RECONSTRUCTIE

Een functie die hij nooit had mogen krijgen

Teruglezen - Mol bij de politie

Vermeend politiemol Mark M. komt onder voorwaarden vrij. De verdenkingen van corruptie en witwassen blijven echter staan. Lees de reconstructie die de Volkskrant vorig jaar publiceerde, hier terug.

Foto Martyn F. Overweel

De ontdekking was verschrikkelijk. 'Iedereen schrok zich het leplazarus', zegt korpschef Gerard Bouman van de Nationale politie in zijn werkkamer op het hoofdkantoor in Den Haag. Dit voorjaar ontdekte een rechercheteam in Oirschot, tijdens een witwasonderzoek naar gestolen auto's bij een handelaar in exclusieve bolides, vertrouwelijke politie-informatie op gegevensdragers bij een crimineel. Meteen was duidelijk: we hebben een lek. Eén van ons is plat. Wie?

'Raar' gedrag, maar ontslag voorheen te mager

Over zijn geschiktheid bestaan van meet af aan twijfels, maar toch belandt Mark M. bij de recherche. Lees hier het profiel van de politiemol.

De geheime informatie, die was gemaild en op usb-sticks overgedragen, leidde naar de computer van Mark M. uit het Limburgse Weert, een 28-jarige rechercheur die al lang geleden was overgeplaatst naar de dienst Infrastructuur. Reden voor die overplaatsing: de AIVD wilde voor deze rechercheur geen Verklaring van Geen Bezwaar (VGB) afgeven. Hij had een relatie met een Oekraïense en Oekraïne verstrekt geen inlichtingen, dus waren Mark M.'s antecedenten niet volledig na te gaan. Hij werd van zijn vertrouwensfunctie bij de recherche afgehaald en naar de verkeerspolitie gestuurd.

'Daar zijn we de fout ingegaan', zegt korpschef Bouman. Mark M. bleef met zijn logincodes namelijk toegang houden tot niveau 4, het recherchebasisniveau, in het politiesysteem BlueView. Dat systeem kent maar zeven niveaus. De hoogste autorisatie, niveau 7, biedt toegang tot de meest vertrouwelijke informatie, van het MH17-onderzoek tot wie de informanten zijn in landelijke rechercheonderzoeken. Met niveau 4 kon Mark M. zien of iemands telefoon wordt afgetapt, of bij een verdachte afluisterapparatuur is geplaatst en wie verdachte en getuigen zijn in een onderzoek.

Erger: ook had hij in het politiesysteem BlueView zoekvragen uitgezet. Dat is vergelijkbaar met een abonnement: je voert de naam van een persoon in en krijgt daarna automatisch een signaal bij elke nieuwe informatie over die verdachte. Het doorverkopen van zulke informatie frustreert niet alleen het rechercheonderzoek; het kan ook risico's opleveren voor getuigen, verdachten en de politie zelf. Mark M. had liefst meer dan twintig van zulke 'abonnementen' op verdachten.

Integriteitsincidenten

Politiemedewerkers moeten 'onkreukbaar' zijn. Sinds de omvorming van 26 regionale politiekorpsen tot één Nationale politie, in 2012, werden 497 agenten (voorwaardelijk of per direct) ontslagen vanwege integriteitsovertredingen. Dat aantal schommelt jaarlijks: in 2012 waren het er 197 (van wie 88 voorwaardelijk), in 2013 waren dat er 146 (van wie 67 voorwaardelijk) en vorig jaar 154 (57 voorwaardelijk). Het gaat om zaken als diefstal, het lekken van informatie, privé tanken met een politiepas, drugsgebruik, het indienen van een valse declaratie, rijden onder invloed of mishandeling. De gezamenlijke afdelingen VIK (Veiligheid, Integriteit en Klachten - elke eenheid heeft zo'n afdeling) voerden vorig jaar 1.194 onderzoeken uit waarbij 1.355 politiemensen waren betrokken. Dat is ongeveer 2 procent van het totale werknemersbestand. Bij 37 procent van die onderzoeken zijn onregelmatigheden aangetoond. Bij één op de drie medewerkers leidde dat tot maatregelen als schorsing, terugplaatsing, het tegenhouden van promotie of ontslag. Dat betekent dat minder dan 1 procent van alle politiemedewerkers zich heeft schuldig gemaakt aan een vorm van plichtsverzuim. In de meeste gevallen waren dat unieke incidenten, zonder vast patroon. Bij de Nationale politie werken 63 duizend mensen. Het korps staat op plaats 5 van de wereldranglijst van integere politiekorpsen.

VIK

De teamleider stapte na de fraude-ontdekking meteen naar het VIK, de afdeling Veiligheid, Integriteit en Klachten van zijn eenheid. Na een oriënterend onderzoek naar Mark M. constateerden twee onderzoekers: dit is groot. Dit moet naar de Rijksrecherche.

De Rijksrecherche stelde al in mei vast dat M. duizenden pagina's met geheime informatie aan het politiesysteem had onttrokken - een omvang van corruptie die korpschef Bouman in zijn carrière nooit eerder heeft meegemaakt. Daarop werd M. officieel als verdachte aangemerkt en werd de 28-jarige zelf onderwerp van rechercheonderzoek. Op 29 september deed de politie een inval in de panden van Mark M., van zijn ouders en van een medeverdachte, een 45-jarige Eindhovenaar die informatie van M. heeft gekocht. Bij de Eindhovenaar vond de politie drugs, een grote hoeveelheid vertrouwelijke politie-informatie, stoorzenders en een geldbedrag van 240 duizend euro in contanten. Ook bij M.'s ouders werden geld en geheime recherche-informatie in beslag genomen.

M., zijn Oekraïense vrouw en de Eindhovenaar werden aangehouden en vastgezet. De echtgenote mocht na verhoor naar huis, de detentie van M. en zijn handlanger werd op 14 oktober door de rechter-commissaris met negentig dagen verlengd. 'Dat duidt al op de omvang van de fraude', zegt korpschef Bouman. 'Zoiets doe je niet bij een kleinigheid.'

Gerard Bouman, korpschef van de Nationale politie: 'Iedereen schrok zich het leplazarus.' Foto ANP

Feitenonderzoek

De korpschef stelde een 'feitenonderzoek' in: hoe kon dit allemaal gebeuren? Niet alleen het handhaven van M.'s toegang tot niveau 4 was een menselijke fout, ook had M. nooit op die vertrouwensfunctie bij de recherche mogen worden geplaatst, zegt Bouman. 'Hij kwam bij de opleiding en werd vrijwel direct bij de recherche geplaatst, nog voordat de AIVD zijn antecedenten kon screenen.'

Politiemensen worden wel vaker op voorhand op vertrouwensfuncties geplaatst in afwachting van de AIVD-screening. Dat is om de zij-instroom te bevorderen en zo de capaciteitsachterstand bij de recherche weg te werken. 'Destijds duurde het soms wel zes maanden voordat de AIVD met zijn Verklaring van Geen Bezwaar kwam', zegt de korpschef, die voorheen zelf baas was van de AIVD. 'Je loopt natuurlijk een risico; iemand kan grasduinen in de systemen in de hoop dat het met die screening wel goed zal komen. En meestal gaat dat ook goed. Het was dan ook niet ongebruikelijk.'

Afgeschaft

Dat is met onmiddellijke ingang afgeschaft. Bouman heeft naar aanleiding van de zaak-Mark M. bij alle elf politie-eenheden (die variëren van 2.800 man bij de eenheid Limburg tot 8.000 mensen in Oost-Nederland) laten onderzoeken wie op vertrouwensfuncties zitten zonder te zijn gescreend door de AIVD. Bij tien van de elf eenheden is dat onderzoek al rond en gaat het om 'enkelingen' per eenheid, zegt de korpschef. 'Die worden nu tijdelijk ergens anders geparkeerd.' Bij de elfde eenheid, de Landelijke Eenheid (ruim 5.000 man) is het onderzoek nog gaande.

Om te voorkomen dat opnieuw iemand van functie verandert terwijl zijn toegang in het politiesysteem op het oude niveau blijft, wordt tussen nu en medio 2016 'Beaufort' geïmplementeerd: een koppeling tussen het personeelssysteem en de autorisatie tot het politiesysteem BlueView. Toegang tot een bepaald niveau wordt bovendien voortaan niet meer door één teamleider, maar door twee leidinggevenden onafhankelijk van elkaar bepaald.

Maar wat je ook doet en hoe hard je het systeem ook dichtmetselt - corruptie is niet te voorkomen, zegt de korpschef. 'Zelfs toen ik hoofd was van de AIVD, met het strengst denkbare screeningssysteem, kampten we weleens met een lek.' Voor zulke 'rotte appels' geldt volgens hem maar één maatregel: 'D'r uit. Meteen weg. Om nooit meer terug te komen.'

Aquarel van Mark M. Foto anp

Omvangrijke schaal

Corruptie komt vaker voor, maar voorzover Bouman kan overzien nooit op deze omvangrijke schaal. Het Openbaar Ministerie en de Rijksrecherche onderzoeken nu hoe groot de schade is. Bouman durft daarvan geen inschatting te maken, maar dat strafrechtelijke onderzoeken door de verkoop van geheime politiestukken zijn geschaad, staat volgens hem vast. Het onderzoek moet uitwijzen hoeveel rechercheonderzoeken zijn aangetast en of de veiligheid van verdachten, getuigen en rechercheurs in het geding is. Dat onderzoek duurt nog zeker tot en met december.

Een collega die zo corrupt is werpt een smet op het blazoen van de politie, erkent Bouman. 'Maar de kwaaie genius is toch echt in de eerste plaats Mark M. zelf.' Al vanaf het begin waren er problemen met deze toen 22-jarige agent. Zijn prestaties waren dermate slecht dat zijn begeleiders adviseerden hem van de opleiding te sturen. Een arbeidsjurist oordeelde echter dat een ontslag niet zou standhouden voor een rechter, dus bleef hij in dienst. Totdat de Rijksrecherche hem op 29 september bij een inval arresteerde. Geen van zijn collega's heeft hem daarna nog gesproken.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.