etnisch gemêleerd spelersclubje, waardoor de vreemdelingenhaat uit de exclusief blanke sfeer wordt gehaald.

De jonge spelers (15-18 jaar) hebben onder meer een Caribische, Marokkaanse, Franse of Nederlandse achtergrond. Met name Achmed Elghazaoui, die heel onderkoeld speelt en toch emotioneel blijft, bewijst het talent van dit ad hoc gezelschap.

Maar met deze tekst is het moeilijk om echt te schitteren. De vertaling hinkt op twee gedachten en maakt een krampachtige indruk. Aan de ene kant moeten de jongeren voor het moderne publiek herkenbaar blijven, dus krijgen ze actuele trekjes. Constant komen flarden uit de krant voorbij.

Aan de andere kant blijft het verhaal hinderlijk hangen in Fassbinders jaren zestig. Om de Griek onderuit te halen wordt hij als een communist afgeschilderd, terwijl dat tegenwoordig een enigszins trieste folkloristische ideologie is geworden, waar jongeren niet bang voor zijn.

Ook voelen de spelers zich zichtbaar ongemakkelijk in de strak gesneden dialogen, die bijna alleen uit one-liners bestaan. De zwierigheid die zo duidelijk in de spelers aanwezig is wordt helaas vastgesnoerd in het veel te strenge ritme van de taal.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden